Giáo án Đọc mở rộng

HS xác định được đặc điểm của một văn bản thông tin ghi quan sát có phạm vi giới hạn và nhận ra nhu cầu ghi nguồn, kiểm chứng khi đọc.

HS đọc đoạn lược thuật do người biên soạn viết về nhóm quan sát côn trùng ở góc vườn trường trong ba buổi sáng. Sau khi đọc, HS trả lời ba câu hỏi: (1) Nhóm quan sát ở đâu? (2) Nhóm ghi những gì? (3) Nhóm tránh làm những việc gì và đã làm gì khi chưa chắc tên loài?

Câu trả lời dự kiến: (1) Một góc vườn. (2) Thời điểm, thời tiết và những dạng côn trùng nhìn thấy; chụp ảnh từ xa nếu được phép. (3) Không bắt sinh vật, không chạm tổ; đối chiếu sách thư viện và hỏi giáo viên để tránh gọi nhầm loài.
Kết luận HS rút ra: Đây là văn bản thông tin, ghi quan sát có thời gian và phạm vi rõ ràng; khi đọc cần chú ý nguồn đối chiếu và phạm vi kết luận.

HS nêu được đối tượng, ý chính, cách tổ chức, nguồn và giới hạn dữ kiện của văn bản thông tin; phân biệt điều quan sát với điều suy đoán.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 dựa trên đoạn lược thuật ở hoạt động mở đầu. Nhiệm vụ: (a) Xác định đối tượng đọc. (b) Nêu ý chính. (c) Mô tả cách tổ chức nội dung theo trình tự nào. (d) Ghi nguồn đối chiếu được nhắc đến. (e) Nêu giới hạn của dữ kiện. (g) Viết một điều nhóm chưa biết và một câu hỏi tiếp.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Nội dung dự kiến:

• Đối tượng: côn trùng quan sát được trong một góc vườn trường.
• Ý chính: quan sát có ghi chép, không xâm hại sinh vật, đối chiếu nguồn trước khi gọi tên loài.
• Cách tổ chức: theo trình tự thời gian quan sát (ba buổi sáng), sau đó là đối chiếu và nêu điều chưa biết.
• Nguồn: sách thư viện về thụ phấn và ý kiến giáo viên (ngữ liệu không nêu tên tác giả, ghi 'chưa rõ tác giả, năm').
• Giới hạn: một góc vườn, một số giờ, không thay thế khảo sát toàn trường.
  Kết luận HS rút ra: Phiếu thông tin cần ghi phạm vi và điều chưa biết; mẫu nhỏ không đủ để khái quát mọi nơi.

HS xác định được ý kiến, lí lẽ, bằng chứng và phần giới hạn trong văn bản nghị luận; nhận xét được ví dụ hỗ trợ kết luận đến đâu.

Nhóm đọc đoạn nghị luận do người biên soạn viết: 'Một nhóm đọc sách nên để các bạn góp việc theo khả năng... Tôn trọng cách làm riêng không có nghĩa bỏ nhiệm vụ chung.' Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2 với các mục: ý kiến; lí lẽ; ví dụ (An trình bày miệng, Hà vẽ mạch sự việc); phần giới hạn; nhận xét ví dụ có hỗ trợ kết luận đến đâu.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Nội dung dự kiến:

• Ý kiến: nên để các thành viên góp việc theo khả năng, không bắt mọi người cùng thuyết trình.
• Lí lẽ: có bạn diễn đạt bằng hình rõ hơn bằng lời; một sơ đồ tốt cũng giúp cả nhóm hiểu sách.
• Bằng chứng: An trình bày miệng, Hà vẽ mạch sự việc; hai sản phẩm làm rõ những chỗ khác nhau.
• Giới hạn: nhóm vẫn phải thống nhất thời hạn và dùng thông tin trung thực.
• Nhận xét: ví dụ An – Hà hỗ trợ ý kiến về việc chia việc theo khả năng; phần giới hạn giữ quy tắc chung.
  Kết luận HS rút ra: Phiếu nghị luận cần ý kiến, lí lẽ, bằng chứng và giới hạn; khác phiếu thông tin ở chỗ không chỉ ghi thời tiết hay số lượng quan sát.

HS vận dụng kiến thức về phạm vi, nguồn, ý kiến và bằng chứng để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và so sánh hai bản đọc.

HS làm bài tập ngắn trên phiếu hoặc trên trang bài học NeoEdu: (1) Nhóm quan sát ở đâu? A. Mọi góc vườn trong trường; B. Nhiều trường ở cùng địa phương; C. Một góc vườn. (2) Nhóm ghi những gì? A. Thời điểm, thời tiết, dạng côn trùng; B. Chỉ tổng số ảnh đẹp đã chụp; C. Chỉ tên bạn tham gia nhóm. (3) Nhóm tránh hành vi nào? (4) Làm gì để tránh nhầm tên loài? A. Đếm lại số ảnh để tự suy tên loài; B. Đối chiếu sách và hỏi giáo viên; C. Chọn tên theo màu sắc rồi không kiểm lại. (5) Đúng hay sai: a) Ghi thời gian và phạm vi giúp người đọc nhận giới hạn quan sát; b) Ba buổi ở góc vườn đủ chứng minh toàn trường chỉ có những sinh vật đã thấy. (6) So sánh bản quan sát góc vườn và bài nghị luận: mỗi bản cần kiểm loại bằng chứng nào, nhằm mục đích gì?

Đáp án:
(1) C – một góc vườn.
(2) A – thời điểm, thời tiết, dạng côn trùng.
(3) Không bắt sinh vật, không chạm tổ.
(4) B – đối chiếu sách và hỏi giáo viên.
(5) a) Đúng; b) Sai, vì mẫu quan sát nhỏ không đủ khái quát toàn trường; cần đọc thêm và hỏi giáo viên.
(6) Gợi ý: Bản góc vườn cần kiểm thời gian, phạm vi quan sát và tên loài, nhằm học cách quan sát có giới hạn. Bài nghị luận cần xét ví dụ An nói – Hà vẽ có hỗ trợ ý kiến chia việc hay không, nhằm đánh giá khả năng thuyết phục về cách hợp tác. Chấp nhận cách lí giải khác có bằng chứng phù hợp.

HS chia sẻ điều hiểu và một câu hỏi từ văn bản đã đọc, nhận phản hồi có bằng chứng và điều chỉnh phiếu đọc; xác định được cách tìm văn bản hợp pháp ngoài SGK để áp dụng.

Mỗi HS nêu tên văn bản tự chọn (nếu đã có), nêu một điều hiểu và một câu hỏi, kèm nguồn và lí do tin nguồn. Nhóm phản hồi bằng cách chỉ ra một chi tiết tốt và một chỗ cần kiểm lại. Sau đó, HS điều chỉnh phiếu. Nhiệm vụ về nhà: tự tìm và đọc một văn bản nghị luận gần chủ đề khác biệt và một văn bản thông tin về sự sống, môi trường ngoài SGK; lập hai phiếu có tên, tác giả, nguồn; phiếu nghị luận ghi ý kiến, lí lẽ, bằng chứng; phiếu thông tin ghi ý chính, cách tổ chức, hai dữ kiện và giới hạn.

Mỗi HS có một phiếu đã điều chỉnh, kèm một câu hỏi đã được nhóm thảo luận. Kiến thức HS rút ra: Đọc mở rộng cần ghi nguồn, phân biệt điều quan sát với điều suy, nêu rõ giới hạn; phiếu nghị luận và phiếu thông tin không dùng chung một khuôn. Hai phiếu về nhà phải có tên, tác giả, nguồn hợp pháp.