Giáo án Viết bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) mà em quan tâm

Gợi cảm xúc và nhận ra tác động của việc cười nhạo bạn trả lời sai; xác định vấn đề cần viết trong bài.

HS quan sát tình huống trên máy chiếu: một bạn trả lời “Mùa hè ở Việt Nam trời lạnh hơn mùa đông” khi cô giáo hỏi về thời tiết, cả lớp bật cười. Các câu hỏi GV đặt ra: (1) Em nghĩ bạn A cảm thấy thế nào sau tiếng cười? (2) Lần sau bạn A có dám phát biểu không? Vì sao? (3) Tiếng cười đó có giúp cả lớp hiểu bài hơn không?

• HS nêu được: bạn A có thể xấu hổ, ngại phát biểu tiếp; tiếng cười nhạo không giúp ai hiểu bài đúng hơn.
• HS xác định vấn đề cần viết: có nên cười nhạo bạn trả lời sai trong lớp hay không, và vì sao.

Nêu được các yêu cầu của bài văn trình bày ý kiến và cấu trúc mở – thân – kết của bài.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Nhiệm vụ đọc đề: “Nêu ý kiến về một vấn đề gần gũi, có ít nhất hai lí lẽ và bằng chứng phù hợp; xét một ý kiến khác, đề xuất cách làm. Không bịa số liệu.” Nhóm gạch chân các yêu cầu, điền vào phần giữa khăn trải bàn. Sau đó nhóm đọc dàn ý mẫu (Phiếu học tập số 1, phần A) và xác định nội dung từng phần. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đề yêu cầu những việc nào? (2) Phần mở cần làm gì? (3) Phần thân cần có mấy ý chính? (4) Phần kết nên làm gì?

• Các yêu cầu cần đáp ứng: (a) nêu ý kiến rõ về vấn đề gần gũi; (b) ít nhất hai lí lẽ, mỗi lí lẽ có bằng chứng phù hợp; (c) xét một ý kiến khác và đề xuất cách làm; (d) không bịa số liệu.
• Cấu trúc bài:
• Mở: nêu vấn đề và ý kiến, ví dụ “không nên cười nhạo bạn trả lời sai”.
• Thân: lí lẽ 1 làm người học ngại hỏi; lí lẽ 2 chuyển việc sai thành cơ hội tìm hiểu; phân biệt vui vẻ với làm tổn thương.
• Kết: đề xuất quy tắc nhận xét việc, không gắn nhãn người.

Phân biệt được thông tin có căn cứ, ví dụ cá nhân và suy luận riêng; nêu được cách xét một ý kiến khác và đáp lại bằng lí do.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, phần B. Các em đọc đoạn 2 và đoạn 3 của bài mẫu, phân loại từng câu vào ba nhóm: (1) nêu luận điểm, suy luận; (2) ví dụ cá nhân; (3) chỉ phạm vi, giới hạn của kết luận. Sau đó, cặp đôi đọc đoạn 3 và trả lời: bài mẫu xét ý kiến nào, đồng ý ở điểm nào, phân biệt điều gì. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Câu “Tôi từng giữ im lặng trong một buổi thảo luận” thuộc loại nào? (2) Vì sao người viết nói “ví dụ nhỏ này không chứng minh ai cũng có cùng cảm giác”? (3) Ý kiến “lớp vui cần tiếng cười” được bài mẫu xử lí thế nào?

• Luận điểm và suy luận: “Sai sót là phần bình thường của quá trình hiểu bài”; “tiếng cười nhằm hạ thấp có thể khiến người học ngại hỏi”.
• Ví dụ cá nhân: “Tôi từng giữ im lặng trong một buổi thảo luận vì sợ câu hỏi của mình bị cho là đơn giản.” Ví dụ này chỉ là kinh nghiệm riêng, không dùng để khẳng định mọi người đều giống vậy.
• Giới hạn kết luận: “Ví dụ nhỏ này không chứng minh ai cũng có cùng cảm giác, nhưng cho thấy im lặng chưa chắc là đã biết.”
• Xét ý kiến khác: bài mẫu đồng ý rằng vui vẻ quan trọng, nhưng phân biệt vui cùng nhau với vui vì một người bị xấu hổ; từ đó đưa ra ví dụ: một câu đùa được chấp nhận khác với lặp biệt danh hoặc đăng clip lỗi.

Nêu đúng các bước của quy trình viết và vận dụng checklist để tự kiểm tra bài viết.

HS đọc bốn bước của quy trình viết trong bài: xác định đề tài, người đọc và yêu cầu; tìm ý, lập dàn ý; viết bản nháp bằng lời riêng; đọc lại và chỉnh sửa. Sau đó, HS dùng checklist trên bảng (Phiếu học tập số 2, phần A) để đối chiếu với đoạn mẫu “Tất cả mọi người cười đều xấu nên cấm cười trong lớp. Tôi biết ai cũng sợ giống tôi.” Câu hỏi GV đặt ra: (1) Bước nào cho phép quay lại bước trước? (2) Đoạn mẫu thiếu điều gì về lí lẽ và phạm vi kết luận?

• Quy trình: xác định đề tài, người đọc và yêu cầu → tìm ý, lập dàn ý → viết bản nháp bằng lời riêng → đọc lại và chỉnh sửa. Quy trình cho phép quay lại bước trước khi cần.
• Checklist tự chỉnh sửa: (1) đúng yêu cầu đề và đúng kiểu bài; (2) có ít nhất hai lí lẽ, mỗi lí lẽ có bằng chứng; (3) ví dụ cá nhân có giới hạn phạm vi; (4) kiểm tra trình tự, đại từ và các chỗ mơ hồ.
• Đoạn mẫu thiếu: kết luận “cấm cười” quá tuyệt đối, dùng “tất cả mọi người” không có căn cứ; ví dụ cá nhân bị khái quát thành kết luận chung.

Đánh giá đúng sai các nhận định về kiểu bài; sửa được đoạn văn mẫu; lập được dàn ý cho đề bài.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2, phần B. Ba nhiệm vụ: (1) Đánh giá các nhận định: a) Ví dụ cá nhân cần giữ phạm vi, không tự khái quát cho mọi người; b) Chỉ cần nhiều người đồng ý là không phải giải thích ý kiến; c) Có thể xét một lo ngại của người khác rồi đáp bằng lí do. (2) Sửa đoạn văn “Tất cả mọi người cười đều xấu nên cấm cười trong lớp. Tôi biết ai cũng sợ giống tôi.” và giải thích một thay đổi. (3) Lập dàn ý ba phần cho đề: “Nêu ý kiến về một vấn đề gần gũi, có ít nhất hai lí lẽ và bằng chứng phù hợp; xét một ý kiến khác, đề xuất cách làm. Không bịa số liệu.” Để tham khảo thêm, GV có thể cho HS làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu sau khi làm xong phiếu.

• Đáp án (1): a) Đúng; b) Sai, vì ý kiến cần có lí lẽ và giải thích, không phụ thuộc vào số người đồng ý; c) Đúng.
• Đáp án (2): Bản sửa: “Không nên cười nhạo lỗi của bạn; tiếng cười thân thiện vẫn có ích. Kinh nghiệm của tôi là ví dụ riêng, chưa đủ nói ai cũng giống; phải giới hạn phạm vi kết luận.” Giải thích: bỏ khái quát “tất cả mọi người”, thay bằng nhận định vừa đủ; nói rõ ví dụ cá nhân.
• Đáp án (3): Dàn ý mẫu – Mở: không nên cười nhạo bạn trả lời sai. Thân: làm người học ngại hỏi; chuyển việc sai thành cơ hội tìm hiểu; phân biệt vui vẻ và làm tổn thương. Kết: quy tắc nhận xét việc, không gắn nhãn người.
• Thang điểm gợi ý cho phần (3): đúng yêu cầu và đúng kiểu bài (1 điểm); ý cụ thể, có trình tự (1 điểm).

Vận dụng kiến thức để viết một bài văn ngắn trình bày ý kiến về vấn đề gần gũi trong trường học; tự đánh giá và góp ý cho bạn bằng rubric.

HS chọn một vấn đề gần gũi trong trường học (ví dụ: sử dụng điện thoại trong giờ học, cách góp ý với bạn khi làm nhóm). HS viết một bài ngắn gồm đủ ba phần: nêu ý kiến, có ít nhất hai lí lẽ kèm bằng chứng phù hợp, xét một ý kiến khác và đề xuất cách làm. Không bịa số liệu. Sau khi viết, HS đổi bài với bạn và chấm theo rubric: đúng yêu cầu và thể loại (0,5 điểm); nội dung cụ thể, dẫn chứng phù hợp (2 điểm); bố cục, liên kết (0,75 điểm); diễn đạt, chính tả (0,5 điểm); cách nhìn riêng có căn cứ (0,25 điểm). Phần còn lại hoàn thiện ở nhà.

• Bài viết ngắn của HS đủ ba phần: mở nêu ý kiến; thân có hai lí lẽ, mỗi lí lẽ có bằng chứng và một đoạn xét ý kiến khác; kết đề xuất cách làm.
• Phiếu chấm bạn theo rubric 4 điểm với nhận xét cụ thể về một chi tiết tốt và một chỗ cần sửa.
• Đoạn mở bài sửa theo checklist, không khái quát quá phạm vi.