Giáo án Bài 32. Nấm

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về nấm; nhận ra quan niệm dựa vào màu sắc, hình dạng để kết luận nấm ăn được và xác định nhiệm vụ học tập.

GV chiếu hai ảnh: một nấm có màu sặc sỡ và một nấm trắng, không nổi bật. GV đặt câu hỏi: “Theo em, nấm nào có thể ăn được? Dựa vào đâu để em kết luận?” và “Nấm có phải là thực vật không? Vì sao em nghĩ như vậy?”. HS trả lời nhanh, GV ghi ý kiến lên bảng và giới thiệu nhiệm vụ của bài: tìm hiểu nấm, sợi nấm và nấm độc.

• Danh sách ý kiến ban đầu của HS trên bảng (ví dụ: “Nấm màu sặc sỡ là nấm độc”, “Nấm mọc trong rừng là nấm ăn được”).
• Nhận định ban đầu: Nấm không phải thực vật vì không có diệp lục và không quang hợp (dự kiến HS có thể chưa nêu đầy đủ, GV chốt ở hoạt động sau).
• Câu hỏi định hướng bài học được ghi trên bảng.

Nêu được nấm là sinh vật nhân thực, dị dưỡng, có loài đơn bào và đa bào; nêu được sợi nấm và phân biệt nấm men (đơn bào) với nấm mũ (có hệ sợi đa bào).

HS hoạt động theo nhóm 4 người, sử dụng mô phỏng 3D trong trang bài học NeoEdu:

• Nhóm 1–2: quan sát “Nấm mũ phóng to” (mũ, phiến dưới mũ, vòng, cuống) và “cắt dọc” để thấy các sợi nấm.
• Nhóm 3–4: quan sát “Cụm tế bào nấm men nảy chồi trên giá” và “Hệ sợi nấm trắng lan trên luống đất”.
  Các nhóm điền Phiếu học tập số 1 để so sánh nấm men và nấm mũ.
  Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nấm mũ có cấu tạo sợi không? Các sợi nấm xếp như thế nào trong thịt nấm? (2) Nấm men có sợi không? Nấm men có bao nhiêu tế bào? (3) Nấm có tự tổng hợp chất hữu cơ được không? Vì sao?

• Nấm là sinh vật nhân thực, dị dưỡng (không quang hợp); có loài đơn bào (nấm men) và có loài đa bào (nấm mũ).
• Sợi nấm là cấu trúc dạng sợi ở nhiều nấm đa bào; hệ sợi nấm lan trong đất trước, sau đó cây nấm mũ nhô lên; cắt dọc thấy thịt nấm gồm các sợi xếp sít.
• Nấm men thường đơn bào, nảy chồi; nấm mũ có hệ sợi đa bào.
• Nấm dị dưỡng nên phải lấy chất hữu cơ có sẵn, không phải thực vật quang hợp.
• Bảng so sánh trên Phiếu học tập số 1 được hoàn thành đúng nội dung trên.

Nêu được khái niệm nấm độc; giải thích được vì sao không thể xác định an toàn chỉ bằng màu hay mùi; nhận biết được quy tắc màu sắc không bảo đảm an toàn.

HS làm việc theo cặp, đọc mục nấm độc trong trang bài học NeoEdu và quan sát mô tả “Nấm độc trắng không sặc sỡ nhưng rất độc”. Các cặp thảo luận câu hỏi: (1) Nấm độc là gì? (2) Vì sao nhiều nấm độc có vẻ ngoài không nổi bật? (3) Vì sao không thể dựa vào màu hay mùi để kết luận nấm ăn được? Các cặp hoàn thành Phiếu học tập số 2.

• Nấm độc: không thể xác định an toàn chỉ bằng màu hay mùi.
• Nhiều nấm độc có vẻ ngoài không nổi bật (có thể trắng, không sặc sỡ, giống nấm ăn được); quy tắc màu sắc không bảo đảm an toàn.
• Kết luận: không dùng màu sắc hay mùi để kết luận nấm an toàn khi ăn.
• Phiếu học tập số 2 hoàn thành với các câu trả lời đúng nêu trên.

Vận dụng được các khái niệm nấm, sợi nấm, nấm độc để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, ghép khái niệm và nhận định đúng sai.

HS làm bài tập 1 đến 5 trên phiếu hoặc trên trang bài học NeoEdu (bài tập tương tác). Đề gồm:

1. Trong bài này, nấm có đặc điểm nào? A. mọi loài đều quang hợp; B. mọi loài đều có mũ lớn; C. sinh vật nhân thực dị dưỡng, có loài đơn bào và đa bào.
2. Trong bài này, sợi nấm có đặc điểm nào? A. cấu trúc dạng sợi ở nhiều nấm đa bào; B. rễ cây có lục lạp; C. cánh của côn trùng.
3. Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: Nấm; Sợi nấm; Nấm độc.
4. Nhận định: “Nấm không có màu sặc sỡ thì luôn ăn được.” Đúng hay sai?
5. Chọn thuật ngữ phù hợp: “không thể xác định an toàn chỉ bằng màu hay mùi” mô tả {{1}}.

Đáp án:

• Câu 1: C. Nấm là sinh vật nhân thực dị dưỡng, có loài đơn bào và đa bào.
• Câu 2: A. Sợi nấm là cấu trúc dạng sợi ở nhiều nấm đa bào.
• Câu 3: Nấm – sinh vật nhân thực dị dưỡng, có loài đơn bào và đa bào; Sợi nấm – cấu trúc dạng sợi ở nhiều nấm đa bào; Nấm độc – không thể xác định an toàn chỉ bằng màu hay mùi.
• Câu 4: Sai. Nhiều nấm độc có vẻ ngoài không nổi bật; quy tắc màu sắc không bảo đảm an toàn.
• Câu 5: Nấm độc.
  HS đạt yêu cầu khi trả lời đúng từ 4 trên 5 câu.

Vận dụng được kiến thức về nấm độc và sự khác nhau về tổ chức cơ thể giữa nấm men và nấm mũ để xử lí tình huống thực tế; giải thích được vì sao không thể kết luận nấm an toàn khi mọc cạnh cây ăn được.

GV nêu hai tình huống:
(1) Nấm men dùng làm bánh khác nấm mũ ở mức tổ chức ra sao?
(2) Thấy nấm mọc cạnh cây ăn được, có thể kết luận nấm cũng ăn được không?
HS trả lời theo cặp, sau đó viết câu trả lời ngắn vào vở.

• Tình huống 1: Nấm men thường đơn bào; nấm mũ có hệ sợi đa bào. Cả hai đều dị dưỡng, không phải thực vật quang hợp.
• Tình huống 2: Không. Nơi mọc không đủ để định loại và xác định độc tính; không hái nấm lạ để ăn, không nếm thử; báo người lớn khi có nghi ngờ ngộ độc.
• Kết luận chung: Không dựa vào vị trí mọc, màu sắc hay mùi để kết luận nấm ăn được.