Giáo án Ôn tập Chương IV

Kích hoạt kiến thức cũ về điện áp, công suất và điện năng; tạo tình huống dẫn vào bài ôn tập.

GV chiếu nhãn của một đèn 12 W, một nồi cơm điện và một bếp hồng ngoại. HS trả lời nhanh ba câu hỏi: (1) Số V trên nhãn cho biết điều gì? (2) Số W cho biết điều gì? (3) Đơn vị nào xuất hiện trên hóa đơn điện và đo cái gì?

HS nêu được: V là điện áp định mức, hướng dẫn điều kiện cấp điện cho thiết bị; W là công suất, cho biết mức công suất tiêu thụ tại một thời điểm; kWh là đơn vị điện năng ghi trên hóa đơn, bằng tích công suất (kW) và thời gian (giờ). GV chốt: công suất không phải là điện năng tiêu thụ cả tháng.

HS hệ thống hóa được ý nghĩa V, W, kWh và vận dụng công thức tính điện năng đúng đơn vị.

HS làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên khăn trải bàn. Nhóm đọc và phân biệt V, W, kWh; sau đó tính điện năng cho ví dụ: đèn 12 W dùng 5 giờ mỗi ngày trong 10 ngày. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao phải đổi W sang kW trước khi tính? (2) Trong 10 ngày, tổng số giờ sử dụng là bao nhiêu? (3) Điện năng tiêu thụ là bao nhiêu kWh?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1: V là điện áp định mức; W là công suất; kWh là đơn vị điện năng. Công thức: $A = P \times t$ với $P$ đổi sang kW. Ví dụ: $12\,\mathrm{W} = 0{,}012\,\mathrm{kW}$; tổng thời gian $5 \times 10 = 50$ giờ; điện năng $0{,}012 \times 50 = 0{,}6\,\mathrm{kWh}$. Kiến thức HS rút ra: đổi đúng đơn vị trước khi nhân; công suất không phải điện năng cả tháng.

HS nêu được sự biến đổi năng lượng của đèn, nồi cơm, bếp hồng ngoại và các quy tắc an toàn khi khảo sát đồ dùng điện.

HS làm việc cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Cặp đôi ghép từng thiết bị với dạng năng lượng nhận được; sau đó liệt kê các tình huống nguy hiểm và cách xử lý. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đèn biến điện năng thành dạng năng lượng nào? (2) Bộ phận nào của nồi cơm tạo nhiệt? (3) Khi nào phải dừng khảo sát và báo người lớn?

Kết quả trên Phiếu học tập số 2: đèn chiếu sáng biến điện năng chủ yếu thành quang năng, một phần thành nhiệt; nồi cơm biến điện năng thành nhiệt nhờ bộ phận sinh nhiệt; bếp hồng ngoại biến điện năng thành nhiệt để đun nấu, mặt bếp có thể còn nóng sau khi tắt. Quy tắc an toàn: chỉ đọc nhãn khi thiết bị nguội và đã ngắt nguồn; gặp dây hở, mùi khét hoặc mặt bếp còn nóng thì dừng và báo người lớn; không tự mở vỏ, không thử thiết bị để lấy số liệu.

HS củng cố kiến thức đã hệ thống hóa qua bài tập trắc nghiệm, đúng sai và tính toán.

HS làm việc cá nhân rồi kiểm tra chéo trong nhóm đôi. Đề bài gồm 10 câu: Câu 1 đến 4 trắc nghiệm nhiều lựa chọn; câu 5 đến 8 đúng hoặc sai; câu 9 và 10 tính toán. Nội dung cụ thể: (1) Đơn vị nào dùng cho điện năng trong hóa đơn? A. kWh; B. W; C. V; D. Giờ riêng lẻ. (2) Thiết bị nào có nguy cơ nhiệt dư sau tắt? A. Bếp hồng ngoại vừa nấu; B. Đèn bàn nguội, chưa bật trong ngày; C. Quạt đã ngắt điện và nguội từ tối trước; D. Nồi cơm nguội, chưa nấu trong ngày. (3) Bộ phận nào trong nồi cơm tạo nhiệt từ điện năng? A. Bộ phận sinh nhiệt; B. Tay xách; C. Nút trang trí; D. Chân cao su. (4) Muốn so tiết kiệm giữa hai đèn nên giữ cùng điều kiện nào? A. Mức sáng và thời gian dùng phù hợp; B. Chỉ màu bao bì; C. Chỉ giá niêm yết; D. Chỉ kích thước hộp. (5) Dây điện hở cần ngừng dùng và báo người lớn. (6) Tắt công tắc nghĩa là học sinh có thể tự mở mọi thiết bị. (7) Giữ ấm của nồi cơm có thể có công suất khác với nấu. (8) Tiết kiệm điện cho phép bịt khe thông gió của bếp. (9) Thiết bị 200 W dùng 3 giờ theo công suất không đổi, điện năng là bao nhiêu kWh? (10) Mỗi ngày giảm 0,04 kWh, trong 25 ngày giảm bao nhiêu kWh?

Đáp án: 1-A (kWh là tích công suất kW và thời gian giờ); 2-A (mặt bếp còn tích nhiệt nên có thể gây bỏng); 3-A (bộ phận sinh nhiệt chuyển điện năng thành nhiệt chính); 4-A (cần cùng mức sáng và công năng, xét công suất và thời gian); 5-Đúng (không chạm phần hở hoặc tự sửa); 6-Sai (thiết bị có nguy cơ tồn dư nhiệt và mở vỏ không thuộc hoạt động của HS); 7-Đúng (mạch điều khiển có thể thay đổi công suất theo chế độ); 8-Sai (khe gió cần để tản nhiệt, bịt lại có thể gây quá nhiệt); 9-0,6 kWh ($0{,}2 \times 3 = 0{,}6$); 10-1 kWh ($0{,}04 \times 25 = 1$).

HS vận dụng kiến thức để phân tích một tình huống thực tế, đề xuất cách sử dụng đồ dùng điện tiết kiệm và an toàn.

GV nêu tình huống: Gia đình bạn Lan dùng đèn 12 W thắp 5 giờ mỗi ngày, nồi cơm điện có chế độ nấu và chế độ giữ ấm, bếp hồng ngoại dùng để nấu bữa tối. Nhóm hãy: (1) Tính điện năng của đèn trong 30 ngày. (2) Nêu hai đề xuất tiết kiệm điện cho gia đình Lan và một đề xuất đảm bảo an toàn. (3) Khi khảo sát đồ dùng điện trong nhà, nêu cách làm đúng và những việc không được làm. Lưu ý: chỉ khảo sát nhãn bên ngoài, không mở vỏ hay thử thiết bị.

Kết quả dự kiến: đèn 12 W trong 30 ngày, 5 giờ mỗi ngày tiêu thụ $0{,}012 \times 150 = 1{,}8$ kWh. Đề xuất tiết kiệm: tắt đèn khi không cần; chỉ bật bếp hồng ngoại khi nấu, không để nồi cơm ở chế độ giữ ấm quá lâu. Đề xuất an toàn: không bịt khe thông gió; ngừng dùng và báo người lớn khi có dây hở hoặc mùi khét. Khảo sát đúng cách: đọc nhãn khi thiết bị nguội, đã ngắt nguồn; không tự mở vỏ hay thử thiết bị để lấy số liệu.