NeoEdu
Giáo án Toán 6
ToánLớp 6Chương 9. Dữ liệu và xác suất thực nghiệm

Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 87)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Đọc đúng tên nhóm, đơn vị và chú giải của biểu đồ tranh, biểu đồ cột và biểu đồ cột kép.
  • Chọn được loại biểu đồ phù hợp với mục tiêu so sánh của bài toán.
  • Vận dụng được phép cộng, phép trừ và phép nhân để tính toán và đối chiếu số liệu trên biểu đồ.
  • Giải thích được vì sao cần cộng tổng để kiểm tra số đối tượng khảo sát và vì sao phải đọc đúng thang đo.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc lại bảng số liệu, tự kiểm tra kết quả bằng cách cộng tổng và đối chiếu với số đối tượng khảo sát.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo nhóm 4 người, trình bày lí do chọn biểu đồ và nhận xét bài làm của nhóm bạn bằng câu có lí lẽ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS lựa chọn cách giải phù hợp cho bài toán vẽ biểu đồ tranh và đề xuất chú giải hợp lệ khác khi cần.

b) Năng lực đặc thù

  • Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao hai tổng bằng nhau trong bài so sánh bảng trồng cây; nêu được lí do chọn biểu đồ cột kép.
  • Mô hình hoá toán học: chuyển bảng số liệu về biểu đồ tranh với kí hiệu nguyên, mỗi hàng không quá 4 kí hiệu.
  • Giải quyết vấn đề toán học: tìm số cây, số sách, số đối tượng còn thiếu bằng cách cộng hoặc trừ các số liệu đã biết.
  • Giao tiếp toán học: đọc và viết đúng tên biểu đồ, chú giải, đơn vị và kết luận bằng ngôn ngữ toán học.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng thước kẻ, bút màu để vẽ biểu đồ và trang bài tập tương tác NeoEdu để tự kiểm tra.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ 8 bài tập trong tiết học và kiểm tra lại từng phép tính.
  • Trách nhiệm: HS làm phần việc được giao trong nhóm và chịu trách nhiệm về kết quả chung của nhóm.
  • Trung thực: HS nhận xét đúng, sai bài làm của nhóm bạn và không sửa số liệu khi kết quả chưa khớp với tổng.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đề bài và các biểu đồ mẫu (biểu đồ tranh, biểu đồ cột, biểu đồ cột kép).
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2, in đủ cho từng nhóm.
  • Bảng nhóm, bút dạ, thước thẳng để minh hoạ cách vẽ biểu đồ.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/6/math/chuong-9-luyen-tap-trang-87 (dùng để kiểm tra nhanh đáp án bài 4 và bài 7).

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa Toán 6, tập 2, vở ghi, bút chì, bút màu, thước kẻ.
  • Máy tính bảng hoặc điện thoại (nếu lớp có điều kiện) để truy cập trang bài học NeoEdu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Đọc nhanh số liệu và chọn biểu đồ

a) Mục tiêu

Huy động kiến thức cũ về đọc bảng số liệu và cộng các số liệu; xác định nhiệm vụ của tiết học là chọn biểu đồ phù hợp và kiểm tra kết quả.

b) Nội dung

GV nêu tình huống: ba lớp 6A, 6B, 6C quyên góp sách lần lượt 6 quyển, 9 quyển và 12 quyển. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Cả ba lớp quyên góp bao nhiêu quyển sách? (2) Nếu muốn so sánh số sách tháng 3 và tháng 4 của từng lớp thì em nên chọn biểu đồ nào, vì sao?

c) Sản phẩm

Đáp án dự kiến: (1) 6+9+12=276+9+12=27, tổng là 27 quyển sách. (2) Mỗi lớp có hai giá trị theo hai tháng nên chọn biểu đồ cột kép, có chú giải tháng 3 và tháng 4. HS ghi nhiệm vụ của tiết học vào vở: đọc đúng biểu đồ, chọn đúng loại biểu đồ, kiểm tra kết quả bằng cộng tổng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống quyên góp sách, nêu hai câu hỏi và yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút trước khi trả lời.

    Học sinh

    HS đọc đề, suy nghĩ cá nhân và ghi nhanh kết quả vào vở nháp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý: Muốn biết tổng thì cần làm phép tính gì? Mỗi lớp có mấy giá trị khi so sánh hai tháng?

    Học sinh

    HS tính 6+9+12=276+9+12=27 và trả lời: cột kép vì mỗi lớp có hai giá trị theo hai tháng.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS trình bày, các HS khác nhận xét về cách lập luận.

    Học sinh

    HS 1: Tổng là 27 quyển. HS 2: Chọn biểu đồ cột kép vì có chú giải hai tháng cho mỗi lớp.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Muốn chọn biểu đồ cần đọc tên nhóm, đơn vị và mục tiêu so sánh; muốn kiểm tra số liệu thì cộng tổng. GV ghi tên bài học và nhiệm vụ lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ và kiến thức chốt vào vở.

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Hệ thống hoá cách chọn và đọc biểu đồ

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá các loại biểu đồ đã học (biểu đồ tranh, biểu đồ cột, biểu đồ cột kép); nêu được mục tiêu so sánh phù hợp với từng loại và cách kiểm tra số liệu bằng cộng tổng và thang đo.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: (a) Điền tên loại biểu đồ, cách biểu diễn và mục tiêu so sánh phù hợp; (b) Trả lời câu hỏi: Vì sao phải đọc chú giải và thang đo trước khi đọc số liệu? Khi nào cần cộng tổng để kiểm tra?

c) Sản phẩm

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 1:

  • Biểu đồ tranh: dùng kí hiệu, mỗi kí hiệu đại diện cho một số lượng; phải có chú giải. Mục tiêu: so sánh số lượng giữa các nhóm.
  • Biểu đồ cột: dùng cột có chiều cao theo thang đo; mục tiêu: so sánh giá trị giữa các nhóm.
  • Biểu đồ cột kép: mỗi nhóm có hai cột biểu diễn hai giá trị khác nhau; mục tiêu: so sánh hai giá trị của cùng một nhóm và giữa các nhóm.
    Kiến thức HS rút ra: Đọc chú giải và thang đo trước khi kết luận, vì cùng một hình có thể có ý nghĩa khác nhau khi đổi đơn vị. Cộng tổng các số liệu để đối chiếu với số đối tượng khảo sát; nếu tổng không khớp thì phải kiểm tra lại dữ liệu.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu nhóm trưởng phân công: một bạn đọc, một bạn ghi, hai bạn kiểm tra lại. GV nhắc thời gian 5 phút.

    Học sinh

    Nhóm trưởng nhận phiếu và phân công nhiệm vụ trong nhóm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, hỏi: Biểu đồ tranh khác biểu đồ cột ở điểm nào? Khi nào em cần dùng biểu đồ cột kép?

    Học sinh

    HS thảo luận, điền phiếu. Trả lời dự kiến: biểu đồ tranh dùng kí hiệu, biểu đồ cột dùng chiều cao cột, biểu đồ cột kép dùng để so sánh hai giá trị của mỗi nhóm.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm báo cáo; cả lớp nhận xét và bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày bảng hệ thống; HS khác nhận xét: Cần ghi thêm chú giải khi dùng kí hiệu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Chọn biểu đồ theo mục tiêu so sánh; đọc đúng tên nhóm, đơn vị, chú giải và thang đo; cộng tổng để kiểm tra số đối tượng khảo sát. GV nhấn mạnh: nhìn vào thang đo, không dựa vào cảm giác về độ cao cột.

    Học sinh

    HS sửa phiếu và ghi kiến thức chốt vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập · 10 phút

Luyện tập đọc và so sánh số liệu (Bài 1 đến Bài 5)

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đọc biểu đồ, cộng trừ và so sánh để giải các bài tập về số sách, số cây, chọn biểu đồ và đánh giá dữ liệu.

b) Nội dung

Bài 1: Số sách ba lớp là 6, 9, 12. Tổng số sách là bao nhiêu?
Bài 2: Biểu đồ tranh, mỗi kí hiệu biểu diễn 4 cây. Lớp A có 7 kí hiệu, lớp B có 10 kí hiệu. Lớp B hơn lớp A bao nhiêu cây?
Bài 3: Bảng trồng cây: lớp A có 8 nam và 11 nữ; lớp B có 10 nam và 9 nữ. So sánh tổng số học sinh của hai nhóm và giải thích kết quả.
Bài 4: Cần so sánh số sách tháng 3 và tháng 4 của mỗi lớp 6A, 6B, 6C. Biểu đồ nào thuận tiện nhất? A. Biểu đồ cột kép; B. Một trục số; C. Hình vẽ góc; D. Chỉ ghi tổng toàn trường.
Bài 5: Đánh giá các phát biểu: a) Phải đọc chú giải biểu đồ trước khi đọc số liệu (Đúng hay Sai?); b) Chiều cao 1 500 cm ở học sinh cần được xác minh (Đúng hay Sai?); c) Có thể bỏ đơn vị vì đã có số (Đúng hay Sai?).

c) Sản phẩm

Đáp án:
Bài 1: 6+9+12=276+9+12=27 quyển sách.
Bài 2: (10−7)×4=12(10-7)\times 4=12 cây. Lớp B hơn lớp A 12 cây.
Bài 3: Lớp A: 8+11=198+11=19; lớp B: 10+9=1910+9=19. Hai tổng bằng nhau. Lí do: nam lớp B tăng 2 so với lớp A nhưng nữ lớp B giảm 2, nên tổng không đổi. Thang điểm dự kiến: tính đúng hai tổng (1 điểm); kết luận bằng nhau kèm lí do (1 điểm).
Bài 4: Đáp án A. Mỗi lớp có hai giá trị theo hai tháng nên dùng biểu đồ cột kép với chú giải tháng 3, tháng 4.
Bài 5: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai. Đơn vị quyết định ý nghĩa của số liệu; số đo bất thường phải được kiểm tra.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu năm bài tập, nêu rõ yêu cầu: làm cá nhân 3 phút, sau đó đối chiếu trong nhóm 2 phút. GV nhắc HS ghi lí do khi trả lời bài 3, bài 4 và bài 5.

    Học sinh

    HS đọc đề, làm cá nhân vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn nhanh: Bài 3 cần tính hai tổng rồi so sánh; bài 5 cần đọc từng ý và giải thích. GV kiểm tra bài làm của HS yếu.

    Học sinh

    HS làm bài, đối chiếu kết quả trong nhóm; nếu hai kết quả khác nhau thì kiểm tra lại phép cộng.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi ngẫu nhiên 3 HS báo cáo bài 2, bài 3, bài 5; các HS khác nhận xét về lí lẽ.

    Học sinh

    HS trả lời: Bài 2 là 12 cây; bài 3 hai tổng cùng là 19 nên bằng nhau; bài 5 Đúng, Đúng, Sai vì bỏ đơn vị thì số liệu không rõ ý nghĩa.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, nhấn mạnh: khi tổng hai nhóm bằng nhau, cần giải thích bằng sự thay đổi ngược chiều của từng thành phần; số đo bất thường phải được kiểm tra trước khi kết luận.

    Học sinh

    HS sửa bài sai và ghi lại lí do đúng vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập · 10 phút

Vẽ biểu đồ tranh và tìm số liệu còn thiếu (Bài 6 đến Bài 8)

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức vẽ biểu đồ tranh với kí hiệu nguyên, chọn chú giải hợp lệ; sử dụng phép nhân và phép trừ để tìm số liệu còn thiếu trên biểu đồ cột và bảng số liệu.

b) Nội dung

Bài 6: Số cây của ba lớp là 12, 18, 24. Hãy vẽ biểu đồ tranh chỉ dùng kí hiệu nguyên, mỗi hàng không quá 4 kí hiệu, và nêu chú giải (thực hiện trên Phiếu học tập số 2).
Bài 7: Biểu đồ cột dùng mỗi khoảng chia biểu diễn 5 quyển sách. Cột của lớp 6B cao 7 khoảng từ 0. Lớp 6B có bao nhiêu quyển sách?
Bài 8: Tổng số cây của ba lớp là 60. Lớp 6A có 18 cây, lớp 6B có 22 cây. Lớp 6C có bao nhiêu cây?
HS có thể kiểm tra bài 7 bằng bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/6/math/chuong-9-luyen-tap-trang-87.

c) Sản phẩm

Đáp án:
Bài 6: Chọn mỗi kí hiệu biểu diễn 6 cây. Ba lớp có 12÷6=212\div 6=2, 18÷6=318\div 6=3, 24÷6=424\div 6=4 kí hiệu, đều là số nguyên và không quá 4. Biểu đồ có tên biểu đồ, tên ba lớp và chú giải "mỗi kí hiệu = 6 cây". Thang điểm dự kiến: chọn chú giải hợp lệ (1 điểm); vẽ đúng ba hàng 2, 3, 4 kí hiệu kèm nhãn (1 điểm).
Bài 7: 7×5=357\times 5=35 quyển sách.
Bài 8: 60−18−22=2060-18-22=20 cây. Lớp 6C có 20 cây.
Kết quả kiểm tra: Bài 8 có tổng khớp là 60 (18 + 22 + 20 = 60).

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2 cho từng nhóm, yêu cầu HS vẽ bài 6 vào giấy; hai bài 7, 8 làm trên vở. Nhắc HS kiểm tra tổng ở bài 8.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc đề và chọn chú giải.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hỏi: Muốn các hàng đều là số nguyên thì mỗi kí hiệu nên biểu diễn bao nhiêu cây? Nếu chọn 4 cây một kí hiệu thì có hợp lệ không?

    Học sinh

    HS thử nghiệm: chọn 6 cây một kí hiệu cho ra 2, 3, 4 kí hiệu. HS tính 60−18−2260-18-22 để tìm số cây lớp 6C.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm treo phiếu lên bảng; yêu cầu HS nhận xét về chú giải và số kí hiệu từng hàng.

    Học sinh

    Nhóm trình bày: mỗi kí hiệu = 6 cây; hàng 6A 2 kí hiệu, 6B 3 kí hiệu, 6C 4 kí hiệu. HS khác nhận xét về tính hợp lệ của chú giải.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Chú giải phải làm cho mọi hàng là số nguyên và không vượt quá giới hạn đề bài; biểu đồ cột phải đọc đúng thang đo; tổng các phần phải khớp với tổng đã cho.

    Học sinh

    HS sửa lại biểu đồ (nếu cần) và ghi kiến thức chốt vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Điều tra số liệu trong lớp và chọn biểu đồ

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức chọn biểu đồ, kiểm tra dữ liệu bằng cộng tổng và thang đo vào một tình huống thực tế của lớp học.

b) Nội dung

Mỗi nhóm thu thập số liệu về cách học sinh trong lớp đến trường (đi bộ, xe đạp, xe máy, xe buýt hoặc phương tiện khác) trong một tuần. Nhóm xác định mục tiêu so sánh, chọn loại biểu đồ phù hợp, lập bảng tổng và kiểm tra tổng số học sinh bằng sĩ số lớp. Hoàn thiện biểu đồ và chú giải ở nhà.

c) Sản phẩm

Sản phẩm dự kiến: Một bảng thống kê có tên nhóm, đơn vị (số học sinh), tổng số đúng bằng sĩ số lớp; một biểu đồ phù hợp với mục tiêu đã chọn, có chú giải và thang đo; một kết luận ngắn: ví dụ "Phương tiện đi bộ có nhiều nhất", kèm lí do chọn biểu đồ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu nhiệm vụ điều tra và phát mẫu bảng thống kê. Nhắc HS: tổng số học sinh phải bằng sĩ số; nếu không khớp, phải kiểm tra lại dữ liệu.

    Học sinh

    Nhóm trưởng nhận nhiệm vụ, phân công thu thập số liệu từng phương tiện.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, hỏi: Nhóm em muốn so sánh điều gì? Biểu đồ nào phù hợp? Tổng số của nhóm em đã bằng sĩ số chưa?

    Học sinh

    HS lập bảng, cộng tổng và chọn biểu đồ. Trả lời dự kiến: chọn biểu đồ tranh vì số liệu là số học sinh và mỗi kí hiệu biểu diễn 2 hoặc 5 học sinh; kiểm tra tổng bằng sĩ số.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày sơ bộ bảng và lí do chọn biểu đồ; các nhóm khác nhận xét.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày bảng thống kê, tổng và lí do chọn biểu đồ; HS khác góp ý về chú giải.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Dữ liệu thực tế phải được kiểm tra bằng tổng và đơn vị; chọn biểu đồ theo mục tiêu so sánh. GV giao nhóm hoàn thiện sản phẩm ở nhà và nộp vào tiết sau.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Hoàn thành bảng hệ thống các loại biểu đồ.

  • Loại biểu đồ: Biểu đồ tranh | Cách biểu diễn: .......... | Mục tiêu so sánh phù hợp: ..........
  • Loại biểu đồ: Biểu đồ cột | Cách biểu diễn: .......... | Mục tiêu so sánh phù hợp: ..........
  • Loại biểu đồ: Biểu đồ cột kép | Cách biểu diễn: .......... | Mục tiêu so sánh phù hợp: ..........
    Câu hỏi:
  • Vì sao phải đọc chú giải và thang đo trước khi đọc số liệu?
  • Khi nào cần cộng tổng để kiểm tra số đối tượng khảo sát?

Phiếu học tập số 2

Đề bài: Số cây của ba lớp là 12, 18, 24. Hãy vẽ biểu đồ tranh chỉ dùng kí hiệu nguyên, mỗi hàng không quá 4 kí hiệu.
Yêu cầu:

  • Chọn chú giải: mỗi kí hiệu biểu diễn ..... cây.
  • Số kí hiệu của lớp 6A: .....; lớp 6B: .....; lớp 6C: .....
  • Vẽ biểu đồ tranh, ghi tên biểu đồ, tên ba lớp và chú giải.
  • Kiểm tra: số kí hiệu nào là số nguyên? Hàng nào không vượt quá 4 kí hiệu?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện bảng thống kê và biểu đồ về phương tiện đến trường của lớp: lập bảng có tên nhóm, đơn vị là số học sinh; kiểm tra tổng số học sinh bằng sĩ số lớp.
  • Vẽ biểu đồ phù hợp với mục tiêu so sánh đã chọn, ghi đầy đủ tên biểu đồ, chú giải và thang đo; viết 2 câu kết luận kèm lí do chọn biểu đồ.
  • Làm lại bài 3 và bài 8 trong SGK để củng cố; tự kiểm tra bằng cách cộng tổng các phần.
  • Chuẩn bị nộp sản phẩm nhóm vào tiết học sau và trình bày ngắn gọn một phát hiện từ dữ liệu.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.