Giáo án Bài 1. Tấm thiệp và phòng học của em

Huy động kiến thức về hình đối xứng đã học, xác định vấn đề: vì sao gấp giấy thì hai nửa trùng khít, và làm thế nào tính được diện tích thiệp.

GV đưa thiệp mẫu 20 cm × 14 cm, gấp đôi cho HS quan sát. HS trả lời câu hỏi: (1) Đường gấp có vai trò gì với hai nửa thiệp? (2) Nếu mở thiệp ra, hai nửa có giống nhau không? (3) Muốn biết mỗi nửa rộng bao nhiêu, cần tính gì?

Kết luận ban đầu: Đường gấp là trục đối xứng của hình; hai nửa thiệp đối xứng qua đường gấp nên bằng nhau. Nhiệm vụ học tập: tính diện tích cả tờ thiệp $20 \times 14 = 280\ \mathrm{cm}^2$ và diện tích mỗi nửa.

Thực hành gấp giấy, kiểm tra hai nửa đối xứng qua trục, tính diện tích cả tờ và mỗi nửa; giải thích lí do và kiểm tra kết quả bằng cách tính lại.

Nhóm 3–4 HS thực hiện theo Phiếu học tập số 1: (a) Đánh dấu trung điểm hai cạnh dài 20 cm, nối lại thành đường gấp dài 14 cm. (b) Gấp để hai cạnh 14 cm trùng nhau; mở ra kiểm tra hai nửa. (c) Vẽ nửa họa tiết cách mép gấp 2 cm, chấm điểm đối xứng ở nửa còn lại cách mép gấp đúng 2 cm. (d) Tính diện tích cả tờ và diện tích mỗi mặt sau khi gấp. Lưu ý: không chĩa kéo vào người; mở giấy kiểm tra trước khi cắt.

Thiệp gấp có đường gấp dài 14 cm nằm giữa tờ giấy; điểm đối xứng cách mép gấp đúng 2 cm ở hai bên. Kết quả: diện tích cả tờ $20 \times 14 = 280\ \mathrm{cm}^2$; mỗi mặt sau gấp $10 \times 14 = 140\ \mathrm{cm}^2$; hai mặt cộng lại $140 + 140 = 280\ \mathrm{cm}^2$. Kiến thức rút ra: đường gấp là trục đối xứng; hình đối xứng qua trục thì hai nửa có diện tích bằng nhau.

Thực hành đo chiều dài, chiều rộng phòng bằng thước dây, kiểm tra sai số, đổi đơn vị và tính diện tích, số viên gạch vuông cạnh 50 cm; nêu rõ giả định trong dự toán.

Nhóm 4 HS thực hiện theo Phiếu học tập số 2: (a) Ước lượng chiều dài, chiều rộng phòng học rồi đo bằng thước dây sát nền, kéo thước thẳng, ghi vạch đầu và cuối; đo hai lần, nếu khác nhau thì đo lại. (b) Đổi đơn vị về cm và tính diện tích. (c) Tính số viên gạch vuông cạnh 50 cm theo chiều dài và chiều rộng, nhân lại để tìm số viên không hao hụt. (d) Nêu giả định và lí do chọn cách làm. Không leo trèo để đo cao.

Phiếu đo mẫu: phòng chữ nhật dài 800 cm, rộng 600 cm (đã kiểm bằng hai lần đo). Diện tích: $800 \times 600 = 480\,000\ \mathrm{cm}^2 = 48\ \mathrm{m}^2$. Số viên theo chiều dài: $800 : 50 = 16$; theo chiều rộng: $600 : 50 = 12$; số viên cần: $16 \times 12 = 192$ viên (không hao hụt). Kiến thức rút ra: phải đổi về cùng đơn vị trước khi tính; ghi đơn vị đầy đủ; dự toán cần nêu giả định hao hụt.

Củng cố kiến thức về trục đối xứng, diện tích thiệp, cách đo phòng và tính số viên gạch thông qua các bài tập đã cho; tự kiểm tra kết quả.

HS làm các bài 1 đến 6 cá nhân trong 8 phút, sau đó đối chiếu theo cặp đôi 4 phút. Dùng bài tương tác NeoEdu nếu có thiết bị: neoedu.vn/learn/6/math/trai-nghiem-tam-thiep-phong-hoc. Các bài tập: (1) Muốn thiệp có hai nửa gấp khít nên dùng gì? (2) Diện tích thiệp 20 cm × 14 cm. (3) Diện tích mỗi mặt sau khi gấp đôi cạnh 20 cm. (4) Đúng hay sai khi đo phòng học: a) nên ghi đơn vị; b) có thể ước lượng rồi đo kiểm; c) đo chiều cao bằng cạnh nghiêng. (5) Diện tích phòng 8 m × 6 m. (6) Số viên gạch vuông cạnh 50 cm lát phòng 8 m × 6 m, không hao hụt.

Đáp án: (1) A – Trục đối xứng (đường gấp là trục đối xứng). (2) 280 cm² ($20 \times 14 = 280$). (3) 140 cm² ($10 \times 14 = 140$). (4) a) Đúng; b) Đúng; c) Sai, vì chiều cao phải đo vuông góc với nền. (5) 48 m² ($8 \times 6 = 48$). (6) 192 viên: đổi phòng thành 800 cm × 600 cm, mỗi chiều có 16 và 12 viên, $16 \times 12 = 192$ viên.

Vận dụng kiến thức về hình đối xứng, diện tích và đo đạc để thiết kế một thiệp đối xứng mới và lập dự toán lát gạch cho phòng học thật có nêu rõ giả định.

Mỗi nhóm chọn một trong hai nhiệm vụ: (a) Thiết kế thiệp đối xứng qua đường gấp có kích thước khác 20 cm × 14 cm; ghi kích thước và diện tích giấy. (b) Lập phiếu đo phòng học thực tế: nêu dụng cụ, đại lượng, cách kiểm sai số và an toàn; tính số viên gạch vuông cạnh 50 cm và nêu rõ giả định hao hụt. Hoàn thiện bài tập 7, 8 trong sách.

Thiệp mẫu: kích thước 18 cm × 12 cm, gấp theo trung điểm hai cạnh 18 cm; trục đối xứng là đường gấp; diện tích $18 \times 12 = 216\ \mathrm{cm}^2$. Phiếu đo: dùng thước dây đo dài, rộng sát nền, ghi đơn vị m, đo hai lần và đối chiếu giữa hai nhóm, không tự leo đo cao. Dự toán: số viên theo đề, cộng thêm số viên dự phòng do cắt và hao hụt, giả định rõ ràng trước khi kết luận.