Giáo án Bài 14. Dự án: An toàn và tiết kiệm điện trong gia đình

Giúp HS xác định nhiệm vụ của dự án và nhận ra nguyên tắc an toàn khi làm việc với đồ dùng điện trong gia đình.

GV chiếu tình huống: Mai thấy dây của chiếc quạt cũ bị nứt, lộ lõi đồng. Bạn Nam đề nghị dùng băng dính quấn tạm hoặc tự nối lại để tiếp tục dùng và tiết kiệm tiền. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Em có đồng ý với bạn Nam không, vì sao? (2) Mai cần làm gì ngay lúc này? Sau đó GV giới thiệu mục tiêu dự án: khảo sát, phân tích và đề xuất để vừa an toàn vừa tiết kiệm điện.

HS nêu được: không đồng ý với cách tự nối dây hay quấn băng dính vì dây hở có thể gây giật hoặc cháy; Mai phải ngừng dùng quạt, tránh xa khu vực dây hở và báo người lớn để người có chuyên môn xử lí. HS ghi vào vở nguyên tắc chung: an toàn trước, tiết kiệm sau; khảo sát từ bên ngoài, không chạm dây.

Giúp HS phân biệt được việc được làm và không được làm khi khảo sát điện trong gia đình, nhận biết dấu hiệu phải dừng khảo sát.

Nhóm 3–4 HS học theo bài giảng trên trang NeoEdu (phần khảo sát bên ngoài) và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Liệt kê việc được làm khi khảo sát: đọc nhãn công suất bên ngoài thiết bị đã tắt và nguội, xin hóa đơn đã che thông tin cá nhân, ghi thời gian dùng theo ước lượng. (2) Liệt kê việc không được làm: mở tủ điện, tháo ổ cắm, chạm dây, dùng dụng cụ tự chế để đo điện. (3) Nêu dấu hiệu bắt buộc phải ngừng khảo sát và báo người lớn.

Bảng phân loại của nhóm gồm ba cột:

• Được làm: đọc nhãn bên ngoài thiết bị đã ngắt điện và nguội; xem hóa đơn đã che thông tin cá nhân; ghi giờ dùng đèn, quạt theo nhật ký của gia đình.
• Không được làm: mở tủ điện; tháo ổ cắm; chạm vào dây điện; dùng dụng cụ tự chế để đo điện.
• Dấu hiệu dừng và báo người lớn: dây hở hoặc nứt lộ lõi; dấu cháy, vết đen trên ổ cắm hoặc dây.
  Kết luận nhóm: khi có dấu hiệu nguy hiểm thì ngừng khảo sát, tránh xa và báo người lớn; không tiếp tục dùng thiết bị hỏng để thu số liệu.

Giúp HS vận dụng công thức $A = P\cdot t$ để tính điện năng tiêu thụ và điện năng giảm được theo giả thiết mẫu, đồng thời hiểu giới hạn của số liệu tính theo nhãn.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 với bảng mẫu: đèn 10 W dùng 5 giờ/ngày; quạt 50 W dùng 4 giờ/ngày. Nhiệm vụ: (1) Tính điện năng mỗi ngày của đèn và quạt theo đơn vị kWh. (2) Tính tổng điện năng mỗi ngày. (3) Giả sử giảm 1 giờ dùng đèn và 1 giờ dùng quạt, công suất không đổi, tính điện năng giảm mỗi ngày và trong 30 ngày. (4) Nêu giả thiết và giới hạn của kết quả.

Kết quả nhóm ghi trên Phiếu học tập số 2:

• Đèn: $10\ \mathrm{W}\times 5\ \mathrm{h}=50\ \mathrm{Wh}=0{,}05\ \mathrm{kWh}$ mỗi ngày.
• Quạt: $50\ \mathrm{W}\times 4\ \mathrm{h}=200\ \mathrm{Wh}=0{,}20\ \mathrm{kWh}$ mỗi ngày.
• Tổng: $0{,}25\ \mathrm{kWh}$ mỗi ngày.
• Giảm 1 giờ: đèn $0{,}01$ kWh, quạt $0{,}05$ kWh, tổng giảm $0{,}06$ kWh mỗi ngày; 30 ngày giảm $0{,}06\times 30 = 1{,}8$ kWh.
  Giả thiết ghi kèm: số liệu là bảng mẫu, công suất không đổi, không phải số đo hóa đơn của gia đình; hóa đơn không chỉ phụ thuộc hai thiết bị này.

Giúp HS củng cố kiến thức về an toàn khảo sát, tính điện năng và đánh giá phương án tiết kiệm qua các bài tập đã cho.

GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm nhận 2 câu theo kĩ thuật khăn trải bàn: nhóm ghi đáp án vào ô của mình, sau đó các nhóm đối chiếu. Đề bài:

1. Phần việc nào phù hợp học sinh trong dự án? A. Ghi nhãn bên ngoài thiết bị đã ngắt điện, nguội; B. Mở tủ điện; C. Tháo ổ cắm; D. Nối lại dây bị hở.
2. Dấu hiệu nào yêu cầu dừng khảo sát và báo người lớn? A. Dây nứt lộ lõi; B. Có nhãn công suất; C. Vỏ sạch; D. Thiết bị đặt chắc.
3. Đèn 10 W giảm 1 giờ/ngày và quạt 50 W giảm 1 giờ/ngày. Điện năng giảm mỗi ngày là bao nhiêu kWh?
4. Giảm 0,06 kWh/ngày đều trong 30 ngày thì giảm bao nhiêu kWh?
5. Xếp các bước thực hiện dự án an toàn.
6. Nhận định: a) Số liệu tính theo nhãn cần ghi rõ giả thiết; b) Có thể mở thiết bị để đo cho chính xác hơn; c) Tiết kiệm không được đánh đổi an toàn; d) Giảm thời gian dùng luôn phải làm dù ảnh hưởng nhu cầu thiết yếu. Nhận định nào đúng, sai?
7. Viết bảng kết quả mẫu hai thiết bị và đề xuất một thay đổi khả thi.
8. Gia đình muốn tự nối dây cũ bị hở để tiếp tục dùng. Em phản biện thế nào?

Đáp án và lời giải:

1. A. Khảo sát bên ngoài dưới hướng dẫn, tránh tiếp xúc phần điện; sửa chữa thuộc người có chuyên môn.
2. A. Dây hở có thể gây giật hoặc cháy, không được tiếp tục thu số liệu.
3. $(10 + 50)\ \mathrm{W}\times 1\ \mathrm{h} = 60\ \mathrm{Wh} = 0{,}06$ kWh.
4. $0{,}06\times 30 = 1{,}8$ kWh (theo giả thiết mẫu).
5. Thống nhất phạm vi khảo sát với người lớn → Thu thập nhãn và thời gian dùng theo cách an toàn → Phân tích và đề xuất thay đổi → Báo cáo giả thiết, kết quả và giới hạn.
6. a) Đúng; b) Sai, học sinh không tháo thiết bị để đo; c) Đúng; d) Sai, cần giữ nhu cầu thiết yếu.
7. Bảng mẫu: đèn $0{,}05$ kWh/ngày, quạt $0{,}20$ kWh/ngày, tổng $0{,}25$ kWh/ngày (dữ liệu minh họa). Đề xuất tắt đèn 1 giờ khi đủ ánh sáng tự nhiên, giảm $0{,}01$ kWh/ngày theo mô hình. Chấp nhận phương án khác nếu đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.
8. Không tự nối hoặc tiếp tục dùng dây hỏng; chi phí thấp trước mắt không bù được nguy cơ giật, cháy. Báo người lớn ngừng sử dụng và nhờ người có chuyên môn thay hoặc sửa đúng quy định.

Giúp HS vận dụng quy trình dự án để lập kế hoạch khảo sát an toàn tại gia đình và xây dựng khung báo cáo có đủ giả thiết, nguồn số liệu, biện pháp an toàn và so sánh trước, sau.

Mỗi nhóm lập kế hoạch dự án cho một gia đình giả định hoặc gia đình của thành viên: chọn phạm vi khảo sát (ví dụ đèn, quạt), nguồn số liệu (nhãn, hóa đơn đã che thông tin, nhật ký thời gian dùng), biện pháp an toàn, một đề xuất tiết kiệm và cách so sánh trước, sau trong cùng điều kiện. Nhóm viết khung báo cáo gồm: giả thiết, nguồn số liệu, bảng kết quả, biện pháp an toàn, đề xuất, giới hạn của kết quả. Hoạt động này có thể hoàn thiện ở nhà.

Kế hoạch dự án của nhóm gồm:

• Phạm vi khảo sát: hai đến ba thiết bị (ví dụ đèn, quạt) và thời gian dùng ước lượng.
• Nguồn số liệu: nhãn công suất bên ngoài và hóa đơn đã che thông tin cá nhân, có sự đồng ý của người lớn.
• Biện pháp an toàn: không mở tủ điện, không tháo ổ cắm, không chạm dây; dừng và báo người lớn khi có dây hở hoặc dấu cháy.
• Khung báo cáo: giả thiết; nguồn số liệu; bảng so sánh trước, sau cùng điều kiện; đề xuất tiết kiệm; giới hạn (kết quả không chỉ phụ thuộc hai thiết bị).