Giáo án Bài 12. Một số vật liệu

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về vật liệu và tính truyền nhiệt; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV đưa hình ảnh một nồi có thân kim loại và tay cầm riêng, đặt câu hỏi: “Vì sao thân nồi phải truyền nhiệt tốt nhưng tay cầm lại không nên truyền nhiệt tốt?” HS trả lời nhanh theo cặp đôi, ghi dự đoán vào vở.

Dự đoán ban đầu của HS: thân nồi cần dẫn nhiệt tốt để thức ăn nhanh chín; tay cầm cần dẫn nhiệt kém để tránh làm tay bị bỏng. HS nêu được vấn đề: làm thế nào chọn vật liệu phù hợp cho từng bộ phận của nồi?

Nêu được khái niệm vật liệu, dẫn nhiệt; phân biệt vật liệu dẫn nhiệt tốt và dẫn nhiệt kém qua quan sát mô phỏng.

Nhóm 4 HS quan sát mô phỏng “Bộ thử dẫn nhiệt” trên NeoEdu: năm thanh đồng, thép, thuỷ tinh, gỗ, nhựa được cắm vào cùng một đầu nóng 150 °C; hạt sáp gắn trên thanh rơi khi chỗ đó đạt 50 °C. Nhóm quan sát sau 3 phút, điền kết quả vào Phiếu học tập số 1, sau đó rút ra khái niệm vật liệu và dẫn nhiệt từ sách giáo khoa.

Kết quả quan sát (Phiếu học tập số 1): thanh đồng rụng hết sáp; thanh thép rụng vài hạt; thanh thuỷ tinh, gỗ, nhựa vẫn còn nguyên sáp. Kết luận: kim loại (đồng, thép) dẫn nhiệt tốt; thuỷ tinh, gỗ, nhựa dẫn nhiệt kém. Khái niệm HS ghi được: Vật liệu là chất hoặc hỗn hợp dùng làm sản phẩm. Dẫn nhiệt là khả năng truyền nhiệt, giúp chọn vật liệu theo công dụng.

Giải thích được cách phối hợp vật liệu trên một chiếc nồi; nhận biết quan niệm sai về vật liệu dẫn nhiệt tốt.

HS quan sát mô phỏng “Nồi kim loại chứa nước sôi trên bếp” và so sánh hai tay cầm nhựa và nhôm. Trả lời câu hỏi: “Nồi có thân kim loại và tay cầm cách nhiệt. Giải thích cách phối hợp này.” Sau đó đánh giá nhận định: “Vật liệu dẫn nhiệt tốt luôn phù hợp làm tay cầm nồi.”

Lời giải của HS: Thân kim loại dẫn nhiệt tốt giúp truyền nhiệt nhanh cho thức ăn; tay cầm dẫn nhiệt kém (nhựa giữ chỗ cầm gần nhiệt độ phòng, nhôm nóng tới khoảng 70 °C) làm giảm nguy cơ bỏng nhưng vẫn cần kiểm tra độ nóng trước khi cầm. Nhận định sai: vật liệu dẫn nhiệt tốt luôn phù hợp làm tay cầm. Lí do khoa học: tay cầm cần hạn chế truyền nhiệt đến tay; dùng vật dẫn nhiệt tốt ở đó làm tăng nguy cơ bỏng. Kết luận đúng: chọn tính dẫn nhiệt theo chức năng của từng bộ phận.

Vận dụng được các khái niệm vật liệu, dẫn nhiệt, tái sử dụng để làm bài tập trắc nghiệm và ghép đôi.

HS làm các bài tập 1 đến 5 trong Phiếu học tập số 2 (phần B), làm việc cá nhân 3 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn và chữa bài chung.
Câu 1. Trong bài này, vật liệu có đặc điểm nào? A. chất hoặc hỗn hợp dùng làm sản phẩm; B. mọi nguồn năng lượng đều là vật liệu xây dựng; C. chỉ gồm kim loại.
Câu 2. Trong bài này, dẫn nhiệt có đặc điểm nào? A. khả năng hòa tan trong nước; B. khả năng truyền nhiệt giúp chọn vật liệu theo công dụng; C. khả năng tạo ra nhiệt vô hạn.
Câu 3. Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: vật liệu, dẫn nhiệt, tái sử dụng.
Câu 4. Nhận định “Vật liệu dẫn nhiệt tốt luôn phù hợp làm tay cầm nồi” đúng hay sai? Vì sao?
Câu 5. Điền thuật ngữ phù hợp vào chỗ trống: “dùng lại sản phẩm còn phù hợp để giảm tiêu hao tài nguyên” mô tả {{1}}.

Đáp án: Câu 1: A (vật liệu là chất hoặc hỗn hợp dùng làm sản phẩm). Câu 2: B (dẫn nhiệt là khả năng truyền nhiệt giúp chọn vật liệu theo công dụng). Câu 3: Vật liệu – chất hoặc hỗn hợp dùng làm sản phẩm; Dẫn nhiệt – khả năng truyền nhiệt giúp chọn vật liệu theo công dụng; Tái sử dụng – dùng lại sản phẩm còn phù hợp để giảm tiêu hao tài nguyên. Câu 4: Sai, vì tay cầm cần hạn chế truyền nhiệt đến tay; dùng vật dẫn nhiệt tốt ở đó làm tăng nguy cơ bỏng. Câu 5: Tái sử dụng.

Vận dụng tiêu chí chọn vật liệu theo công dụng và tái sử dụng để đề xuất cách chọn chai đựng nước uống trong thực tế.

Mỗi nhóm nhận tình huống: “Gia đình em muốn mua một chai đựng nước uống để mang đi học. Chọn chai đựng nước uống cần xem những điều kiện nào?” Nhóm thảo luận, lập danh sách tiêu chí, sau đó đề xuất cách tái sử dụng chai đã cũ an toàn. Có thể giao phần này về nhà nếu thiếu thời gian.

Danh sách tiêu chí của nhóm: chọn vật liệu được phép tiếp xúc thực phẩm; vật liệu chịu được nhiệt độ sử dụng; không dùng lại chai đã đựng hóa chất; giữ sạch sau mỗi lần dùng; thay chai khi nứt hoặc xuống cấp. Đề xuất tái sử dụng: dùng lại chai nước còn nguyên vẹn, sạch, đúng mục đích đựng nước uống để giảm rác thải nhựa.