Giáo án Bài 1. Kế hoạch chi tiêu cá nhân và gia đình

Huy động kinh nghiệm chi tiêu của HS và dẫn dắt vào nhu cầu lập bảng kế hoạch, đối chiếu thực chi.

GV nêu tình huống: Một tuần, bạn An có ngân sách 300 nghìn đồng cho học tập, đi lại, đồ ăn thêm và để dành. GV đặt câu hỏi: (1) Nếu chỉ ghi nhớ trong đầu thì có dễ quên số tiền đã chi không? (2) Vì sao cần ghi kế hoạch trước khi chi và đối chiếu sau khi chi? Dữ liệu chỉ là giả lập, không liên quan đến thông tin tài chính thật của HS.

HS nêu được ít nhất ba khoản chi thường gặp của học sinh (học tập, đi lại, đồ ăn thêm, để dành) và kết luận: cần ghi kế hoạch và so sánh với thực tế để biết tiền đã đi đâu, từ đó điều chỉnh kịp thời.

Hệ thống hoá cách lập bảng dự kiến/thực chi/chênh lệch và cách tính tỉ lệ phần trăm trên tổng ngân sách và trên khoản dự kiến.

HS làm việc theo nhóm 4 bạn với Phiếu học tập số 1. Dữ liệu (nghìn đồng): học tập kế hoạch 120, thực tế 130; đi lại 80 và 70; đồ ăn thêm 40 và 60; để dành 60 và 40. Nhiệm vụ: (1) Điền cột Chênh lệch bằng Thực tế trừ Kế hoạch. (2) Cộng hai cột Kế hoạch và Thực tế, kiểm tra cả hai bằng 300. (3) Tính tổng các chênh lệch. (4) Tính tỉ lệ để dành dự kiến trên tổng ngân sách và tỉ lệ để dành thực tế. (5) Tính đồ ăn thêm vượt kế hoạch bao nhiêu phần trăm so với khoản dự kiến.

Bảng đã hoàn chỉnh:

• Học tập: 120, 130, +10.
• Đi lại: 80, 70, −10.
• Đồ ăn thêm: 40, 60, +20.
• Để dành: 60, 40, −20.
• Tổng: 300, 300, 0.
  Kiến thức HS rút ra: Chênh lệch = Thực tế − Kế hoạch; số dương là chi tăng so với dự kiến, số âm là chi giảm; tổng các chênh lệch bằng 0 vì tổng hai cột đều bằng 300 nghìn đồng.
  Tỉ lệ để dành dự kiến: $\dfrac{60}{300}\times 100\% = 20\%$; tỉ lệ để dành thực tế: $\dfrac{40}{300}\times 100\% \approx 13{,}33\%$.
  Đồ ăn thêm vượt kế hoạch: $\dfrac{60-40}{40}\times 100\% = 50\%$ (so với khoản dự kiến, không chia cho 300).

Vận dụng phép nhân, phép chia, tỉ lệ phần trăm và cách điều chỉnh ngân sách để giải các bài tập thực hành.

HS làm việc theo cặp đôi, lần lượt giải các bài sau (dùng bài tập đã cho):
Bài 2: Dành 20% của 500 nghìn đồng để tiết kiệm, tính số tiền.
Bài 4: Mua 3,5 kg gạo giá 20 nghìn đồng mỗi kg, tính số tiền chi.
Bài 6: Dự kiến chi 250 nghìn đồng, thực chi 275 nghìn đồng, tính vượt bao nhiêu phần trăm dự kiến.
Bài 8: Ngân sách 300 nghìn đồng gồm học tập 120, đi lại 80, đồ trang trí 50, để dành 50. Học tập cần thêm 50 nghìn đồng. Hãy điều chỉnh để vẫn để dành 50 nghìn, không giảm đi lại và không vượt 300 nghìn đồng.

Bài 2: $500 \times 0{,}2 = 100$, đáp số 100 nghìn đồng.
Bài 4: $3{,}5 \times 20 = 70$, đáp số 70 nghìn đồng.
Bài 6: $\dfrac{275-250}{250}\times 100\% = 10\%$, đáp số vượt 10% dự kiến.
Bài 8: Hoãn đồ trang trí 50 nghìn đồng. Bảng mới: học tập 170, đi lại 80, đồ trang trí 0, để dành 50; tổng $170+80+0+50 = 300$ nghìn đồng.
Kiến thức HS rút ra: Khi phát sinh khoản cần thiết, ưu tiên giảm khoản mong muốn trước, giữ nguyên khoản nhu cầu và dự phòng.

Vận dụng toàn bộ kiến thức vào tình huống thực tế: lập ngân sách 300 nghìn đồng, ghi thực chi giả lập và tự điều chỉnh.

Mỗi HS lập bảng kế hoạch cho một tuần 300 nghìn đồng gồm học tập, đi lại, tiết kiệm và một khoản khác do em chọn; viết lí do ưu tiên. Sau đó, HS tự tạo số thực chi giả lập, lập bảng Khoản – Kế hoạch – Thực tế – Chênh lệch và giải thích một việc điều chỉnh. Trong thời gian còn lại, HS có thể luyện thêm các bài tương tác trên trang NeoEdu.

Bảng cá nhân hoàn chỉnh, ví dụ: học tập 120, đi lại 80, tiết kiệm 100; tổng 300 nghìn đồng. Lí do ưu tiên: học tập là nhu cầu thiết yếu, tiết kiệm để dự phòng khi ốm, tránh chi quá số tiền có.
Kết quả thực tế giả lập được đối chiếu, chênh lệch tổng bằng 0 và có ít nhất một lời giải thích điều chỉnh hợp lí.