ToánLớp 6Chương 1. Tập hợp các số tự nhiên

Giáo án Bài 1. Bài tập cuối chương I

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được cách viết tập hợp, phần tử thuộc và không thuộc tập hợp, số phần tử của tập hợp; giải thích được cách so sánh hai số tự nhiên dựa vào số chữ số và từng hàng.
Vận dụng được thứ tự thực hiện phép tính (lũy thừa trước, nhân chia, cộng trừ, có ngoặc trước); thực hiện được phép chia có dư và kiểm tra lại bằng công thức $a = b \cdot q + r$ với $0 \le r < b$ .
Vận dụng được tính chất phép nhân, phép cộng và lũy thừa để tính nhanh; tìm được số chưa biết trong biểu thức và giải thích được các bước giải.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu đáp án, tự phát hiện lỗi sai của mình khi thử lại kết quả và ghi lại lỗi đã mắc.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, trình bày lời giải bằng ngôn ngữ toán học rõ ràng, nhận xét và góp ý cho bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính phù hợp (tính nhanh, nhóm số hợp lí, làm tròn số xe lên) và giải thích lí do lựa chọn.

b) Năng lực đặc thù

Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao $318 = 7 \cdot 45 + 3$ là đúng và vì sao số dư phải nhỏ hơn 7; giải thích vì sao cần 51 xe cho 403 học sinh.
Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống chia đều học sinh lên xe và chia vở thành phép chia có dư, phép nhân cộng thành biểu thức toán học.
Giải quyết vấn đề toán học: chọn cách nhóm $25 \times 4$ để tính nhanh $43 \times 25 \times 4$ ; kiểm tra lại kết quả sau khi tìm $x$ .
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng kí hiệu $\in$ , $\notin$ , $\times$ , $:$ và trình bày lời giải có dấu bằng thẳng hàng, có đơn vị.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng phụ, phiếu học tập và học liệu số để kiểm tra đáp án và luyện tập tương tác.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu, kiên trì thử lại khi kết quả chưa khớp.
Trách nhiệm: HS nghiêm túc chấp hành luân phiên nhiệm vụ nhóm, hoàn thành phần việc được giao và chuẩn bị bài tập về nhà.
Trung thực: HS thừa nhận lỗi sai của mình khi đối chiếu đáp án, không sao chép kết quả của bạn mà không kiểm tra lại.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đề 10 bài ôn tập và đáp án (để ẩn, mở khi báo cáo).
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in đủ cho mỗi cặp hoặc nhóm 4 HS).
Thẻ đáp án A/B hoặc phiếu nhỏ để tổ chức hoạt động mảnh ghép.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/6/math/chuong-1-bai-tap-cuoi-chuong).

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 6 tập 1, vở ghi, bút, bút chì, giấy nháp.
Thước kẻ để vẽ bảng ghi chép nhanh trong phiếu.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 4 phút

Khởi động: Thử nhanh kiến thức chương

a) Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức về tập hợp, lũy thừa và thứ tự thực hiện phép tính; xác định nhiệm vụ ôn tập của tiết học.

b) Nội dung

GV đưa 4 câu hỏi nhanh lên màn hình, HS trả lời miệng hoặc giơ bảng con:

Câu 1: Số $4^2$ bằng bao nhiêu? Viết $4^2$ thành tích các thừa số.
Câu 2: Tính $2 + 3 \cdot 4$ và $(2 + 3) \cdot 4$ . Hai kết quả có giống nhau không?
Câu 3: Tập hợp $A = \{49; 50; 51\}$ có bao nhiêu phần tử? Số $52$ có thuộc $A$ không?
Câu 4: Khi chia 318 cho 7, số dư có thể bằng bao nhiêu? Vì sao?
Sau đó GV nêu nhiệm vụ: "Hôm nay chúng ta hệ thống lại chương I và luyện các dạng bài đã học."

c) Sản phẩm

HS nêu được: $4^2 = 4 \cdot 4 = 16$ ; $2 + 3 \cdot 4 = 14$ còn $(2 + 3) \cdot 4 = 20$ , khác nhau; tập hợp A có 3 phần tử, $52 \notin A$ ; số dư nhỏ hơn 7, tức là các số dư 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu 4 câu hỏi, yêu cầu HS suy nghĩ 30 giây rồi trả lời theo lượt.
Học sinh
HS đọc đề, suy nghĩ và chuẩn bị đáp án ngắn gọn.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, gọi ngẫu nhiên một số HS để kiểm tra nhanh mức độ hiểu bài.
Học sinh
HS ghi đáp án vào giấy nháp hoặc bảng con, tính toán trực tiếp.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 đến 3 HS trình bày đáp án, hỏi thêm: "Vì sao $2 + 3 \cdot 4$ không bằng $20$ ?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì phải nhân $3 \cdot 4 = 12$ trước rồi mới cộng với 2, được 14."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và nêu mục tiêu của tiết: hệ thống hoá kiến thức, luyện tập và vận dụng. Nhấn mạnh: luôn thực hiện lũy thừa và nhân chia trước khi cộng trừ.
Học sinh
HS ghi tên tiết học và mục tiêu vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Hệ thống hoá: tập hợp, cách ghi và so sánh số

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá kiến thức về tập hợp, phần tử, cách ghi số và so sánh hai số tự nhiên; nhận biết được lỗi thường mắc khi so sánh số.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, phần A và B.
Nhiệm vụ 1: Cho $A = \{49; 50; 51\}$ . Điền " $\in$ " hoặc " $\notin$ " vào ô trống: $50 \square A$ , $52 \square A$ . Nêu số phần tử của A.
Nhiệm vụ 2: Sắp xếp các số $4900$ , $4804$ , $5000$ , $4814$ theo thứ tự tăng dần. Nêu rõ so sánh theo hàng nào trước.
Ví dụ minh hoạ và lỗi dễ mắc: GV đưa ví dụ so sánh $999$ và $1\,002$ . Lỗi dễ mắc: chỉ nhìn chữ số đầu hoặc chữ số cuối rồi kết luận $999 > 1\,002$ . Cách đúng: số có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn, nên $1\,002 > 999$ .

c) Sản phẩm

Đáp án nhiệm vụ 1: $50 \in A$ ; $52 \notin A$ ; A có 3 phần tử.
Đáp án nhiệm vụ 2: $4804 < 4814 < 4900 < 5000$ . So sánh lần lượt hàng nghìn (đều là 4 hoặc 5), hàng trăm (8, 8, 9, 0), hàng chục, hàng đơn vị.
Kiến thức HS rút ra: số có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn; nếu cùng số chữ số thì so từ hàng cao nhất trở xuống; kí hiệu $\in$ dùng cho phần tử thuộc tập hợp.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 1 (phần A và B), chiếu đề và yêu cầu cặp đôi làm trong 3 phút.
Học sinh
HS đọc đề, hai bạn thống nhất cách làm và ghi vào phiếu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, nhắc HS chú ý hàng cao nhất khi so sánh, và kiểm tra cặp nào đang so sánh sai.
Học sinh
HS điền kí hiệu, sắp xếp các số; một bạn viết, bạn kia kiểm tra lại từng bước.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 1 cặp báo cáo nhiệm vụ 2 và hỏi: "Vì sao $4804$ nhỏ hơn $4900$ dù có chữ số 8 lớn hơn chữ số 9?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì so sánh hàng trăm trước, $8 < 9$ nên $4804 < 4900$ , không so chữ số 8 với 9 ở hàng khác."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt kiến thức trên bảng, nêu ví dụ $999$ và $1\,002$ và lỗi dễ mắc. Yêu cầu HS ghi vào vở một dòng ghi nhớ về cách so sánh.
Học sinh
HS ghi vở: tập hợp, kí hiệu $\in$ , $\notin$ , và quy tắc so sánh số tự nhiên.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Hệ thống hoá: bốn phép tính, lũy thừa và phép chia có dư

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá thứ tự thực hiện phép tính, lũy thừa, phép chia có dư; nhận biết lỗi thường gặp khi tính toán và cách kiểm tra kết quả.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết một nhánh (phép cộng trừ, phép nhân chia, lũy thừa, chia có dư) vào ô của mình trên Phiếu học tập số 1, phần C, sau đó cả nhóm thống nhất ô chung ở giữa.
Ví dụ minh hoạ: tính $44 + 4^2 \cdot 3$ . Lỗi dễ mắc: viết $4^2 = 8$ (nhầm $4 \cdot 2$ ) hoặc tính $44 + 4$ trước rồi mới nhân với 3.
Ví dụ chia có dư: $318 : 7$ có thương 45 và dư 3, vì $318 = 7 \cdot 45 + 3$ và $3 < 7$ .

c) Sản phẩm

Thứ tự thực hiện: $44 + 4^2 \cdot 3 = 44 + 16 \cdot 3 = 44 + 48 = 92$ .
Lũy thừa: $4^2 = 16$ (không phải 8).
Chia có dư: $318 = 7 \cdot 45 + 3$ , thương 45, dư 3; điều kiện $0 \le r < b$ , ở đây $3 < 7$ .
Kiến thức HS rút ra: lũy thừa, nhân chia làm trước, cộng trừ làm sau; số dư luôn nhỏ hơn số chia; kiểm tra phép chia bằng cách nhân lại và cộng số dư.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 4, phát Phiếu học tập số 1 (phần C), hướng dẫn kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết ý kiến riêng vào ô, sau đó thảo luận để thống nhất ô chung.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, tự viết ý kiến vào ô cá nhân trong 2 phút.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát các nhóm, nhắc HS kiểm tra thứ tự phép tính trong ví dụ $44 + 4^2 \cdot 3$ .
Học sinh
Các nhóm thảo luận, tính $44 + 4^2 \cdot 3$ , thống nhất kết quả và viết vào ô chung.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 1 nhóm trình bày ô chung và hỏi: "Vì sao không được tính $44 + 4$ trước?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì quy tắc là lũy thừa rồi nhân chia trước, cộng trừ sau; không có ngoặc nên không làm từ trái sang phải."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt thứ tự thực hiện phép tính, nhấn mạnh $4^2 = 16$ chứ không phải 8, và cách kiểm tra phép chia $318 = 7 \cdot 45 + 3$ .
Học sinh
HS ghi vào vở ba quy tắc: thứ tự phép tính, ý nghĩa lũy thừa, điều kiện số dư nhỏ hơn số chia.

Hoạt động 3: Luyện tập · 14 phút

Luyện tập theo phiếu: tính nhanh, tìm x và đánh giá

a) Mục tiêu

Vận dụng được tính chất phép nhân, lũy thừa, phép chia có dư và tìm số chưa biết; trình bày lời giải đúng dấu bằng, có đơn vị, tự thử lại kết quả.

b) Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4, dùng kĩ thuật trạm (4 trạm, mỗi trạm 1 bài). Các bài thuộc đề ôn tập đã cho:

Trạm 1: Tính nhanh $43 \cdot 25 \cdot 4$ (Bài 1).
Trạm 2: Tính $44 + 4^2 \cdot 3$ (Bài 2).
Trạm 3: Chia 318 cho 7, tìm thương và số dư (Bài 3).
Trạm 4: Tìm $x \in \mathbb{N}$ thoả mãn $6 \cdot (x + 2) = 288$ (Bài 4).
Sau đó cả lớp làm chung: Bài 6 (xếp thứ tự các số 4900, 4804, 5000, 4814) và Bài 7 (đánh giá Đ/S với $A = \{49; 50; 51\}$ ), và Bài 10 (viết $64 = 2^n$ , tìm n).

c) Sản phẩm

Trạm 1: $43 \cdot 25 \cdot 4 = 43 \cdot (25 \cdot 4) = 43 \cdot 100 = 4300$ .
Trạm 2: $44 + 4^2 \cdot 3 = 44 + 48 = 92$ .
Trạm 3: $318 = 7 \cdot 45 + 3$ , thương 45, dư 3.
Trạm 4: $x + 2 = 288 : 6 = 48$ , suy ra $x = 46$ . Thử lại: $6 \cdot (46 + 2) = 6 \cdot 48 = 288$ .
Bài 6: $4804 < 4814 < 4900 < 5000$ .
Bài 7: a) $50 \in A$ : Đúng; b) $52 \in A$ : Sai; c) A có 3 phần tử: Đúng.
Bài 10: $2^6 = 64$ nên $n = 6$ .

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 2, đặt 4 trạm trong lớp, giao nhiệm vụ: mỗi HS làm một trạm trong 2 phút rồi chuyển trạm; yêu cầu ghi lời giải có dấu bằng thẳng hàng và thử lại kết quả.
Học sinh
HS nhận phiếu, phân công vị trí trạm trong nhóm.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, kiểm tra HS trình bày lời giải, nhắc HS thử lại ở trạm 4 và trạm 3.
Học sinh
HS thực hiện lần lượt các trạm, đối chiếu kết quả với bạn cùng nhóm ở trạm trước.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV chiếu đáp án, mời 2 HS trình bày trạm 3 và trạm 4, sau đó cả lớp cùng làm Bài 6, Bài 7, Bài 10 bằng hình thức giơ tay.
Học sinh
HS trình bày: " $318 = 7 \cdot 45 + 3$ vì $7 \cdot 45 = 315$ và $315 + 3 = 318$ "; " $x + 2 = 48$ nên $x = 46$ , thử lại được 288".
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, chốt lỗi hay gặp: quên ghi dấu bằng thẳng hàng, không thử lại, nhầm $4^2$ với 8. Nhấn mạnh: thử lại kết quả là cách tự kiểm tra lời giải.
Học sinh
HS tự chấm bài của mình, sửa lỗi và ghi lại lỗi đã mắc vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 11 phút

Vận dụng: chia xe và chia bánh trong tình huống thực tế

a) Mục tiêu

Mô hình hoá tình huống thực tế bằng phép chia có dư hoặc phép nhân, cộng; giải thích lí do chọn làm tròn lên và kiểm tra kết quả.

b) Nội dung

Nhiệm vụ 1 (Bài 8): Có 403 học sinh đi tham quan, mỗi xe chở tối đa 8 em. Tìm số xe ít nhất cần thuê và giải thích lí do.
Nhiệm vụ 2 (Bài 5): Mỗi gói có 7 quyển vở. Lớp mua 47 gói và thêm 3 quyển. Có tất cả bao nhiêu quyển vở?
Nhiệm vụ 3 (tình huống mới): Một cơ sở làm bánh đóng 1 258 chiếc bánh vào hộp, mỗi hộp chứa tối đa 6 chiếc. Hỏi cần ít nhất bao nhiêu hộp? Giải thích và thử lại kết quả.

c) Sản phẩm

Nhiệm vụ 1: $403 = 8 \cdot 50 + 3$ . Có 50 xe chở được 400 em, còn 3 em chưa có chỗ nên cần 51 xe. Đáp số: 51 xe.
Nhiệm vụ 2: $47 \cdot 7 + 3 = 329 + 3 = 332$ . Đáp số: 332 quyển vở.
Nhiệm vụ 3: $1258 = 6 \cdot 209 + 4$ . Có 209 hộp đầy đủ, còn 4 chiếc chưa có hộp nên cần 210 hộp. Thử lại: $210 \cdot 6 = 1260 \ge 1258$ . Đáp số: 210 hộp.
Kiến thức HS rút ra: khi số dư khác 0 trong tình huống chia đồ vật, thường phải làm tròn số đơn vị lên một đơn vị; luôn ghi kèm đơn vị (xe, quyển, hộp).

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu ba tình huống, yêu cầu HS đọc đề, xác định phép tính cần dùng và viết lời giải có đơn vị, giải thích vì sao làm tròn lên ở nhiệm vụ 1 và 3.
Học sinh
HS đọc đề, gạch chân số liệu, chọn phép toán phù hợp.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV hướng dẫn cặp đôi làm nhiệm vụ 1 và 2 trong 4 phút, sau đó làm nhiệm vụ 3 trong 3 phút. GV nhắc HS thử lại kết quả.
Học sinh
HS làm bài theo cặp, một bạn trình bày, bạn kia thử lại bằng cách nhân và cộng lại.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 1 đến 2 cặp trình bày, hỏi: "Vì sao $50$ xe chưa đủ dù $50 \cdot 8 = 400$ ?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì còn 3 em nữa, không đủ chỗ trong 50 xe nên phải thêm một xe, tổng 51 xe."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: trong bài toán thực tế, phải đọc kĩ câu hỏi để quyết định làm tròn xuống hay lên; ghi đơn vị và thử lại kết quả. Nêu lời khuyên: một lời giải tốt phải nêu phép toán, giữ đúng dấu bằng, có đơn vị và thử lại kết quả.
Học sinh
HS ghi vào vở kết quả ba nhiệm vụ và câu ghi nhớ của GV.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Phần A: Tập hợp và so sánh số

Cho $A = \{49; 50; 51\}$ $A = {49; 50; 51}$ . Điền $\in$ $\in$ hoặc $\notin$ $\in /$ vào ô trống:
- $50 \square A$
- $52 \square A$
Số phần tử của tập hợp A là: ...
Sắp xếp các số $4900$ , $4804$ , $5000$ , $4814$ theo thứ tự tăng dần: ...
Hàng nào được so sánh đầu tiên khi so sánh $4804$ và $4900$ ? Vì sao?

Phần B: Lỗi thường gặp

So sánh $999$ và $1\,002$ . Bạn nào đúng? Vì sao?

Phần C: Bốn phép tính, lũy thừa và chia có dư (khăn trải bàn)

Ô cá nhân: Viết quy tắc thứ tự thực hiện phép tính mà em nhớ nhất.
Tính $44 + 4^2 \cdot 3$ . Ghi rõ bước làm.
Thực hiện phép chia $318 : 7$ . Viết dạng $318 = 7 \cdot \text{thương} + \text{số dư}$ .
Ô chung của nhóm: Nêu điều kiện của số dư trong phép chia có dư.
Ô chung của nhóm: Vì sao $4^2 \neq 8$ ?

Phiếu học tập số 2

Trạm 1: Tính nhanh $43 \cdot 25 \cdot 4$ . Giải thích cách nhóm.

Trạm 2: Tính $44 + 4^2 \cdot 3$ . Ghi rõ thứ tự thực hiện.

Trạm 3: Chia 318 cho 7. Ghi thương và số dư. Viết phép thử: $318 = 7 \cdot ... + ...$

Trạm 4: Tìm $x \in \mathbb{N}$ biết $6 \cdot (x + 2) = 288$ . Thử lại kết quả.

Cả lớp làm:

Bài 6: Xếp các số $4900$ , $5000$ , $4804$ , $4814$ theo thứ tự tăng dần.
Bài 7: Với $A = \{49; 50; 51\}$ , đánh giá các khẳng định: a) $50 \in A$ ; b) $52 \in A$ ; c) A có 3 phần tử. Ghi Đ (đúng) hoặc S (sai).
Bài 10: Viết $64 = 2^n$ . Tìm số tự nhiên n.

Hướng dẫn về nhà

Làm bài 9: Dùng mỗi chữ số 0, 3, 7 đúng một lần để lập số có ba chữ số. Có bao nhiêu số khác nhau? Lưu ý chữ số hàng trăm không được là 0. Trình bày lời giải có đơn vị và ghi lí do.
Hoàn thành bài tập tương tác trên trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/6/math/chuong-1-bai-tap-cuoi-chuong), tự chấm và ghi lại các câu sai.
Viết lại vào vở lỗi dễ mắc của em trong chương I (ví dụ: so sánh số, thứ tự phép tính, quên thử lại), kèm cách sửa đúng.
Chuẩn bị bài mới theo kế hoạch của GV, đọc trước mục Hình thành kiến thức mới về chương tiếp theo.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.