Giáo án Bài 1. Bài tập cuối chương IX

HS nhận biết vai trò của chú giải, đơn vị và việc kiểm tra dữ liệu bất thường; xác định nhiệm vụ ôn tập chương.

GV chiếu ba tình huống: (1) biểu đồ tranh về số sách, mỗi kí hiệu 4 cuốn; (2) bảng ghi chiều cao một học sinh là 1 500 cm; (3) bảng khảo sát 30 bạn về môn yêu thích nhất, mỗi bạn chỉ chọn một, tổng số lựa chọn trong bảng là 34. Câu hỏi: Tình huống nào cần kiểm tra lại? Vì sao?

Dự kiến HS nhận ra: tình huống (1) cần đọc kĩ chú giải “mỗi kí hiệu 4 cuốn”; tình huống (2) có số đo bất thường nên phải xác minh; tình huống (3) có tổng 34 nhiều hơn số bạn 30 nên phải kiểm tra lại phiếu. Nhiệm vụ của tiết học: hệ thống chu trình dữ liệu, đọc và tính với biểu đồ, luyện tính tần suất thực nghiệm.

HS hệ thống hoá các bước của chu trình dữ liệu và vận dụng vào việc đọc biểu đồ tranh, tính tổng và hiệu số liệu.

Nhóm 4 HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi ô của sơ đồ ghi một bước của chu trình (đặt câu hỏi, thu thập, kiểm tra, lập bảng, vẽ biểu đồ, diễn giải trong giới hạn dữ liệu). Cá nhân HS điền ý nghĩa mỗi bước vào Phiếu học tập số 1, sau đó nhóm thống nhất trên khăn. Nhóm làm thêm hai bài: bài 1 (tổng số sách ba lớp 26, 29, 32) và bài 2 (biểu đồ tranh, mỗi kí hiệu 4 cây; A có 27 kí hiệu, B có 30 kí hiệu).

Sơ đồ chu trình hoàn chỉnh: Đặt câu hỏi → Thu thập → Kiểm tra → Lập bảng → Vẽ biểu đồ → Diễn giải trong giới hạn dữ liệu.
Bài 1: $26+29+32=87$; đáp số 87 bạn sách.
Bài 2: $(30-27)\times 4=12$; B hơn A 12 cây.
Kiến thức rút ra: kết luận chỉ đúng trong phạm vi dữ liệu đã thu thập; phải đọc chú giải để biết mỗi kí hiệu đại diện cho bao nhiêu.

HS tính được tần suất thực nghiệm và giải thích được tần suất chỉ mô tả kết quả đã quan sát, không dự đoán chắc chắn cho lần thử sau.

GV đặt hai câu hỏi: (1) Thực hiện 50 lần gieo xúc xắc, có 18 lần ra số chẵn; tần suất ra số chẵn là bao nhiêu? (2) Có thể khẳng định lần gieo tiếp theo chắc chắn ra số lẻ không? Tiếp theo, GV rút thẻ ghi số 1 đến 10 và hỏi: có bao nhiêu thẻ ghi số chẵn?

Tần suất ra số chẵn: $\dfrac{18}{50}=0{,}36$.
Kiến thức rút ra: tần suất thực nghiệm $=\dfrac{\text{số lần sự kiện xảy ra}}{\text{tổng số lần thử}}$. Tần suất chỉ mô tả kết quả đã quan sát, không phải lời hứa cho từng lần thử tiếp theo.
Thẻ 1 đến 10 có 5 kết quả là số chẵn: 2, 4, 6, 8, 10.

HS vận dụng việc đọc bảng, biểu đồ cột kép và so sánh tổng để lựa chọn cách giải phù hợp và tự kiểm tra kết quả.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm bài 4, bài 6, bài 7. Sau đó, cặp đôi đổi phiếu kiểm tra chéo và đối chiếu đáp án với kết quả trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác của chương).

Bài 4: Có 5 kết quả là số chẵn (2, 4, 6, 8, 10).
Bài 6: Nhóm A: $31+34=65$; nhóm B: $33+32=65$. Kết luận: hai nhóm bằng nhau. Lí do: nam nhóm B hơn nhóm A 2 người, nữ nhóm B kém nhóm A 2 người nên tổng không đổi.
Bài 7: Tổng số bạn nam: $12+14=26$.

HS đánh giá tính hợp lí của dữ liệu, tính tần suất và đếm kết quả thuận lợi trong các tình huống rút thẻ và gieo xúc xắc.

Nhóm 4 HS giải bài 3, bài 5, bài 8, bài 9, bài 10. Bài 5 yêu cầu đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S) cho ba nhận định. Bài 8 chọn đáp án đúng trong bốn phương án. Bài 10: rút một thẻ ghi số từ 1 đến 12, đếm số kết quả làm sự kiện “số nguyên tố” xảy ra. Bài 9 và bài 3 viết kết quả dạng số thập phân.

Bài 3: $\dfrac{84}{280}=\dfrac{3}{10}=0{,}3$ (tần suất 0,3).
Bài 5: a) Đ; b) Đ; c) S. Đơn vị quyết định ý nghĩa của số liệu; số đo bất thường cần được kiểm tra.
Bài 8: Đáp án B. Nếu mỗi bạn chọn một môn thì tổng phải bằng 30; cần kiểm lại phiếu ghi trùng hoặc đếm sai, không tự sửa số liệu.
Bài 9: Số lần ra số lẻ là $50-18=32$; tần suất $\dfrac{32}{50}=0{,}64$.
Bài 10: Có 5 kết quả là số nguyên tố: 2, 3, 5, 7, 11 (số 1 không là số nguyên tố).

HS vận dụng chu trình dữ liệu và tần suất thực nghiệm vào một tình huống thực tế của lớp học.

Nhóm 4 HS chọn một câu hỏi thực tế (ví dụ: môn học yêu thích nhất của các bạn trong lớp, hoặc số lần “mặt sấp” khi tung đồng xu 20 lần). Các nhóm thực hiện chu trình dữ liệu: đặt câu hỏi, thu thập, kiểm tra, lập bảng, vẽ biểu đồ, tính tần suất và viết một kết luận trong giới hạn dữ liệu. Nhiệm vụ này có thể hoàn thành ở nhà và nộp vào tiết sau.

Bản báo cáo nhỏ gồm: câu hỏi, bảng số liệu có tổng đúng bằng số người tham gia, biểu đồ có chú giải, tần suất của các lựa chọn viết dạng số thập phân và một câu kết luận có “trong phạm vi dữ liệu thu được”. Ví dụ kết luận đúng: “Trong 30 bạn được hỏi, tần suất chọn Toán là 0,4; kết quả này chỉ đúng với nhóm bạn đã khảo sát.”