Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 69)

Kích hoạt kiến thức về số nguyên âm, số nguyên dương và trục số; xác định nhiệm vụ học tập của tiết luyện tập.

GV đưa bản tin dự báo: sáng nay nhiệt độ là $-3\text{°C}$; đến trưa tăng thêm $5\text{°C}$. HS trả lời: (1) Nhiệt độ trưa là bao nhiêu? (2) Trên trục số, $-3$ và $2$ số nào nằm bên trái? Vì sao? GV nêu mục tiêu tiết học: ôn tập so sánh, cộng trừ số nguyên và vận dụng vào bài toán thực tế.

HS trả lời: nhiệt độ trưa là $-3+5=2\text{°C}$; trên trục số, $-3$ nằm bên trái $2$ vì số nguyên âm nhỏ hơn số nguyên dương, nên $-3<2$. HS nêu được tên bài và nhiệm vụ: làm đủ 8 bài luyện tập và tự kiểm tra kết quả.

Hệ thống hoá các quy tắc so sánh số nguyên, cộng và trừ số nguyên, bỏ dấu ngoặc và cách kiểm tra bằng hai cách khác nhau.

Lớp chia 4 nhóm, mỗi nhóm nhận một ô trên khăn trải bàn gồm 4 mục: (1) So sánh hai số nguyên trên trục số; (2) Cộng hai số nguyên khác dấu; (3) Trừ số nguyên: muốn trừ thì cộng số đối, bỏ ngoặc trừ đổi mọi dấu; (4) Kiểm tra kết quả bằng cách khác: tính trong ngoặc trước rồi đối chiếu với cách bỏ ngoặc. Mỗi nhóm viết ngắn gọn quy tắc và một ví dụ minh hoạ vào ô của mình. Sau đó các nhóm đi quanh xem khăn của nhóm bạn và bổ sung.

Khăn trải bàn hoàn chỉnh gồm các nội dung chính:

• So sánh: số nguyên âm nhỏ hơn $0$; trong hai số âm, số có phần tự nhiên lớn hơn thì nhỏ hơn; ví dụ $-11<-8$.
• Cộng hai số khác dấu: lấy hiệu hai phần tự nhiên và giữ dấu của số có phần tự nhiên lớn hơn; ví dụ $-7+3=-4$.
• Trừ: $a-b=a+(-b)$; bỏ ngoặc đổi mọi dấu; ví dụ $9-(5-11)=9-5+11=15$.
• Kiểm tra: $9-(5-11)=9-(-6)=15$, khớp với cách bỏ ngoặc.

Vận dụng quy tắc cộng, trừ, bỏ ngoặc, so sánh và tìm số chưa biết; lựa chọn cách giải phù hợp và đối chiếu kết quả.

HS làm Phiếu học tập số 1 theo nhóm đôi, gồm bài 1, 2, 3, 4 và 6 trong sách giáo khoa. Với bài 3, HS tính hai cách: bỏ ngoặc trước, sau đó tính trong ngoặc trước để đối chiếu. Với bài 4, HS viết phép tính mô hình hoá. Mỗi cặp đổi phiếu cho cặp bên cạnh kiểm tra theo đáp án GV đưa.

Đề và đáp án Phiếu học tập số 1:

• Bài 1: $-7+3=-4$.
• Bài 2: sắp xếp tăng dần: $-11<-8<-1<0<4$.
• Bài 3: $9-(5-11)=9-5+11=15$; kiểm tra: $5-11=-6$, $9-(-6)=15$.
• Bài 4: $-10+16-2=4$, nhiệt độ cuối là $4\text{°C}$.
• Bài 6: $x-(-7)=-4$ nên $x+7=-4$, suy ra $x=-11$; thử lại $-11+7=-4$.
  Tiêu chí: HS sắp xếp đúng thứ tự, tính đúng và có kiểm tra lại kết quả.

Giải quyết bài toán nhóm số đối để tính nhanh; so sánh và kết luận đúng sai; liệt kê số nguyên thỏa điều kiện cho trước.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS trong nhóm nhận một phần (a) tính nhanh bài 5; (b) xét đúng sai bài 7; (c) liệt kê và tính tổng bài 8. Sau khi làm xong, HS chuyển sang nhóm mới gồm một bạn của mỗi phần để báo cáo và kiểm tra lẫn nhau. Cuối cùng, HS đối chiếu với NeoEdu bằng mã truy cập của GV.

Đề và đáp án Phiếu học tập số 2:

• Bài 5: $-11+7+11-9=(-11+11)+(7-9)=0-2=-2$. Gợi ý chấm: 1 điểm nhóm hai số đối; 1 điểm kết quả $-2$.
• Bài 7: a) $-13<9$: Đúng. b) Số đối của $-13$ là $13$: Đúng. c) $-13+13=0$, không phải $1$: Sai.
• Bài 8: các số nguyên thỏa $-4<x<3$ là $-3, -2, -1, 0, 1, 2$; ghép $-2$ với $2$, $-1$ với $1$ có tổng $0$; tổng các số là $-3$. Gợi ý chấm: 1 điểm liệt kê đúng; 1 điểm ghép số đối và tính tổng $-3$.

Mô hình hoá tình huống thực tế về độ cao bằng phép tính số nguyên và giải thích kết quả theo ngữ cảnh.

Một thợ lặn đang ở độ cao $-5\text{ m}$ so với mặt biển (tức là ở dưới mặt biển $5\text{ m}$). Thợ lặn lặn xuống thêm $3\text{ m}$, sau đó nổi lên $6\text{ m}$. HS viết phép tính mô hình hoá, tính độ cao cuối cùng và giải thích ý nghĩa của kết quả. Bài này có thể giao về nhà nếu hết giờ.

Phép tính mô hình hoá: $-5-3+6=-2$. Độ cao cuối cùng là $-2\text{ m}$, nghĩa là thợ lặn ở dưới mặt biển $2\text{ m}$. Kiến thức HS rút ra: số nguyên âm biểu thị vị trí dưới mặt biển; lặn xuống là trừ, nổi lên là cộng.