Giáo án Củng cố, mở rộng

Huy động trải nghiệm cá nhân về sự khác biệt và sức ép “phải giống người khác”, dẫn vào nội dung ôn tập.

GV chiếu hai câu hỏi: (1) Em đã bao giờ được nghe câu “Xem người ta kìa!” chưa? Lúc đó em cảm thấy thế nào? (2) Theo em, khác biệt như thế nào thì có ý nghĩa, khác biệt như thế nào chỉ để gây chú ý? HS ghi nhanh ý kiến ra giấy nháp trong 1 phút, sau đó 2 HS phát biểu.

Ý kiến cá nhân ngắn, ví dụ: cảm thấy tự ái nhưng cũng muốn cố gắng hơn; khác biệt có ý nghĩa là khác biệt có giá trị, có nội dung và tác động tích cực đến người khác; khác biệt chỉ để được nhìn thấy thì chưa đủ.

Hệ thống hoá vấn đề, bằng chứng, kết luận của Xem người ta kìa! và Hai loại khác biệt; so sánh điểm gần gũi và khác biệt giữa hai văn bản.

HS làm việc nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (bảng so sánh). Nhiệm vụ: (1) Xác định vấn đề chính của mỗi văn bản. (2) Nêu bằng chứng hoặc câu chuyện làm lí lẽ. (3) Nêu kết luận, thái độ của người viết. (4) Chỉ ra một điểm gần gũi và một điểm khác nhau giữa hai văn bản. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao người viết Xem người ta kìa! không phủ nhận hoàn toàn mong muốn của mẹ?” và “Vì sao Hai loại khác biệt nói tạo chú ý chưa đủ để tạo giá trị?”

Phiếu so sánh hoàn chỉnh, gồm nội dung chính sau:

• Xem người ta kìa!: vấn đề là cân bằng giữa học hỏi điều tốt và giữ bản sắc; bằng chứng là kinh nghiệm cá nhân và lời mẹ so sánh; kết luận là tôn trọng khác biệt không mâu thuẫn với chuẩn chung như trung thực, an toàn và không làm hại người khác.
• Hai loại khác biệt: vấn đề là khác biệt có ý nghĩa nằm ở chất lượng hành động, không ở diện mạo lạ; bằng chứng là câu chuyện bạn J; kết luận là cần xét ý nghĩa, cách đối xử và ảnh hưởng, không cấm ăn mặc sáng tạo.
• Điểm gần gũi: cả hai đều đề cao giá trị bên trong và tác động tích cực của hành vi.
• Điểm khác: Xem người ta kìa! nhấn quan hệ giữa cá nhân và chuẩn chung; Hai loại khác biệt nhấn cách phân biệt khác biệt có giá trị với khác biệt chỉ gây chú ý.

Phân biệt được câu nêu thông tin của văn bản với câu suy luận của người đọc; biết nêu nhận xét có dẫn chứng và gắn chi tiết với tác dụng.

HS làm việc theo cặp đôi. GV chiếu đoạn lược thuật của Xem người ta kìa! (phần lời mẹ và người viết hiểu mong muốn ấy). Cặp đôi tách các câu thành hai cột: “Thông tin nêu trong văn bản” và “Suy luận riêng của người đọc”. Sau đó mỗi HS viết một nhận xét 2–3 câu về một chi tiết, nêu rõ dẫn chứng và tác dụng. Câu hỏi GV đặt ra: “Câu nào cho biết điều tác giả nói, câu nào là em suy ra?”

Ví dụ đáp án:

• Thông tin: Người viết nhớ câu so sánh mẹ thường nói lúc nhỏ.
• Suy luận riêng: Có thể thấy người viết không xem nhẹ tình thương của mẹ (cần ghi rõ đây là cách hiểu của người đọc, dựa trên câu văn).
• Nhận xét mẫu có dẫn chứng: Chi tiết “khi muốn con học điều tốt ở người khác” cho thấy lời so sánh xuất phát từ mong con tiến bộ; chi tiết này giúp người đọc hiểu vì sao người viết vừa biết ơn vừa cần tự khẳng định bản sắc.

Củng cố đọc hiểu và kĩ năng trả lời câu hỏi dựa trên ngữ liệu; nhận biết phần lược thuật do người biên soạn viết.

HS làm nhanh các câu 2, 3, 6, 7, 10 (trắc nghiệm) và trả lời ngắn câu 4, 8 bằng lời của mình. Câu 1 và 5 đọc để nhận diện phần lược thuật. Câu 9 thảo luận theo nhóm 2 người. Có thể đối chiếu đáp án trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) sau khi HS làm xong.

Đáp án:

• Câu 2: A (Lời mẹ so sánh khi nhỏ).
• Câu 3: B (Không, người viết không phủ nhận hoàn toàn).
• Câu 4: Điều cần giữ bên cạnh chuẩn tốt chung là bản sắc và khả năng riêng (chấp nhận cách diễn đạt tương đương).
• Câu 6: C (Thể hiện khác biệt).
• Câu 7: A (Đổi vẻ ngoài hoặc gây chú ý).
• Câu 8: J tham gia giờ học nghiêm túc, phát biểu rõ ràng, cư xử tự tin và tôn trọng (chấp nhận cách diễn đạt tương đương).
• Câu 10: B (Người bạn thân).
• Câu 9: Tình huống hài nhắc rằng hỗ trợ học không là làm thay; người học cần tự tìm ý và tự viết từ điều mình biết, còn người lớn gợi cách hỏi và góp ý.
• Lưu ý với câu 1 và 5: phần lược thuật do người biên soạn viết, không phải nguyên văn tác phẩm.

Vận dụng phương pháp đọc mở rộng: tìm văn bản cùng kiểu, ghi phiếu có nguồn, nêu hai bằng chứng và một nhận xét riêng.

GV giao nhiệm vụ: Tìm một văn bản nghị luận cùng chủ đề khác biệt và gần gũi từ thư viện hoặc nguồn hợp pháp (ví dụ sách, báo, trang của nhà xuất bản). Đọc trọn văn bản, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Trong lớp, HS điền thử phần tên văn bản, tác giả/nguồn và kiểu văn bản; phần còn lại hoàn thành ở nhà. Câu hỏi GV đặt ra: “Hai bằng chứng em chọn có đủ mạnh để ủng hộ ý kiến của em không?”

Phiếu học tập số 2 có đủ: tên văn bản, tác giả/nguồn, kiểu văn bản (nghị luận), hai bằng chứng có trích hoặc tóm lược đúng, một nhận xét riêng gắn với chi tiết và tác dụng; ghi rõ phần nào là thông tin của văn bản, phần nào là suy luận của em.