Giáo án Trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) đời sống

Huy động trải nghiệm của HS về việc trình bày ý kiến trước lớp và xác định nhiệm vụ học tập: nói một ý kiến có hai lí lẽ và ví dụ, đồng thời phân biệt góp ý về việc với đánh giá con người.

HS trả lời nhanh câu hỏi GV đưa ra trên slide: “Em đã bao giờ phát biểu ý kiến về một chuyện trong lớp hoặc trong trường chưa? Lúc đó em cảm thấy thế nào?” và “Khi nghe bạn nói sai, em thường góp ý thế nào để bạn không buồn?”. Sau đó, HS đọc nhiệm vụ của bài trên slide.

• Mỗi HS nêu được ít nhất một cảm xúc khi nói trước lớp (ví dụ: hồi hộp, sợ bị cười, muốn nói rõ hơn).
• Lớp thống nhất được hai yêu cầu: (1) Trình bày một ý kiến có hai lí lẽ và ví dụ; (2) Khi nghe phản biện, phân biệt “bài nói có vấn đề” với “con người có lỗi”.
• Ghi nhiệm vụ vào vở: “Trình bày một ý kiến, có hai lí lẽ và ví dụ; nghe phản biện, phân biệt ý kiến về việc với đánh giá con người.”

Giúp HS nắm cấu trúc ba phần của bài nói có hai lí lẽ và ví dụ; biết chọn người nghe, mục đích và lập ghi chú bằng từ khóa thay vì chép nguyên văn.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm chọn một hiện tượng đời sống quen thuộc với lớp (ví dụ: học sinh dùng điện thoại trong giờ học, rác thải ở sân trường), xác định người nghe và mục đích nói, sau đó điền vào phiếu ba phần của dàn ý. Nhiệm vụ trọng tâm: trả lời câu hỏi “Người nói dùng ghi chú như thế nào và người nghe cần làm gì?”.

• Ba phần của bài nói: (1) Mở vấn đề: nêu hiện tượng và ý kiến; (2) Chi tiết: hai lí do, mỗi lí do kèm một ví dụ; (3) Trả lời hoặc kết luận: khẳng định lại ý kiến và đề xuất.
• Ghi chú đúng cách: chỉ ghi từ khóa, mỗi dòng một ý, không chép cả câu; người nói nhìn người nghe khi nói.
• Vai người nghe: ghi ý chính, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình hay tính cách người nói.
• Kiến thức chốt: Chọn đúng người nghe và mục đích giúp xác định cách nói và độ dài lí lẽ.

Giúp HS nhận ra hai lí lẽ và ví dụ trong bài nói mẫu, hiểu vì sao không nên dùng lỗi của bạn làm nội dung cười và phân biệt được góp ý về việc với đánh giá con người.

GV đọc (hoặc HS đọc) bài nói mẫu: “Em đề nghị không dùng lỗi của bạn làm nội dung cười trên nhóm lớp. Một mặt, nó làm bạn ngại tham gia; mặt khác, nó không giúp ai biết cách sửa. Em không muốn cấm mọi câu đùa. Có thể cùng cười khi mọi người thoải mái, nhưng nên hỏi và dừng khi có người khó chịu. Nếu có ý kiến khác, em mong các bạn nêu tình huống cụ thể để cùng phân biệt vui vẻ và tổn thương.” Các cặp đôi làm Phiếu học tập số 2: tìm ý kiến, hai lí lẽ, ví dụ và phân loại câu nói “Lỗi của bạn này buồn cười quá!” là góp ý về việc hay đánh giá con người.

• Ý kiến: Không dùng lỗi của bạn làm nội dung cười trên nhóm lớp.
• Lí lẽ 1: Làm bạn ngại tham gia. Lí lẽ 2: Không giúp ai biết cách sửa.
• Ví dụ và tình huống: Có thể cùng cười khi mọi người thoải mái, nhưng nên dừng khi có người khó chịu.
• Phân biệt: “Bài này còn thiếu ví dụ” là ý kiến về việc; “Bạn này lúc nào cũng đần” là đánh giá con người, không nên nói trong nhóm lớp.
• Kiến thức chốt: Bài nói có ý kiến rõ, lí lẽ gắn với hậu quả cụ thể và thừa nhận phần đùa khi người khác thoải mái.

Củng cố kĩ năng nghe lấy thông tin chính: xác định đề xuất, lí lẽ, ý kiến lo ngại và cách dung hòa trong đoạn nghe.

GV phát đoạn ghi âm (ngữ liệu gốc của bài học) và đọc to từng câu hỏi trắc nghiệm 1–4: (1) Đề xuất chính là gì? A. Bỏ mọi chữ; B. Chỉ trang trí; C. Giữ dòng nguồn. (2) Lí lẽ thứ nhất là gì? A. Giúp kiểm thông tin; B. Để chữ dày hơn; C. Để giấu tác giả. (3) Ý kiến lo ngại là gì? A. Không được trình bày; B. Chữ nguồn làm rối; C. Không có bút. (4) Cách dung hòa là gì? A. Xóa nguồn; B. Chê người phản đối; C. Nguồn ngắn, đọc được ở cuối. HS nghe, chọn đáp án và kiểm tra lại trên trang bài học NeoEdu nếu lớp có thiết bị.

• Đáp án: 1–C (Giữ dòng nguồn); 2–A (Giúp kiểm thông tin); 3–B (Chữ nguồn làm rối); 4–C (Nguồn ngắn, đọc được ở cuối).
• Ghi chú để nhớ: Câu trả lời cần giữ đúng người, việc hoặc quan hệ mà câu hỏi yêu cầu, không thêm điều không được nói.
• HS tự sửa đáp án sai và nêu lí do chọn trong một câu.

Luyện các nhiệm vụ nói và nghe: lập ghi chú, trình bày bài nói 2–3 phút, đặt câu hỏi làm rõ, nhận xét có dẫn chứng và đáp lại phản biện bằng lí do, tôn trọng.

HS làm theo cặp, lần lượt thực hiện bốn nhiệm vụ: (5) Lập ghi chú để thực hiện nhiệm vụ nói: Trình bày một ý kiến, có hai lí lẽ và ví dụ; nghe phản biện, phân biệt ý kiến về việc với đánh giá con người. (6) Thực hiện bài nói 2–3 phút theo nhiệm vụ trên. (7) Nghe một bạn trình bày rồi nêu một câu hỏi làm rõ và một nhận xét có dẫn chứng. (8) Bạn không đồng ý với một nhận xét của người nghe: đáp lại bằng lí do, tôn trọng và sẵn sàng sửa. Mỗi HS luyện nói một lần để kiểm thời gian, nghe phản hồi rồi sửa một điểm cụ thể.

• Nhiệm vụ 5: Ghi chú ba phần (mở vấn đề, lí do và ví dụ, kết luận), chỉ từ khóa, khoảng 6–8 dòng.
• Nhiệm vụ 6: Bài nói 2–3 phút, đủ hai lí lẽ và ví dụ. Bạn nghe chấm theo rubric 4 điểm: đủ nội dung và trọng tâm (1,5); chi tiết hoặc lí lẽ (1); giọng nói và ngôn ngữ hiểu được (0,75); tương tác và thời gian (0,5); thái độ tôn trọng (0,25).
• Nhiệm vụ 7: Câu hỏi làm rõ đúng chỗ, ví dụ: “Bạn nói việc dùng điện thoại làm mất tập trung; bạn có thể nêu một tình huống cụ thể không?” Nhận xét cụ thể, lịch sự, ví dụ: “Chi tiết bạn kể về bạn cùng bàn giúp mình hiểu lí lẽ thứ nhất.” Chấm 2 điểm: hỏi đúng chỗ (1); nhận xét cụ thể, lịch sự (1).
• Nhiệm vụ 8: Đáp lại có lí do và tôn trọng, ví dụ: “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.” Chấm 2 điểm: đáp trọng tâm có lí do (1); tôn trọng và nhận điều có thể sửa (1).

Vận dụng toàn bộ kĩ năng của bài để trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống có thật ở trường lớp, nhận phản hồi theo rubric và cam kết chỉnh sửa.

HS làm việc trong nhóm 4. Mỗi HS trình bày bài nói 2–3 phút về một hiện tượng đời sống ở trường hoặc khu phố (ví dụ: xả rác trước cổng trường, tranh luận trên mạng về một chuyện trong lớp), có hai lí lẽ và ví dụ thực tế. Ba bạn còn lại nghe, ghi ý, đặt một câu hỏi làm rõ và một nhận xét có dẫn chứng theo Phiếu học tập số 2. Người nói đáp lại một phản biện. Cuối buổi, mỗi HS viết một điểm sẽ chỉnh sửa.

• Bài nói 2–3 phút của mỗi HS có ý kiến rõ, hai lí lẽ, hai ví dụ thực tế và phần kết luận hoặc đề xuất.
• Phản hồi nhóm: một câu hỏi làm rõ, một nhận xét có dẫn chứng gắn với chi tiết trong bài, không phán xét con người.
• Cam kết chỉnh sửa: mỗi HS ghi một điểm cụ thể (ví dụ: “Lần sau mình sẽ nêu rõ thời điểm xảy ra sự việc trước khi nói lí lẽ”).
• Kiến thức vận dụng: Trình bày ý kiến có lí lẽ và ví dụ; nghe phản biện và tách ý kiến về việc khỏi đánh giá con người.