Giáo án Bài 15. Quy tắc dấu ngoặc

HS nhớ lại phép cộng, trừ số nguyên và nhận ra rằng đặt dấu ngoặc khác nhau có thể cho kết quả khác nhau, từ đó nảy sinh nhu cầu tìm quy tắc bỏ dấu ngoặc.

GV yêu cầu HS tính nhẩm hai biểu thức: a) $15 - (3 + 8)$ và b) $15 - 3 + 8$. HS so sánh kết quả và trả lời câu hỏi: Vì sao hai kết quả khác nhau? Dấu trừ đứng trước ngoặc có ảnh hưởng gì đến các số hạng trong ngoặc?

HS tính được a) $15 - (3 + 8) = 15 - 11 = 4$ và b) $15 - 3 + 8 = 20$. HS nhận ra hai kết quả khác nhau vì dấu trừ trước ngoặc làm thay đổi dấu của số hạng 8 và 3. HS nêu được nhu cầu cần có quy tắc để bỏ ngoặc đúng.

HS nêu được quy tắc bỏ dấu ngoặc có dấu cộng và dấu trừ đằng trước, giải thích được lí do đổi dấu bằng tính chất trừ một tổng là cộng số đối của tổng.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 (câu 1, câu 2). Nhóm tính hai biểu thức $a + (b - c)$ và $a - (b + c)$ với $a = 10$, $b = 6$, $c = 4$, so sánh với biểu thức sau khi bỏ ngoặc. Sau đó nhóm giải thích vì sao $a - (b + c) = a - b - c$ bằng cách viết $a - (b+c) = a + (-(b+c))$ và áp dụng số đối của tổng.

Kết quả dự kiến: $10 + (6 - 4) = 12$ và $10 + 6 - 4 = 12$, bằng nhau. $10 - (6 + 4) = 0$ và $10 - 6 - 4 = 0$, bằng nhau. Kiến thức HS rút ra: Bỏ ngoặc có dấu cộng đằng trước thì giữ nguyên dấu các số hạng trong ngoặc; bỏ ngoặc có dấu trừ đằng trước thì đổi dấu tất cả các số hạng trong ngoặc, vì trừ một tổng là cộng số đối của tổng: $a - (b + c) = a + (-b - c) = a - b - c$.

HS biết đặt dấu ngoặc đúng cho biểu thức có dấu trừ và sử dụng cách tính trong ngoặc trước để kiểm tra kết quả khi bỏ ngoặc.

GV đưa ví dụ mẫu $37 - (17 - 23) - 23$. HS thảo luận: Bỏ ngoặc trước rồi tính, sau đó tính trong ngoặc trước rồi thay vào để kiểm tra. Đồng thời HS xét biểu thức $a - b - c$ và trả lời: có thể viết thành $a - (b + c)$ không? Có thể viết thành $a - (b - c)$ không?

Lời giải mẫu: $37 - 17 + 23 - 23 = 20$. Kiểm tra: $17 - 23 = -6$; $37 - (-6) - 23 = 37 + 6 - 23 = 20$, khớp kết quả. Kiến thức HS rút ra: $a - b - c = a - (b + c)$ vì $a - (b + c) = a - b - c$; không viết $a - (b - c)$ vì $a - (b - c) = a - b + c$, khác với $a - b - c$. Phương pháp kiểm tra: tính trong ngoặc trước rồi so sánh với kết quả bỏ ngoặc.

HS vận dụng quy tắc bỏ dấu ngoặc để tính giá trị biểu thức, tìm x, đánh giá đúng sai và sửa lỗi sai thường gặp.

GV tổ chức 3 trạm, mỗi nhóm 4 HS đi qua một trạm trong 3 phút. Trạm 1: Câu 1, câu 2, câu 3 (trắc nghiệm và tính toán). Trạm 2: Câu 4, câu 5 (đánh giá đúng sai, điền số). Trạm 3: Câu 6, câu 7, câu 8 (tính, tìm x, sửa lỗi). Nội dung cụ thể ghi trong Phiếu học tập số 1, phần Luyện tập.

Đáp án: Câu 1: C. Câu 2: $10 - (4 - 9) = 15$. Câu 3: $-6 + (8 - 12) = -10$. Câu 4: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng. Câu 5: $20 - (7 + 13) = 0$; $20 - (7 - 13) = 26$. Câu 6: $45 - (19 + 45) + 9 = -10$. Câu 7: $x = 3$ (vì $x - 5 = -2$). Câu 8: Lỗi sai ở chỗ không đổi dấu $+4$ thành $-4$; kết quả đúng: $12 - (5 - 2 + 4) = 12 - 5 + 2 - 4 = 5$.

HS vận dụng quy tắc dấu ngoặc để biểu diễn và tính số tiền còn lại trong một tình huống thực tế, đồng thời kiểm tra kết quả bằng hai cách.

Lan có 50 nghìn đồng. Trong tuần, Lan chi 35 nghìn đồng cho một việc, sau đó nhận lại 20 nghìn đồng hoàn tiền, rồi chi thêm 15 nghìn đồng. Viết biểu thức tính số tiền còn lại là $50 - (35 - 20) - 15$. HS tính bằng hai cách: bỏ ngoặc trước; tính trong ngoặc trước rồi kiểm tra. Về nhà: tự đặt một tình huống tương tự và viết biểu thức có dấu ngoặc.

Biểu thức: $50 - (35 - 20) - 15$. Cách 1: $50 - 35 + 20 - 15 = 20$. Cách 2: $35 - 20 = 15$; $50 - 15 - 15 = 20$. Kết luận: Lan còn lại 20 nghìn đồng. Kiến thức HS vận dụng: quy tắc dấu ngoặc giúp biểu diễn và kiểm tra kết quả một cách độc lập.