Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 97)

HS nhớ lại các khái niệm kết quả có thể, sự kiện và tần suất, từ đó xác định nhiệm vụ của tiết luyện tập.

GV đưa ra tình huống: Bạn An rút ngẫu nhiên một thẻ trong bộ thẻ đánh số từ 1 đến 10. HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Liệt kê tất cả kết quả có thể xảy ra khi rút một thẻ. (2) Sự kiện “số rút được là số chẵn” gồm những kết quả nào? (3) Nếu rút 10 lần và có 4 lần rút được số chẵn thì tần suất của sự kiện này là bao nhiêu?

Kết quả có thể: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.
Sự kiện “số chẵn” gồm các kết quả: 2, 4, 6, 8, 10.
Tần suất: $\dfrac{4}{10}=0{,}4$.
Nhiệm vụ của tiết: ôn lại ba nội dung kết quả và sự kiện, tần suất, gộp hai đợt, rồi luyện các bài tập trong SGK trang 97.

HS hệ thống hoá các kiến thức về kết quả có thể, sự kiện, tần suất và cách gộp hai đợt thí nghiệm bằng sơ đồ tư duy theo nhóm.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 và vẽ sơ đồ tư duy trên bảng nhóm với ba nhánh: Kết quả và sự kiện; Tần suất; Gộp hai đợt.
Nhiệm vụ 1: Tung một đồng xu một lần. Liệt kê đủ kết quả có thể và đánh dấu kết quả làm sự kiện “xuất hiện mặt ngửa”.
Nhiệm vụ 2: Một đợt thử có 20 lần, sự kiện xảy ra 6 lần. Tính tần suất dưới dạng số thập phân.
Nhiệm vụ 3: Đợt 1 có 20 lần thử và 6 lần thành công; đợt 2 có 30 lần thử và 19 lần thành công. Tính tần suất gộp và giải thích vì sao phải cộng cả tử và mẫu.

Nhiệm vụ 1: Kết quả có thể là: ngửa, sấp. Sự kiện “xuất hiện mặt ngửa” là kết quả ngửa (đánh dấu).
Nhiệm vụ 2: Tần suất $\dfrac{6}{20}=\dfrac{3}{10}=0{,}3$.
Nhiệm vụ 3: Tổng thành công $6+19=25$; tổng số lần thử $20+30=50$; tần suất gộp $\dfrac{25}{50}=0{,}5$.
Kết luận HS rút ra: Tần suất = số lần thành công : tổng số lần thử. Khi gộp hai đợt, cộng cả tử (số lần thành công) và mẫu (tổng số lần thử), không lấy trung bình hai tần suất.
Sơ đồ tư duy của nhóm gồm ba nhánh với các công thức và ví dụ nêu trên.

HS vận dụng cộng, đếm số kí hiệu trên biểu đồ, tính tần suất và tự kiểm tra kết quả bằng đáp án.

Cặp đôi làm bài tập 1 đến 4 theo thứ tự sau:
Bài 1: Số sách ba lớp là 16, 19 và 22. Tổng số sách là bao nhiêu?
Bài 2: Biểu đồ tranh, mỗi kí hiệu biểu diễn 4 cây. Lớp A có 17 kí hiệu, lớp B có 20 kí hiệu. Lớp B trồng nhiều hơn lớp A bao nhiêu cây?
Bài 3: Thử nghiệm 180 lần, sự kiện xảy ra 54 lần. Tính tần suất, viết dạng số thập phân, không ghi dấu %.
Bài 4: Rút một thẻ đánh số từ 1 đến 10. Có bao nhiêu kết quả là số chẵn?
Sau đó các nhóm đổi bài kiểm tra chéo và đối chiếu đáp án trên máy chiếu.

Bài 1: $16+19+22=57$ (quyển sách).
Bài 2: $(20-17)\times 4=12$ (cây).
Bài 3: $\dfrac{54}{180}=\dfrac{3}{10}=0{,}3$.
Bài 4: 5 kết quả là 2, 4, 6, 8, 10.
HS tự kiểm tra và ghi lại bài sai, lí do sai (ví dụ quên nhân 4 ở bài 2, viết 0,3 thành 30%).

HS đánh giá tính đúng sai của phát biểu về dữ liệu, so sánh tổng hai nhóm, tính tần suất gộp và giải thích quan niệm sai về kết quả tiếp theo.

Nhóm 4 HS thực hiện bài 5 đến 8. Riêng bài 6, nhóm trình bày đầy đủ hai tổng và kết luận, giải thích lí do.
Bài 5: Đánh giá các phát biểu sau là Đúng (Đ) hay Sai (S):
a) Phải đọc chú giải biểu đồ trước khi đọc số liệu.
b) Chiều cao 1 500 cm của một học sinh cần được xác minh lại.
c) Có thể bỏ đơn vị trong bảng số liệu vì đã có các con số.
Bài 6: Bảng trồng cây: Nhóm A gồm 21 bạn nam và 24 bạn nữ; nhóm B gồm 23 bạn nam và 22 bạn nữ. So sánh tổng số học sinh của hai nhóm.
Bài 7: Đợt đầu tung đồng xu 20 lần được 6 lần ngửa; đợt sau tung 30 lần được 19 lần ngửa. Tính tần suất ngửa gộp, viết dạng số thập phân, không ghi dấu %.
Bài 8: Tung đồng xu 10 lần đều được mặt ngửa. Kết luận nào đúng?
A. Lần 11 chắc chắn xuất hiện mặt sấp.
B. Lần 11 chắc chắn xuất hiện mặt ngửa.
C. Chưa thể khẳng định chắc chắn mặt nào xuất hiện ở lần 11.
D. Đồng xu không có mặt sấp.

Bài 5: a) Đ; b) Đ; c) S (đơn vị quyết định ý nghĩa của số liệu; số đo bất thường phải kiểm tra lại).
Bài 6 (gợi ý chấm 2 điểm): Tổng nhóm A là $21+24=45$ học sinh; tổng nhóm B là $23+22=45$ học sinh (1 điểm). Hai nhóm bằng nhau vì nhóm B có số bạn nam tăng 2 so với nhóm A nhưng số bạn nữ giảm 2 nên tổng không đổi (1 điểm).
Bài 7: Tổng ngửa $6+19=25$; tổng lần tung $20+30=50$; tần suất $\dfrac{25}{50}=0{,}5$.
Bài 8: Đáp án C. Kết quả của 10 lần trước không bảo đảm mặt nào xuất hiện ở lần tiếp theo; mỗi lần tung vẫn có thể sấp hoặc ngửa.

HS vận dụng kiến thức về tần suất và gộp hai đợt để thu thập, xử lí và đánh giá số liệu từ một thí nghiệm thực tế.

GV giao nhiệm vụ: Mỗi cặp dùng một đồng xu, tung 20 lần, ghi số lần ngửa và tính tần suất. Sau đó hai cặp trong nhóm gộp số liệu, tính tần suất gộp và so sánh với tần suất của từng đợt.
Câu hỏi thảo luận: Tần suất gộp có gần $0{,}5$ hơn tần suất của từng đợt không? Vì sao kết quả của hai đợt có thể khác nhau? Nếu một cặp ghi nhầm số liệu thì tần suất gộp thay đổi thế nào?
Bài về nhà: Tung đồng xu thêm 30 lần, ghi kết quả, tính tần suất ngửa và nộp kèm bảng số liệu trung thực.

Mỗi cặp ghi được bảng số liệu có tổng 20 lần tung và số lần ngửa, ví dụ 11 lần ngửa cho tần suất $\dfrac{11}{20}=0{,}55$ (kết quả thực tế có thể khác nhau).
Tần suất gộp tính đúng theo quy tắc cộng cả tử và mẫu: ví dụ hai đợt 11/20 và 9/20 cho tần suất gộp $\dfrac{20}{40}=0{,}5$.
Kết luận HS rút ra: kết quả thực tế dao động quanh tần suất lí thuyết khi số lần thử đủ lớn; ghi nhầm số liệu sẽ làm sai tần suất gộp.
Bài về nhà: bảng số liệu 50 lần tung (20 + 30 lần) và tần suất ngửa tương ứng.