Giáo án Bài 42. Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm

HS nhận biết trò chơi và thí nghiệm có nhiều kết quả khác nhau, chưa biết chắc kết quả nào sẽ xảy ra trước khi thực hiện; từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV tung đồng xu một lần và yêu cầu HS dự đoán trước khi xem kết quả. GV đặt câu hỏi: “Trước khi tung, em có chắc chắn đồng xu sẽ ngửa không? Vì sao?”; “Nếu tung thêm một lần nữa, kết quả có giống lần trước không?”. Từ đó GV dẫn dắt vào bài: liệt kê các kết quả có thể và phân loại sự kiện.

HS nhận ra: đồng xu khi tung có thể sấp hoặc ngửa, chưa thể khẳng định trước kết quả nào sẽ xuất hiện. Nhiệm vụ học tập: liệt kê đủ kết quả có thể và xét các sự kiện bằng điều kiện cụ thể.

HS giải thích được kết quả có thể của một trò chơi, thí nghiệm và liệt kê đủ, đúng các kết quả đó bằng tập hợp.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, phần A. Các nhóm thực hiện ba trò chơi: tung đồng xu một lần, gieo xúc xắc một lần, rút một thẻ trong bộ thẻ ghi số từ 1 đến 5. Nhóm ghi lại tất cả kết quả có thể của từng trò chơi (không thêm kết quả không thể xảy ra). Câu hỏi GV đặt ra: “Xúc xắc thông thường có bao nhiêu mặt? Các mặt ghi số gì?”; “Có kết quả nào trên xúc xắc là số 0 hoặc số 7 không?”; “Làm sao để biết đã liệt kê đủ kết quả?”.

Kết quả có thể của các trò chơi:

• Tung đồng xu: $\{\text{sấp};\text{ngửa}\}$, có 2 kết quả.
• Gieo xúc xắc: $\{1;2;3;4;5;6\}$, có 6 kết quả.
• Rút thẻ ghi 1 đến 5: $\{1;2;3;4;5\}$, có 5 kết quả.
  Kiến thức HS rút ra: kết quả có thể là các kết quả có khả năng xuất hiện khi thực hiện trò chơi; cần liệt kê đủ và không thêm kết quả không thể.

HS giải thích được sự kiện là điều kiện dùng để xét kết quả, xác định được các kết quả thuận lợi cho sự kiện và phân biệt sự kiện chắc chắn, có thể, không thể.

GV dẫn dắt từ ví dụ “số chấm chẵn” khi gieo xúc xắc. HS xác định các kết quả thuận lợi là 2, 4, 6. Tiếp theo, HS xét ba sự kiện với xúc xắc: “số nhỏ hơn 7”, “số lẻ”, “số 0”. Câu hỏi GV đặt ra: “Sự kiện nào luôn xảy ra?”; “Sự kiện nào không bao giờ xảy ra?”; “Có kết quả nào trong các kết quả có thể mà sự kiện này xảy ra không?”. Lưu ý quan niệm sai: một kết quả chưa xuất hiện không đồng nghĩa với việc không thể xảy ra.

Sự kiện “số chấm chẵn” xảy ra ở các kết quả $\{2;4;6\}$.
Sự kiện “số nhỏ hơn 7” là sự kiện chắc chắn vì mọi kết quả $\{1;2;3;4;5;6\}$ đều thỏa.
Sự kiện “số 0” là sự kiện không thể vì xúc xắc không có mặt 0.
Sự kiện “số lẻ” là sự kiện có thể vì xảy ra ở các kết quả $\{1;3;5\}$.
Kiến thức HS rút ra: sự kiện chắc chắn luôn xảy ra; sự kiện không thể không bao giờ xảy ra; sự kiện có thể là sự kiện xảy ra ở một số kết quả nhưng không phải tất cả.

HS vận dụng được kiến thức để liệt kê kết quả, xác định sự kiện chắc chắn, có thể, không thể và kiểm tra kết quả bằng lập luận.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm, sau đó đối chiếu đáp án với học liệu số NeoEdu. Các bài tập:

• Bài 1: Xúc xắc thông thường có bao nhiêu kết quả số chấm có thể?
• Bài 2: Khi gieo xúc xắc, sự kiện nào không thể: A. Ra số chẵn; B. Ra số 1; C. Ra số 7; D. Ra số nhỏ hơn 6?
• Bài 3: Ghép sự kiện “số chẵn”, “số lớn hơn 4”, “số nhỏ hơn 2” với kết quả thuận lợi.
• Bài 4: Rút thẻ ghi 1 đến 4. Xét các khẳng định: a) Ra số nhỏ hơn 5 là chắc chắn; b) Ra số 0 là có thể; c) Ra số lẻ có thể xảy ra (Đúng/Sai).
  GV hỏi thêm: “Vì sao em chọn đáp án đó?”.

Đáp án:

• Bài 1: 6 kết quả $\{1;2;3;4;5;6\}$.
• Bài 2: Đáp án C, vì xúc xắc không có mặt 7.
• Bài 3: Số chẵn – $\{2;4;6\}$; số lớn hơn 4 – $\{5;6\}$; số nhỏ hơn 2 – $\{1\}$.
• Bài 4: a) Đúng (cả 4 kết quả đều nhỏ hơn 5); b) Sai (không có thẻ 0, nên không thể); c) Đúng (có thể ra thẻ 1 hoặc 3).
  Kiểm tra kết quả bằng lập luận: HS giải thích được từng đáp án dựa trên tập hợp kết quả có thể.

HS vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế: phân loại sự kiện khi rút thẻ từ hộp và so sánh kết quả thí nghiệm thực tế với kết quả có thể.

GV đưa hộp chứa 3 thẻ đỏ và 2 thẻ xanh. Yêu cầu HS nêu một sự kiện có thể, một sự kiện chắc chắn và một sự kiện không thể khi rút 1 thẻ từ hộp, đồng thời giải thích lí do. GV giao nhiệm vụ về nhà: tung đồng xu 10 lần, ghi lại kết quả, nêu nhận xét về các kết quả có thể.

Ví dụ đáp án:

• Sự kiện có thể: rút được thẻ đỏ (vì hộp có thẻ đỏ).
• Sự kiện chắc chắn: rút được thẻ đỏ hoặc thẻ xanh (vì hộp chỉ có hai màu này).
• Sự kiện không thể: rút được thẻ vàng (vì hộp không có thẻ vàng).
  Kết quả thí nghiệm đồng xu: HS ghi trung thực số lần sấp và số lần ngửa trong 10 lần tung; nhận xét rằng kết quả thực tế luôn thuộc tập hợp $\{\text{sấp};\text{ngửa}\}$.