Giáo án Bài 30. Nguyên sinh vật

Huy động kiến thức nền về sinh vật đơn bào và tạo tình huống có vấn đề về cách xếp loại sinh vật dựa trên hình dạng, chuyển động.

GV chiếu hình ảnh (hoặc mô phỏng) trùng roi xanh đang bơi, trùng giày và một con vật nhỏ quen thuộc. GV đặt câu hỏi: “Quan sát hình, em thấy sinh vật nào di chuyển được? Sinh vật nào có màu xanh? Có thể xếp chúng vào cùng một nhóm không?” Sau đó nêu tình huống: “Trùng roi có màu xanh và di chuyển. Chỉ dựa chuyển động có thể xếp thành động vật không?”

HS nêu được: trùng roi và trùng giày đều di chuyển được; trùng roi có màu xanh. HS dự đoán ban đầu và ghi vào vở (ví dụ: “Trùng roi bơi được nên là động vật”). Dự đoán này sẽ được kiểm chứng ở cuối tiết.

Nêu được nguyên sinh vật là nhóm sinh vật nhân thực, đa dạng, nhiều đại diện đơn bào; mô tả được cách trùng giày di chuyển nhờ lông bơi.

HS quan sát mô phỏng 3D “Trùng giày phóng to” và “Năm nguyên sinh vật” trong trang bài học NeoEdu, ghi lại: hình dạng, số tế bào, cách di chuyển, cấu tạo tế bào nhân thực (nhân), các bộ phận nhìn thấy.
Câu hỏi GV đặt ra:

• “Trùng giày có bao nhiêu tế bào? Đó là đơn bào hay đa bào?”
• “Trùng giày di chuyển bằng bộ phận nào? Chuyển động đó trông như thế nào?”
• “Trong tế bào trùng giày có nhân không? Nhân có màu gì?”
• “Nguyên sinh vật có đặc điểm chung gì khi so sánh năm đại diện trên giá?”

HS hoàn thành phiếu học tập số 1 (mục 1 và 2) với kết quả:

• Trùng giày là sinh vật đơn bào, nhân thực (có nhân rõ, nhân tím).
• Trùng giày di chuyển nhờ lông bơi phủ quanh cơ thể, lông đập theo làn sóng.
• Kết luận HS rút ra: Nguyên sinh vật là nhóm sinh vật nhân thực, đa dạng, nhiều đại diện đơn bào; trùng giày là đại diện đơn bào di chuyển nhờ lông bơi.

Nêu được tảo đơn bào có thể có lục lạp và quang hợp; phân biệt nguyên sinh vật, trùng giày, tảo đơn bào; nêu được nhiều loài có lợi, chỉ một số loài gây bệnh hoặc tác hại.

Học theo kĩ thuật mảnh ghép ở nhóm 4 đã có. Mỗi HS nhận một mảnh về tảo đơn bào (tảo silic, trùng roi xanh) và phân tích trên mô phỏng: bật và tắt đèn, quan sát bọt oxygen, chất màu quang hợp. Sau đó nhóm ghép thông tin thành bảng so sánh ba khái niệm.
Câu hỏi GV đặt ra:

• “Khi bật đèn, trùng roi và tảo silic có hiện tượng gì? Điều đó nói lên điều gì?”
• “Khi tắt đèn, trùng roi chuyển sang hình thức dinh dưỡng nào?”
• “Trong năm đại diện trên giá, có loài nào gây bệnh không? Có loài nào có ích không?”

Bảng so sánh hoàn chỉnh trong Phiếu học tập số 1 (mục 3):

• Nguyên sinh vật: nhóm sinh vật nhân thực đa dạng, nhiều đại diện đơn bào.
• Trùng giày: đại diện đơn bào di chuyển nhờ lông bơi.
• Tảo đơn bào: có thể có lục lạp và quang hợp; bật đèn thì nhả bọt oxygen (tảo silic, trùng roi).
  Kết luận: nhiều nguyên sinh vật tham gia chuỗi thức ăn và tạo oxygen; chỉ một số loài gây bệnh hoặc tác hại (ví dụ trùng sốt rét kí sinh trong hồng cầu, do muỗi truyền).

Vận dụng được đặc điểm của nguyên sinh vật, trùng giày, tảo đơn bào để làm bài tập trắc nghiệm và ghép khái niệm; nhận diện quan niệm sai.

HS làm bài tập 1 đến 5 trong SGK (đã cho) theo hình thức trò chơi “Ai nhanh hơn” trong nhóm, mỗi câu có 15 giây suy nghĩ rồi giơ bảng.
Đề:

1. Trong bài này, nguyên sinh vật có đặc điểm nào? A. nhóm sinh vật nhân thực đa dạng, nhiều đại diện đơn bào; B. tất cả đều là vi khuẩn; C. tất cả đều có nhiều cơ quan.
2. Trong bài này, trùng giày có đặc điểm nào? A. nấm có mũ; B. đại diện đơn bào di chuyển nhờ lông bơi; C. động vật có xương sống.
3. Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: nguyên sinh vật, trùng giày, tảo đơn bào.
4. Đúng hay sai: “Mọi nguyên sinh vật đều gây hại cho người.”
5. Chọn thuật ngữ phù hợp: “có thể có lục lạp và quang hợp” mô tả {{1}}.

Đáp án:

1. A. Nguyên sinh vật: nhóm sinh vật nhân thực đa dạng, nhiều đại diện đơn bào.
2. B. Trùng giày: đại diện đơn bào di chuyển nhờ lông bơi.
3. Nguyên sinh vật – nhóm sinh vật nhân thực đa dạng, nhiều đại diện đơn bào; Trùng giày – đại diện đơn bào di chuyển nhờ lông bơi; Tảo đơn bào – có thể có lục lạp và quang hợp.
4. Sai. Nhiều loài tham gia chuỗi thức ăn và tạo oxygen; chỉ một số loài gây bệnh hoặc tác hại.
5. Tảo đơn bào.

Giải quyết được tình huống trùng roi có màu xanh và di chuyển; giải thích được vì sao cần ngủ màn để giảm nguy cơ sốt rét ở nơi có bệnh.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2, phân tích hai tình huống:
Tình huống 1: Trùng roi có màu xanh và di chuyển. Chỉ dựa chuyển động có thể xếp thành động vật không?
Tình huống 2: Vì sao cần ngủ màn để giảm nguy cơ sốt rét ở nơi có bệnh?
Câu hỏi gợi ý:

• “Trùng roi có cấu tạo nhân thực hay nhân sơ? Nó thuộc mức tổ chức nào?”
• “Trùng roi quang hợp khi nào, dị dưỡng khi nào?”
• “Muỗi đóng vai trò gì trong đường truyền bệnh sốt rét? Ngủ màn cắt đường truyền ở khâu nào?”

Đáp án mô hình:
Tình huống 1: Không. Cần xét cấu tạo nhân thực, mức tổ chức và đặc điểm dinh dưỡng; nhiều nguyên sinh vật kết hợp đặc điểm khác nhau. Trùng roi có màu xanh và bơi nhưng khi bật đèn quang hợp, khi tắt đèn chuyển sang dị dưỡng, nên không thể xếp vào động vật hay thực vật chỉ dựa vào màu hay chuyển động.
Tình huống 2: Muỗi truyền tác nhân sốt rét; ngủ màn giảm muỗi đốt giúp cắt đường truyền. Không uống nước bẩn cũng tốt nhưng không thay thế biện pháp phòng đường truyền qua muỗi.
HS rút ra: phải dựa vào nhiều đặc điểm khi phân loại; biện pháp phòng bệnh cần nhắm đúng đường truyền.