Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 27)

HS nhớ lại thứ tự thực hiện phép tính và cách nhóm thừa số để tính nhanh, từ đó xác định nhiệm vụ của tiết học.

GV chiếu hai biểu thức: a) $28 \times 25 \times 4$; b) $29 + 4^2 \times 3$. HS làm việc cá nhân trong 1 phút rồi trả lời hai câu hỏi: (1) Vì sao ở biểu thức a) nên nhóm $25 \times 4$ trước? (2) Vì sao ở biểu thức b) phải tính $4^2$ trước khi nhân và cộng?

Đáp án biểu thức a): $28 \times 25 \times 4 = 28 \times (25 \times 4) = 28 \times 100 = 2800$. Lí do: nhóm được $25 \times 4 = 100$ vì phép nhân có tính chất giao hoán và kết hợp nên có thể đổi chỗ và nhóm các thừa số.
Đáp án biểu thức b): $29 + 4^2 \times 3 = 29 + 16 \times 3 = 29 + 48 = 77$. Lí do: lũy thừa được thực hiện trước, sau đó đến nhân, cuối cùng là cộng.
Kết luận HS rút ra: Muốn tính đúng và nhanh phải nắm chắc thứ tự thực hiện phép tính và cách nhóm thừa số.

HS hệ thống hoá các kiến thức trọng tâm của chương 1: thứ tự thực hiện phép tính, cách tính gọn, phép chia có dư và cách so sánh số tự nhiên.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm bốn câu: (1) Nêu thứ tự thực hiện phép tính trong biểu thức có và không có dấu ngoặc. (2) Nêu điều kiện để nhóm các thừa số khi tính gọn; vì sao không được đổi chỗ phép trừ và phép chia? (3) Viết dạng tổng quát của phép chia có dư $a = b \cdot q + r$ và nêu điều kiện của số dư $r$. (4) Nêu cách so sánh hai số tự nhiên có số chữ số khác nhau và có cùng số chữ số.

Kiến thức hệ thống hoá:

• Thứ tự thực hiện: trong ngoặc $( )$, $[ ]$, $\{ \}$ trước; lũy thừa trước; nhân và chia từ trái sang phải; cộng và trừ sau.
• Tính gọn: chỉ nhóm các thừa số của phép nhân (ví dụ $25 \times 4 = 100$); không nhóm và đổi chỗ phép trừ, phép chia vì kết quả có thể thay đổi.
• Phép chia có dư: $a = b \cdot q + r$ với $0 \le r < b$; $q$ là thương, $r$ là số dư.
• So sánh số tự nhiên: số nào có nhiều chữ số hơn thì lớn hơn; nếu cùng số chữ số thì so sánh từ hàng cao nhất đến hàng thấp nhất.

HS vận dụng thứ tự thực hiện phép tính, tính gọn, phép chia có dư và tìm x để giải các bài tập 1 đến 4; tự kiểm tra kết quả bằng cách thay giá trị.

HS làm việc theo cặp đôi, giải bài 1, 2, 3, 4 trong Phiếu học tập số 2. Sau đó đổi phiếu cho bạn bên cạnh để kiểm tra theo đáp án GV đưa lên màn hình, ghi lí do cho cách làm. Đề bài: 1) Tính nhanh $28 \times 25 \times 4$. 2) Tính $29 + 4^2 \times 3$. 3) Chia 213 cho 7: tìm thương và số dư. 4) Tìm $x \in \mathbb{N}$ biết $6 \times (x + 2) = 198$.

Đề và đáp án:

• Bài 1: $28 \times 25 \times 4 = 2800$. Lí do: nhóm $25 \times 4 = 100$.
• Bài 2: $29 + 4^2 \times 3 = 77$. Lí do: tính lũy thừa $4^2 = 16$, nhân được 48, rồi cộng 29.
• Bài 3: thương $30$, số dư $3$, vì $213 = 7 \cdot 30 + 3$ và $3 < 7$.
• Bài 4: $x = 31$. Lí do: $x + 2 = 198 : 6 = 33$ nên $x = 31$. Kiểm tra: $6 \times (31 + 2) = 6 \times 33 = 198$ là đúng.
  Tự kiểm tra: thay kết quả vào đề để đối chiếu; bài 3 kiểm tra bằng $7 \times 30 + 3 = 213$.

HS xác định được phần tử thuộc hoặc không thuộc tập hợp, đếm số phần tử và so sánh các số tự nhiên trong bài 6 và bài 7.

Nhóm 4 người dùng khăn trải bàn (giấy A4 ghép). Mỗi thành viên ghi đáp án cá nhân vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất đáp án ở ô trung tâm. Nhiệm vụ: (1) Xếp các số 3304, 3500, 3314, 3400 theo thứ tự tăng dần. (2) Cho $A = \{34; 35; 36\}$, đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) $35 \in A$; b) $37 \in A$; c) $A$ có 3 phần tử.

Đáp án bài 6: $3304 < 3314 < 3400 < 3500$. Lí do: so sánh từ hàng cao nhất, các số có hàng nghìn đều là 3, hàng trăm lần lượt 3, 3, 4, 5.
Đáp án bài 7: a) Đ, vì 35 là phần tử của A; b) S, vì 37 không thuộc A; c) Đ, vì A có đúng ba phần tử 34, 35, 36.
Kiến thức HS rút ra: kí hiệu $\in$ dùng để chỉ phần tử thuộc tập hợp; so sánh số tự nhiên theo hàng từ cao xuống thấp.

HS vận dụng phép chia có dư để mô hình hoá bài toán thực tế, giải thích vì sao phải làm tròn số xe lên và đưa ra kết luận phù hợp.

Đề bài (Phiếu học tập số 3): Có 283 học sinh đi tham quan, mỗi xe chở tối đa 8 em. Hãy tìm số xe ít nhất cần dùng và giải thích. Gợi ý: Thực hiện phép chia 283 cho 8 để tìm thương và số dư; xét xem số dư có cần thêm xe không.

Lời giải dự kiến: $283 = 8 \cdot 35 + 3$. Với 35 xe, chở được $35 \times 8 = 280$ em, còn 3 em chưa có chỗ. Vậy cần thêm 1 xe nữa, tổng cộng 36 xe.
Đáp số: 36 xe.
Thang điểm gợi ý: chia có dư đúng (1 điểm); làm tròn số xe lên và giải thích lí do (1 điểm).
Kết luận HS rút ra: Khi số dư khác 0 thì số lượng phương tiện phải làm tròn lên để đủ chỗ cho tất cả học sinh.