Giáo án Thảo luận về giải pháp khắc phục nạn ô nhiễm môi trường

Huy động kinh nghiệm thực tế của HS về ô nhiễm môi trường gần gũi; giúp HS nhận ra một vấn đề cụ thể sẽ dễ thảo luận hơn một vấn đề quá rộng.

GV đặt câu hỏi: “Trong lớp mình, rác và giấy thải thường xuất hiện ở đâu? Nếu muốn giảm bớt, em sẽ làm gì?” HS trả lời nhanh theo cặp, sau đó vài HS chia sẻ trước lớp. GV dẫn vào bài: làm thế nào để nói về một vấn đề môi trường một cách cụ thể và có kế hoạch.

HS nêu được ít nhất 2 vấn đề cụ thể trong lớp (ví dụ: giấy thừa một mặt, chai nhựa, rác bỏ bừa) và 1 ý tưởng giảm bớt. Nhận thức ban đầu: một vấn đề cụ thể, có phạm vi nhỏ (một hộp giấy, một góc lớp) dễ theo dõi hơn lời kêu gọi chung chung “xóa hết ô nhiễm”.

HS nhận biết cấu trúc chuẩn bị một bài nói về vấn đề môi trường (phạm vi, nguyên nhân, giải pháp an toàn, người làm, thời hạn, cách theo dõi) và vai trò của người nói, người nghe.

Nhóm 4 HS chọn một vấn đề môi trường cụ thể trong lớp hoặc trường, rồi hoàn thành Phiếu học tập số 1: xác định phạm vi, nguyên nhân, giải pháp an toàn, người làm, thời hạn và cách theo dõi; lập ghi chú ba phần. Đồng thời phân vai: một người nói, các bạn còn lại là người nghe với nhiệm vụ ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn chỉnh cho một vấn đề cụ thể. Ví dụ đúng: vấn đề “giấy sạch một mặt trong lớp”; phạm vi “một hộp giấy nháp trong lớp 6A”; nguyên nhân “giấy còn dùng được bị vứt vào thùng rác”; giải pháp an toàn “hộp chỉ nhận giấy sạch, không có thông tin riêng”; người làm “tổ trực lớp”; thời hạn “hai tuần”; cách theo dõi “đếm số tờ dùng lại”.
Kiến thức HS rút ra: bài nói cần có phạm vi cụ thể, nguyên nhân rõ, giải pháp an toàn; cần thống nhất người làm, thời hạn và cách theo dõi; người nói dùng ghi chú và nhìn người nghe; người nghe ghi ý, không ngắt lời.

HS đọc hoặc nghe bài nói mẫu, xác định các thông tin được nêu trực tiếp và phân biệt với suy luận, nhận xét riêng của người nói.

GV đọc to đoạn nói mẫu: “Em đề xuất thử hộp giấy nháp thay vì một chiến dịch quá rộng. Hộp chỉ nhận giấy sạch, không có thông tin riêng. Nhóm cần xin phép và phân công người kiểm tra. Sau hai tuần, đếm tờ dùng lại và xem có gây bừa bộn không. Nếu không hiệu quả, ta sửa cách đặt hoặc nhãn. Giải pháp nhỏ nhưng có thể theo dõi tốt hơn lời hứa “xóa hết ô nhiễm” không có kế hoạch.”
HS làm việc theo cặp: tìm 3 thông tin được nêu trực tiếp trong bài và 1 câu là suy luận hoặc nhận xét của người nói; giải thích vì sao.

Thông tin được nêu trực tiếp (ví dụ): “Hộp chỉ nhận giấy sạch, không có thông tin riêng.” / “Sau hai tuần, đếm tờ dùng lại.” / “Nhóm cần xin phép và phân công người kiểm tra.”
Suy luận hoặc nhận xét riêng: “Giải pháp nhỏ nhưng có thể theo dõi tốt hơn lời hứa xóa hết ô nhiễm không có kế hoạch.” Lí do: đây là đánh giá của người nói về giải pháp, không phải dữ kiện được đo đếm trong bài.
Kiến thức HS rút ra: nhận xét có dẫn chứng phải gắn với chi tiết cụ thể trong bài và nêu được tác dụng của chi tiết đó, không chỉ nhắc lại nội dung chung.

Củng cố kĩ năng nghe hiểu thông tin chi tiết trong bài nói về môi trường; trả lời đúng người, việc, thời gian và quan hệ được nêu trong đoạn nghe.

GV đọc đoạn nói mẫu (ngữ liệu đã dùng ở hoạt động trước) một lần, sau đó HS làm bốn câu trắc nghiệm.
Câu 1. Vấn đề có phạm vi nào? A. Toàn bộ đại dương; B. Giấy sạch một mặt trong lớp; C. Mọi ô nhiễm trên thế giới.
Câu 2. Hà nêu giới hạn gì? A. Nhận mọi chất thải; B. Không cần hộp; C. Không nhận giấy có thông tin riêng.
Câu 3. Thời gian thử là bao lâu? A. Hai tuần; B. Một năm; C. Một phút.
Câu 4. Cách theo dõi là gì? A. Không ghi gì; B. Đếm tờ dùng lại và nghe góp ý; C. Tự nhận thành công.

Đáp án: Câu 1 – B (đoạn nghe nêu: giấy sạch một mặt trong lớp). Câu 2 – C (không nhận giấy có thông tin riêng). Câu 3 – A (hai tuần). Câu 4 – B (đếm tờ dùng lại và nghe góp ý).
HS đạt yêu cầu khi trả lời đúng cả 4 câu và chỉ ra được chi tiết trong đoạn nghe làm căn cứ.

Luyện nói bài 2–3 phút theo nhiệm vụ; luyện nghe và phản hồi có dẫn chứng; biết đáp lại nhận xét của bạn bằng lí do và sẵn sàng điều chỉnh.

Mỗi HS trong nhóm 4 trình bày bài nói 2–3 phút theo nhiệm vụ: “Thảo luận một vấn đề môi trường cụ thể, có phạm vi, nguyên nhân và giải pháp an toàn; thống nhất người làm, thời hạn, cách theo dõi.” Ba bạn còn lại là người nghe, dùng Phiếu học tập số 2 để ghi ý và chấm theo rubric.
Sau mỗi bài nói, người nghe thực hiện: (1) đặt một câu hỏi làm rõ; (2) nhận xét một chi tiết cụ thể có dẫn chứng; người nói đáp lại bằng lí do và nêu điều sẽ sửa.
Mẫu câu gợi ý: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?” / “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.”
GV đi quanh các nhóm, quan sát, ghi nhận những điểm tốt và điểm cần sửa để nhận xét chung.

Đề bài nói: “Thảo luận một vấn đề môi trường cụ thể, có phạm vi, nguyên nhân và giải pháp an toàn; thống nhất người làm, thời hạn, cách theo dõi.”
Rubric chấm 4 điểm (GV hướng dẫn HS dùng để đánh giá bạn, không tự động chấm bài nói): đủ nội dung và trọng tâm (1,5 điểm); chi tiết hoặc lí lẽ (1 điểm); giọng nói và ngôn ngữ dễ hiểu (0,75 điểm); tương tác và thời gian (0,5 điểm); thái độ tôn trọng (0,25 điểm).
Gợi ý đánh giá nhận xét và đáp lại (mỗi phần 1 điểm): hỏi đúng chỗ cần làm rõ; nhận xét cụ thể, lịch sự; đáp trọng tâm bằng lí do và nhận điều có thể sửa.
Kiến thức HS vận dụng: bài nói có ba phần rõ ràng; nhận xét gắn với chi tiết, không phán xét con người.

Vận dụng cấu trúc bài nói về môi trường để đề xuất và lập kế hoạch thử nghiệm một giải pháp nhỏ, khả thi tại lớp hoặc trường.

Mỗi nhóm chọn một vấn đề môi trường thực tế ở lớp hoặc trường (ví dụ: rác nhựa ở sân, giấy thừa, tắt điện khi ra khỏi lớp), lập kế hoạch thử nghiệm trong hai tuần gồm: phạm vi, giải pháp an toàn, người làm, thời hạn, cách theo dõi. Mỗi nhóm cử một bạn đọc kế hoạch 1 phút trước lớp.

Kế hoạch thử nghiệm của nhóm gồm các mục: vấn đề và phạm vi (ví dụ: “Chai nhựa ở sân trường, khu vực lớp 6”); giải pháp an toàn (ví dụ: “Đặt thùng riêng, không yêu cầu học sinh chạm vào rác bẩn”); người làm và người kiểm tra; thời hạn hai tuần; cách theo dõi (đếm số chai thu được, ghi lại vào sổ).
Kiến thức vận dụng: một giải pháp nhỏ, có kế hoạch và cách theo dõi cụ thể đáng tin hơn lời hứa chung chung.