Giáo án Bài 38. Đa dạng sinh học

Huy động kiến thức nền và tạo tình huống có vấn đề để HS nhận ra số cá thể không đồng nghĩa với số loài.

GV chiếu mô phỏng hai ao trên trang bài học NeoEdu: ao A có 100 con cá gồm 2 loài, ao B có 100 con cá gồm 8 loài. HS trả lời câu hỏi: “Hai ao có cùng số cá thể, vậy ao nào đa dạng hơn? Vì sao?”. HS ghi dự đoán cá nhân vào vở.

Mỗi HS ghi được dự đoán và lí do ngắn gọn; đa số nhận ra hai ao có cùng số cá thể nhưng số loài khác nhau (ao B có 8 loài, ao A có 2 loài). GV ghi nhận các dự đoán, chưa chốt đúng sai.

Nêu được khái niệm đa dạng sinh học và giải thích được vì sao số cá thể một loài không phản ánh mức đa dạng sinh học.

HS làm việc theo nhóm 4 người, quan sát mô phỏng ao A, ao B và ruộng lúa độc canh (400 khóm, 1 loài), sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đọc khái niệm đa dạng sinh học trong bài; so sánh số cá thể và số loài ở ba nơi; trả lời câu hỏi: “Vì sao ruộng lúa có rất nhiều cá thể nhưng vẫn nghèo loài?”.

Kiến thức HS rút ra: Đa dạng sinh học là sự phong phú loài và khác biệt trong thế giới sống. Ao B có 8 loài nên đa dạng hơn ao A (2 loài) dù cùng 100 cá thể. Ruộng lúa có 400 khóm nhưng chỉ 1 loài nên nghèo loài. Số cá thể một loài không phản ánh số loài hoặc mức khác biệt.

Giải thích được vai trò của đa dạng sinh học trong việc duy trì chuỗi thức ăn và chức năng hệ sinh thái.

GV cho HS quan sát diorama rừng nhiều tầng (cây cao, cây bụi, hoa, chim, ếch, bò sát, côn trùng) trên trang bài học NeoEdu. HS trả lời hai câu hỏi: (1) “Trong rừng, một loài có thể đóng vai trò gì đối với loài khác?”; (2) “Nếu một loài biến mất, điều gì có thể xảy ra với các loài còn lại?”.

Kiến thức HS rút ra: Vai trò sinh thái: giúp duy trì chuỗi thức ăn và chức năng hệ sinh thái. Trong rừng, mỗi loài là thức ăn hoặc nơi ở của loài khác; khi mất một loài, chuỗi thức ăn có thể bị đứt gãy và các quá trình sinh thái bị ảnh hưởng.

Nêu được khái niệm bảo tồn và giải thích được vì sao bảo vệ sinh cảnh giữ được nhiều loài hơn bảo vệ một cây đơn lẻ.

HS quan sát mô phỏng chặt cây từ bìa rừng vào và số loài giảm dần (rừng còn khoảng 34/40 loài khi còn 50 % diện tích; còn khoảng 22 loài khi còn 10 % diện tích). HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: nêu khái niệm bảo tồn; giải thích vì sao khi mất sinh cảnh thì con vật biến mất theo số loài.

Kiến thức HS rút ra: Bảo tồn là bảo vệ sinh cảnh và khai thác hợp lí. Khi diện tích rừng giảm (còn 50 % thì khoảng 34/40 loài; còn 10 % thì khoảng 22 loài), số loài giảm theo. Bảo vệ cả sinh cảnh là giữ được nhiều loài và nhiều quá trình sinh thái.

Vận dụng được các khái niệm đa dạng sinh học, vai trò sinh thái, bảo tồn; nhận biết và sửa được quan niệm sai về số cá thể.

HS làm bài tập nhanh, đối chiếu đáp án. Đề: (1) Đa dạng sinh học có đặc điểm nào? A. chỉ là số cá thể một loài; B. chỉ tính động vật lớn; C. sự phong phú loài và khác biệt trong thế giới sống. (2) Vai trò sinh thái có đặc điểm nào? A. giúp duy trì chuỗi thức ăn và chức năng hệ sinh thái; B. chỉ có giá trị làm cảnh; C. không liên quan đời sống người. (3) Ghép khái niệm: Đa dạng sinh học, Vai trò sinh thái, Bảo tồn với đặc điểm tương ứng. (4) Nhận định “Càng nhiều cá thể của một loài thì chắc chắn đa dạng sinh học càng cao” đúng hay sai? Vì sao? (5) Tình huống hai ao cùng 100 cá thể; ao A 2 loài, ao B 8 loài: có thể nói gì về số loài?

Đáp án: (1) C; (2) A; (3) Đa dạng sinh học – sự phong phú loài và khác biệt trong thế giới sống; Vai trò sinh thái – giúp duy trì chuỗi thức ăn và chức năng hệ sinh thái; Bảo tồn – bảo vệ sinh cảnh và khai thác hợp lí. (4) Sai: số cá thể một loài không phản ánh số loài hoặc mức khác biệt; một khu độc canh đông cá thể vẫn có thể nghèo loài. (5) Ao B phong phú loài hơn theo dữ liệu; không suy ra đầy đủ mọi khía cạnh đa dạng chỉ từ hai số, vì còn phân bố và sinh cảnh.

Vận dụng kiến thức về bảo tồn để giải thích vì sao bảo vệ rừng giữ được nhiều loài hơn việc cứu một cây đơn lẻ; đề xuất hành động phù hợp với địa phương.

Câu hỏi: “Vì sao bảo vệ rừng giúp bảo vệ nhiều loài hơn chỉ cứu một cây đơn lẻ?”. HS nêu cơ chế, áp dụng vào tình huống, nêu một điều kiện hoặc hạn chế. Nhiệm vụ về nhà: quan sát một khu vực xanh ở địa phương (công viên, vườn, bãi cây) và ghi lại các loài nhìn thấy, sau đó viết 3–5 dòng về một việc làm cụ thể để bảo tồn.

Kết quả mong đợi: Rừng cung cấp nơi ở, thức ăn và mối quan hệ giữa các loài; bảo vệ sinh cảnh giữ được nhiều quá trình sinh thái, nên giữ được nhiều loài. Cứu một cây chỉ giữ được một phần nhỏ. Cần ngăn khai thác trái phép và phục hồi phù hợp. HS nêu được ít nhất một việc làm cụ thể (không vứt rác, không hái hoa bắt côn trùng, tham gia trồng cây bản địa…).