Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 95–96)

Huy động kiến thức cũ về các hình phẳng đã học và xác định nhiệm vụ của tiết luyện tập.

GV đưa lên màn hình 5 hình (vuông, chữ nhật, bình hành, thoi, thang) và hỏi: Mỗi hình có những yếu tố nào để tính diện tích? HS kể nhanh tên yếu tố và công thức tương ứng.
Câu hỏi gợi ý: Hình thoi cần biết những độ dài nào để tính diện tích? Hình thang cần biết những độ dài nào?

Các yếu tố cần biết để tính diện tích:

• Hình vuông: cạnh $a$, $S = a^2$.
• Hình chữ nhật: hai kích thước dài và rộng, $S = a \times b$, $P = 2 \times (a + b)$.
• Hình bình hành: đáy $a$ và chiều cao $h$ ứng với đáy đó, $S = a \times h$.
• Hình thoi: hai đường chéo $d_1$, $d_2$, $S = d_1 \times d_2 : 2$.
• Hình thang: hai đáy $a$, $b$ và chiều cao $h$, $S = (a + b) \times h : 2$.

Giải thích được cách chọn công thức phù hợp với từng hình và nêu lí do lựa chọn.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Mỗi cặp hoàn thành bảng: xác định yếu tố cần dùng và công thức cho hình ở bài 1, 2, 3, 4 và bài 5.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao với hình thoi ta không lấy cạnh nhân chiều cao? Vì sao chiều cao trong hình thang phải vuông góc với đáy?

Kết quả dự kiến trong Phiếu học tập số 1:

• Hình vuông cạnh 6 cm: dùng cạnh, $S = 6^2 = 36$ cm².
• Hình chữ nhật 7 m × 4 m: dùng hai kích thước, $P = 2 \times (7 + 4) = 22$ m.
• Hình thoi hai đường chéo 16 cm, 5 cm: $S = 16 \times 5 : 2 = 40$ cm².
• Hình thang đáy 9 m, 13 m, cao 6 m: $S = (9 + 13) \times 6 : 2 = 66$ m².
  Kết luận của HS: Hình thoi dùng hai đường chéo vì đường chéo là yếu tố xác định diện tích; chiều cao phải vuông góc với đáy, không phải cạnh bên.

Nêu được đơn vị của chu vi và diện tích và vận dụng đổi đơn vị trước khi thay số vào công thức.

GV nêu tình huống: Một miếng bìa hình chữ nhật có chiều dài 3 dm và chiều rộng 20 cm. Tính diện tích bìa theo cm². HS nhận xét về đơn vị của hai kích thước, từ đó nêu cách làm đúng.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao không được nhân trực tiếp 3 với 20? Diện tích đo bằng đơn vị nào khi chu vi đo bằng cm?

Lời giải đúng: đổi 3 dm = 30 cm, $S = 30 \times 20 = 600$ $\mathrm{cm}^2$.
Kiến thức HS rút ra:

• Chu vi đo bằng m, cm (đơn vị độ dài).
• Diện tích đo bằng m², cm² (đơn vị diện tích).
• Phải đổi các kích thước về cùng một đơn vị trước khi thay vào công thức, sau đó mới ghi đơn vị diện tích tương ứng.

Vận dụng công thức để tính chu vi, diện tích và đánh giá đúng sai các phát biểu về hình phẳng.

GV tổ chức cho HS làm bài 1 đến bài 5 trên NeoEdu (phần bài tập tương tác) theo nhóm 4. Mỗi nhóm có 1 máy hoặc dùng vở để làm, sau đó đối chiếu đáp án.
Nhiệm vụ: Làm bài 1 (hình vuông 6 cm), bài 2 (chu vi hình chữ nhật 7 m × 4 m), bài 3 (hình thoi), bài 4 (hình thang), bài 5 (đánh giá Đ, S).
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao bài 5c đúng? Cần ghi đơn vị gì trong bài 3?

Đáp án và lời giải:

1. $S = 6^2 = 36$ cm².
2. $P = 2 \times (7 + 4) = 22$ m.
3. $S = 16 \times 5 : 2 = 40$ cm².
4. $S = (9 + 13) \times 6 : 2 = 66$ m².
5. a) Đúng (hình thoi có 4 cạnh bằng nhau); b) Sai (diện tích phải dùng cm² hoặc m², không dùng cm); c) Đúng (chiều cao vuông góc với đáy, không phải cạnh nghiêng).

Mô hình hoá bài toán thực tế có hình khoét và giải thích được mối quan hệ giữa diện tích và chu vi.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2, giải bài 6, 7 và 8.
Câu hỏi GV đặt ra: Diện tích lát gạch là phần nào của sân? Cùng diện tích thì chu vi có bằng nhau không?

Đáp án và lời giải:
6. Diện tích sân $11 \times 6 = 66$ m²; diện tích bồn $2 \times 2 = 4$ m²; diện tích lát gạch $66 - 4 = 62$ m².
7. $h = 72 : 12 = 6$ cm.
8. Hai hình có cùng diện tích: $2 \times 6 = 12$ cm² và $3 \times 4 = 12$ cm². Chu vi: $2 \times (2 + 6) = 16$ cm và $2 \times (3 + 4) = 14$ cm. Kết luận: cùng diện tích không buộc cùng chu vi.

Vận dụng công thức diện tích và đơn vị đo để giải quyết bài toán thực tế về lát nền.

GV giao nhiệm vụ: Mỗi nhóm đo (hoặc ước lượng có ghi nguồn) kích thước nền một phòng học, có thể trừ diện tích bục giảng hình chữ nhật. Tính diện tích cần lát gạch theo m². Nếu viên gạch hình vuông cạnh 40 cm, ước lượng số viên cần dùng (không tính hao hụt).
Câu hỏi gợi ý: Đổi 40 cm ra m trước khi tính diện tích một viên gạch được không? Số viên gạch có làm tròn lên không?

Sản phẩm nhóm gồm: bảng số đo, lời giải có đơn vị và kết luận.
Ví dụ: Phòng 8 m × 7 m, bục 2 m × 1 m: diện tích lát $8 \times 7 - 2 \times 1 = 54$ m². Viên gạch $0{,}4$ m × $0{,}4$ m có diện tích $0{,}16$ m², cần khoảng $54 : 0{,}16 = 337{,}5$ nên làm tròn lên 338 viên (không tính hao hụt).
Kiến thức HS rút ra: vận dụng diện tích hình chữ nhật, đổi đơn vị và trừ phần khoét.