Giáo án Bài 2. Cách ghi số tự nhiên

Huy động vốn hiểu biết về giá trị chữ số theo vị trí và phát hiện nhiệm vụ học tập của bài.

GV đưa ra hai câu hỏi trên bảng: (1) Trong số 55, hai chữ số 5 có giá trị giống nhau không? (2) Số 352 và số 3 052 khác nhau ở đâu? Mỗi HS suy nghĩ 1 phút rồi viết đáp án ra bảng con, sau đó trao đổi nhanh với bạn cùng bàn.

Đáp án dự kiến: (1) Không giống nhau: chữ số 5 hàng chục có giá trị 50, chữ số 5 hàng đơn vị có giá trị 5. (2) Số 352 có 3 trăm, 5 chục, 2 đơn vị; số 3 052 có 3 nghìn, 0 trăm, 5 chục, 2 đơn vị. Chữ số 0 trong 3 052 giữ chỗ cho hàng trăm, nên hai số khác nhau rất nhiều. GV ghi tên bài lên bảng: Cách ghi số tự nhiên.

Nêu được hệ thập phân dùng mười chữ số, giá trị của chữ số phụ thuộc vị trí, và tách được số thành tổng theo hàng.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (a) Điền chữ số của số 4 305 vào bảng hàng, đọc từ phải sang trái. (b) Xác định giá trị của chữ số 4 trong 4 305. (c) Viết số 4 305 dưới dạng tổng các hàng. (d) Chữ số 7 trong 27 406 có giá trị bằng bao nhiêu? Vì sao hàng bên trái gấp 10 lần hàng sát bên phải?

Kết quả dự kiến: (a) Bảng hàng của 4 305: hàng nghìn là 4, hàng trăm là 3, hàng chục là 0, hàng đơn vị là 5. (b) Chữ số 4 có giá trị 4 000. (c) 4 305 = 4 × 1 000 + 3 × 100 + 0 × 10 + 5. (d) Chữ số 7 ở hàng nghìn nên có giá trị 7 × 1 000 = 7 000. Kiến thức rút ra: Hệ thập phân dùng mười chữ số 0 đến 9. Mỗi hàng bên trái gấp 10 lần hàng sát bên phải. Chữ số 0 giữ chỗ cho hàng không có đơn vị. Số có nhiều chữ số thì chữ số đầu tiên không được là 0.

Đọc và ghi được các số La Mã I, V, X trong phạm vi bài học, nhận biết cách đọc theo nhóm.

GV chiếu bảng giá trị I = 1, V = 5, X = 10. HS làm Phiếu học tập số 2: (a) Đọc các số VI, IV, IX và tính giá trị. (b) Giải thích vì sao IV = 4 mà không phải là 6. (c) Viết số 9 và số 12 bằng số La Mã. (d) Quan sát mặt đồng hồ, tìm các số La Mã có trên mặt đồng hồ trong phạm vi bài học.

Kết quả dự kiến: (a) VI = 5 + 1 = 6; IV = 5 − 1 = 4; IX = 10 − 1 = 9. (b) Khi I đứng trước V hoặc X thì phải trừ đi, nên IV = 5 − 1 = 4. (c) 9 viết là IX; 12 viết là XII (10 + 1 + 1). (d) Các số trên mặt đồng hồ: I, V, X, XII (tuỳ tranh). Kiến thức rút ra: Số La Mã đọc theo nhóm, không theo giá trị vị trí thập phân; I đứng trước V hoặc X thì trừ đi, các chữ số đứng sau cộng vào.

Vận dụng được giá trị theo hàng, đọc đúng số La Mã và kiểm tra kết quả bằng lập luận.

HS làm cá nhân các bài sau, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn và kiểm tra bằng bài tương tác trên NeoEdu. Bài 1: Chữ số 5 trong 35 082 ở hàng nào? A. Trăm; B. Chục nghìn; C. Nghìn; D. Chục. Bài 2: Viết số gồm 6 nghìn, 0 trăm, 4 chục và 2 đơn vị. Bài 3: Giá trị chữ số 8 trong 18 205 là bao nhiêu? Bài 4: Ghép IV, IX, XII với 4, 9, 12. Bài 5: Điền vào chỗ trống để 7 036 = 7 × 1 000 + 0 × 100 + [ ] × 10 + [ ]. Bài 6: Xét số 4 040: a) Hai chữ số 4 có giá trị bằng nhau; b) Số có 4 chữ số; c) Chữ số hàng trăm là 0. Ghi Đ hoặc S. Bài 7: Dùng mỗi chữ số 0, 2, 5 một lần, số lớn nhất có ba chữ số là bao nhiêu? Bài 8: Vì sao bỏ chữ số 0 trong 3 052 làm thay đổi số? So sánh với 352.

Đáp án: Bài 1: C (5 ở hàng nghìn, vì 35 082 có 2 đơn vị, 8 chục, 0 trăm, 5 nghìn, 3 chục nghìn). Bài 2: 6 042. Bài 3: 8 000. Bài 4: IV – 4; IX – 9; XII – 12. Bài 5: 3 và 6 (7 036 = 7 × 1 000 + 0 × 100 + 3 × 10 + 6). Bài 6: a) S (4 000 và 40 khác giá trị); b) Đ; c) Đ. Bài 7: 520. Bài 8: 3 052 có 3 nghìn và 5 chục, 352 có 3 trăm và 5 chục; hiệu là 3 052 − 352 = 2 700, nên bỏ chữ số 0 làm số thay đổi.

Vận dụng được cách đọc số La Mã và giá trị theo hàng vào tình huống thực tế, kiểm tra kết quả bằng lập luận.

Tình huống: Bạn An xem một chiếc đồng hồ mặt số La Mã và muốn ghi lại vị trí kim chỉ vào các số IX và XII. Đồng thời An nhận hoá đơn ghi số lượng 6 042 chiếc bút và số tiền có chữ số 8 ở hàng nghìn. Nhiệm vụ: (1) Viết số 9 và số 12 trên mặt đồng hồ bằng số La Mã đã học; (2) Giải thích vì sao số 6 042 không đọc là sáu nghìn bốn trăm hai; (3) Nêu giá trị chữ số 8 trong số 18 205 mà An thấy trên hoá đơn. Có thể giao phần này làm bài tập về nhà.

Kết quả dự kiến: (1) Số 9 là IX, số 12 là XII. (2) 6 042 có 6 nghìn, 0 trăm, 4 chục, 2 đơn vị, đọc là sáu nghìn không trăm bốn mươi hai, nên không đọc là sáu nghìn bốn trăm hai. (3) Chữ số 8 ở hàng nghìn của 18 205 nên có giá trị 8 000. Kiến thức vận dụng: Đọc đúng giá trị chữ số theo hàng và đọc đúng số La Mã.