Giáo án Bài 33. Thực hành: Quan sát các loại nấm

HS xác định được nhiệm vụ thực hành, các đối tượng cần quan sát và nêu được quy tắc an toàn khi làm việc với mẫu nấm, mốc.

GV chiếu ảnh một cây nấm mũ, ảnh hộp petri đậy kín có mốc và ảnh tế bào nấm men. GV đặt câu hỏi: (1) Em có thể thấy rõ từng tế bào của nấm mũ bằng mắt thường không? Vì sao? (2) Có nên mở hộp mốc để ngửi cho biết mùi không? (3) Thực hành hôm nay cần phân biệt những khái niệm nào?

HS nêu được: nấm mũ có thể quan sát mũ và cuống bằng mắt; mốc chỉ quan sát qua nắp kín, không mở, không ngửi; nấm men là tế bào riêng lẻ, cần kính hiển vi. HS ghi nhiệm vụ: phân biệt nấm mũ, mẫu mốc, báo cáo mẫu.

HS quan sát được mũ, cuống, cấu trúc mang bào tử của nấm mũ và quan sát mẫu mốc qua nắp kín; rút ra đặc điểm của nấm mũ và yêu cầu an toàn với mẫu mốc.

HS làm việc theo cặp. Nhiệm vụ 1: Dùng mô phỏng Khay mẫu, quan sát cây nấm nguyên và nấm cắt đôi; dùng thước đo cuống; xác định mũ, cuống, phiến dưới mũ. Nhiệm vụ 2: Dùng kính lúp quan sát hộp petri đậy kín có mốc bánh mì; ghi nhận hệ sợi và túi bào tử, không mở nắp. Nhiệm vụ 3: Điền Phiếu học tập số 1.

Kết quả đúng nội dung bài học (ghi là dữ liệu minh họa từ mô phỏng):

• Nấm mũ có mũ, cuống và phiến dưới mũ mang bào tử; cuống cao $4\,\mathrm{cm}$ là kích thước của cuống, không phải kích thước của tế bào.
• Mốc bánh mì dạng hệ sợi, có túi bào tử; chỉ xem qua nắp kín, không mở, không ngửi.
• Kiến thức rút ra: Nấm mũ: có thể quan sát mũ, cuống và các cấu trúc mang bào tử. Mẫu mốc: cần được đậy kín, không ngửi hoặc phát tán bào tử.

HS quan sát ảnh hiển vi nấm men, giải thích được vì sao cần kính hiển vi; lập bảng phân biệt sinh vật đơn bào và đa bào.

Nhiệm vụ 1: Dùng Thẻ ảnh hiển vi tế bào nấm men đang nảy chồi; dùng kính lúp 10× để thử quan sát. Nhiệm vụ 2: Đối chiếu nấm men, nấm mũ, nấm mốc; lập bảng đơn bào – đa bào theo Phiếu học tập số 2.

• Một tế bào nấm men chỉ khoảng $0{,}005\,\mathrm{mm}$; qua kính lúp 10× ảnh chỉ khoảng $0{,}05\,\mathrm{mm}$, mắt không phân biệt được nên cần ảnh chụp qua kính hiển vi.
• Bảng đơn bào – đa bào: Nấm men: đơn bào, tế bào riêng lẻ có chồi. Nấm mũ: đa bào, tạo hệ sợi, có mũ và cuống. Mốc: đa bào, dạng hệ sợi.
• Kiến thức rút ra: nấm men đơn bào có thể nảy chồi; nấm mũ đa bào tạo hệ sợi.

HS vận dụng ba khái niệm nấm mũ, mẫu mốc, báo cáo mẫu và nhận diện đúng sai qua bài tập trắc nghiệm, ghép đôi và điền khuyết.

HS làm bài tập 1 đến 5 (trắc nghiệm, ghép khái niệm với đặc điểm, nhận định đúng sai, điền thuật ngữ). Có thể làm bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu.
Bài 1: Trong bài này, nấm mũ có đặc điểm nào? A. có thể quan sát mũ, cuống và các cấu trúc mang bào tử; B. mọi phần là rễ thân lá như cây; C. chỉ có một tế bào.
Bài 2: Trong bài này, mẫu mốc có đặc điểm nào? A. có thể nếm để định loại; B. cần được đậy kín, không ngửi hoặc phát tán bào tử; C. cần thổi mạnh để dễ thấy sợi.
Bài 3: Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: Nấm mũ, Mẫu mốc, Báo cáo mẫu.
Bài 4: Nấm mũ và nấm men đều quan sát rõ từng tế bào bằng mắt thường. Đúng hay sai?
Bài 5: Chọn thuật ngữ phù hợp: “ghi nguồn mẫu, phần nhìn thấy và giới hạn xác định” mô tả {{1}}.

Đáp án:

• Bài 1: A. Nấm mũ có thể quan sát mũ, cuống và các cấu trúc mang bào tử.
• Bài 2: B. Mẫu mốc cần được đậy kín, không ngửi hoặc phát tán bào tử.
• Bài 3: Nấm mũ – có thể quan sát mũ, cuống và các cấu trúc mang bào tử; Mẫu mốc – cần được đậy kín, không ngửi hoặc phát tán bào tử; Báo cáo mẫu – ghi nguồn mẫu, phần nhìn thấy và giới hạn xác định.
• Bài 4: Sai. Mắt thấy cấu trúc lớn của nấm mũ, còn từng tế bào nấm men cần kính hiển vi.
• Bài 5: Báo cáo mẫu.

HS vận dụng kiến thức về mức tổ chức, quy tắc an toàn và cách viết báo cáo mẫu để giải quyết tình huống thực tế và bác bỏ quan niệm sai.

Tình huống 1 (so sánh mức tổ chức): Mô tả minh họa: nấm mũ có cuống 4 cm; ảnh hiển vi nấm men thấy tế bào tròn nảy chồi. So sánh mức tổ chức.
Tình huống 2 (an toàn): Vì sao không mở hộp mốc để dùng kính lúp quan sát sát mặt?
Tình huống 3 (quan niệm sai): Một bạn khẳng định: “Nấm mũ và nấm men đều quan sát rõ từng tế bào bằng mắt thường.” Hãy bác bỏ bằng một lí do khoa học, chỉ ra một hệ quả của cách hiểu sai và viết lại kết luận đúng.
HS viết ngắn (3–4 dòng) theo khung báo cáo mẫu: nguồn mẫu, phần nhìn thấy, giới hạn xác định, cho mẫu nấm mũ trên khay.

Gợi ý đáp án:

• Tình huống 1: Nấm mũ đa bào tạo hệ sợi; nấm men đơn bào có thể nảy chồi. $4\,\mathrm{cm}$ là kích thước cuống, không phải kích thước tế bào.
• Tình huống 2: Bào tử có thể phát tán và gây dị ứng; dùng mẫu kín hoặc ảnh GV chuẩn bị, không tự nuôi mốc hay đưa sát mũi.
• Tình huống 3: Lí do: mắt thấy cấu trúc lớn của nấm mũ, còn từng tế bào nấm men cần kính hiển vi. Hệ quả: nếu gọi cuống $4\,\mathrm{cm}$ là tế bào, sẽ ghi sai mức tổ chức và kích thước. Kết luận đúng: cấu trúc lớn có thể nhìn bằng mắt; tế bào nhỏ cần kính và độ phóng đại phù hợp.
• Báo cáo mẫu mẫu: Nguồn mẫu: khay nấm mũ ăn được mua sẵn, chỉ quan sát. Phần nhìn thấy: mũ, cuống, phiến dưới mũ. Giới hạn: chưa xác định loài; chỉ quan sát bằng mắt và kính lúp.