Giáo án Thực hành tiếng Việt (trang 86)

Huy động vốn hiểu biết của HS về từ ngoại đang dùng trong đời sống và nêu được vấn đề: dùng từ mượn thế nào cho đúng, cho rõ.

GV trình chiếu câu: “Team em sẽ check cái poster cho nó perfect.” HS đọc thầm, nêu nghĩa các từ team, check, poster, perfect và trả lời: Câu này có dễ hiểu với mọi người không? Vì sao?

HS nêu được: các từ team, check, poster, perfect là từ mượn của tiếng nước ngoài; người nghe không cùng vốn từ có thể hiểu chưa đầy đủ. Từ đó xác định nhiệm vụ: tìm hiểu từ mượn và cách dùng từ mượn hợp lí trong tiếng Việt.

Nêu được khái niệm từ mượn, nhận biết từ Hán Việt là một lớp từ mượn và giải thích được cách dùng thuật ngữ khoa học (giữ chính xác, phiên âm hoặc giải thích khi cần).

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc phần Nội dung bài giảng về từ mượn và thuật ngữ, rồi trả lời: (1) Từ mượn là gì? (2) Từ Hán Việt thuộc loại từ nào trong các loại từ mượn? (3) Với thuật ngữ như “hi-đrô”, vì sao không thay bằng từ thuần Việt làm sai chất được nói? (4) Có thể làm gì để người đọc dễ tiếp nhận thuật ngữ?

Từ mượn là từ tiếp nhận từ ngôn ngữ khác để gọi khái niệm, sự vật hoặc làm giàu biểu đạt; nguồn gốc tiếp nhận là dấu hiệu nhận biết. Từ Hán Việt là một lớp từ mượn quan trọng. Với thuật ngữ khoa học như “hi-đrô”, giữ đúng tên là cần thiết; có thể giữ hình thức quốc tế hoặc phiên âm và thêm giải thích theo nguồn khoa học để người đọc dễ hiểu. Dùng từ mượn khi cần, đúng nghĩa, không lạm dụng.

Nhận biết được cấu trúc câu làm rõ quan hệ nguyên nhân và điều kiện; giải thích được vai trò của từ nối trong mỗi kiểu câu.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2. Nhóm đọc hai câu: “Vì vòi rò, nước chảy liên tục.” và “Nếu vòi rò, chúng em sẽ báo người phụ trách.”, xác định từ nối, quan hệ được làm rõ và phân biệt chúng. Sau đó đọc thêm câu “Vòi là chúng em.” để nhận ra câu này không thể hiện quan hệ nguyên nhân hay điều kiện.

Câu nêu nguyên nhân dùng cặp từ “vì… nên…” hoặc “vì…”: nêu nguyên nhân đã biết, ví dụ “Vì vòi rò, nước chảy liên tục.” Câu nêu điều kiện dùng “nếu… thì…”: nêu điều kiện để hành động, ví dụ “Nếu vòi rò, chúng em sẽ báo người phụ trách.” Cấu trúc câu cần làm rõ quan hệ nguyên nhân, điều kiện hoặc đối lập để người đọc hiểu đúng ý.

Củng cố khái niệm từ mượn, cách dùng thuật ngữ, nhận biết câu nêu điều kiện; biết đánh giá nhận định theo hướng cân nhắc, không cực đoan.

Bài 1: Từ mượn là gì? A. Từ tiếp nhận từ ngôn ngữ khác; B. Từ viết sai; C. Mọi từ dài; D. Mọi từ chỉ cây.
Bài 2: Dùng thuật ngữ khoa học cần ưu tiên gì? A. Bỏ nguồn; B. Đúng khái niệm; C. Càng khó càng hay; D. Đổi tùy ý.
Bài 3: Nối cách dùng: Thuật ngữ cần thiết – Giữ chính xác và giải thích khi cần; Từ ngoại không cần thiết – Cân nhắc từ Việt rõ hơn; Từ Hán Việt – Một lớp từ mượn quan trọng.
Bài 4: Đánh giá: a) Tiếng Việt có thể làm giàu nhờ tiếp nhận từ ngôn ngữ khác; b) Nên thay tất cả từ mượn dù mất nghĩa; c) Cần xét người đọc và mục đích khi dùng từ mượn. Ghi Đ hoặc S.
Bài 5: Câu nêu điều kiện rõ là gì? A. Vì báo nên mà vòi.; B. Vòi là chúng em.; C. Nếu vòi rò, chúng em sẽ báo người phụ trách.; D. Vòi rò và đẹp.
HS làm bài 1, 2, 5 bằng thẻ A/B/C/D theo hình thức “Ai nhanh hơn”; làm bài 3, 4 vào vở (có thể kiểm tra nhanh trên học liệu NeoEdu).

Bài 1: A. Bài 2: B. Bài 3: Thuật ngữ cần thiết – Giữ chính xác và giải thích khi cần; Từ ngoại không cần thiết – Cân nhắc từ Việt rõ hơn; Từ Hán Việt – Một lớp từ mượn quan trọng. Bài 4: a) Đ; b) S; c) Đ. Bài 5: C.

Vận dụng kiến thức về từ mượn và cấu trúc câu để sửa câu thực tế, đồng thời đặt câu nêu nguyên nhân và điều kiện về môi trường.

Bài 7: Sửa câu dùng nhiều từ ngoại không cần thiết: “Team em sẽ check cái poster cho nó perfect.” (làm tại lớp, theo cặp).
Bài 6: Vì sao không thay “hi-đrô” bằng “khí gì đó” trong đoạn khoa học? (nêu 2 ý: mất chính xác; cách hỗ trợ người đọc).
Bài 8 (giao về nhà): Đặt hai câu về môi trường, một câu chỉ nguyên nhân, một câu chỉ điều kiện; giải thích từ nối.

Bài 7: Nhóm em sẽ kiểm tra áp phích để hoàn thiện nó. Việc chọn từ Việt quen giúp người nghe hiểu mà không mất nội dung. (Ý chính: câu Việt rõ; giữ nghĩa.)
Bài 6: (1) Khí gì đó làm mất đối tượng, mất chính xác; (2) Giữ tên đúng “hi-đrô” và thêm lời giải thích theo nguồn khoa học vừa chính xác vừa dễ tiếp nhận.
Bài 8 (tham khảo): Vì vòi rò, nước chảy liên tục: nêu nguyên nhân đã biết. Nếu vòi rò, em sẽ báo người phụ trách: nêu điều kiện để hành động.