Giáo án Thực hành đọc: Tiếng cười không muốn nghe

Kết nối kinh nghiệm sống của HS với vấn đề tiếng cười có thể gây tổn thương; xác định nhiệm vụ đọc hiểu của bài.

GV đưa tình huống: “Trong giờ đọc đoạn, bạn A đọc vấp và cả lớp bật cười.” GV hỏi: Em đã từng chứng kiến hoặc tham gia tình huống tương tự chưa? Lúc đó, người bị cười có cảm giác thế nào? Sau đó GV nêu nhiệm vụ: đọc văn bản Tiếng cười không muốn nghe để tìm hiểu tiếng cười nào bị phê phán và vì sao.

Khoảng 3 đến 4 ý kiến của HS về cảm xúc của người bị cười (ví dụ: lo lắng, xấu hổ, không muốn đến lớp). HS xác định được 2 câu hỏi định hướng: Văn bản phê phán tiếng cười nào? Người bị cười chịu tác động gì?

Nêu đúng đối tượng mà văn bản phê phán là cười nhạo gây tổn thương; phân biệt với mọi tiếng cười nói chung.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1 (phần A). HS đọc lược thuật và trả lời: (1) Văn bản phê phán loại tiếng cười nào? (2) Tiếng cười bị phê phán thường nhắm vào những đối tượng nào (ngoại hình, hoàn cảnh, điều khác số đông)? (3) Vì sao văn bản nói tiếng cười không là phủ nhận sự vui vẻ? Nhóm ghi bằng chứng từ lược thuật vào phiếu.

Đáp án mong đợi: Văn bản phê phán cười nhạo gây tổn thương. Đối tượng: người bị loại trừ vì ngoại hình, hoàn cảnh hoặc điều khác số đông. Văn bản không phủ nhận niềm vui; điều quan trọng là tiếng cười đang chia sẻ niềm vui hay được xây trên sự tổn thương. Sản phẩm là phiếu nhóm có ít nhất 2 bằng chứng trích từ lược thuật.

Giải thích được vì sao đổi điểm nhìn giúp người đọc thấy hậu quả kéo dài sau một âm thanh ngắn.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1 (phần B). Một HS đóng vai người cười, một HS đóng vai người bị cười; cặp đôi đối chiếu hai góc nhìn. Câu hỏi: (1) Với người cười, tiếng cười kéo dài bao lâu? (2) Với người bị cười, điều gì còn lại sau khi tiếng cười dứt? (3) Vì sao việc đặt mình vào hoàn cảnh người khác giúp nhìn rõ hậu quả?

Bảng so sánh hai góc nhìn: Người cười – cảm giác hơn trội, tiếng cười thoáng qua. Người bị cười – lo lắng, tổn thương, xấu hổ có thể kéo dài. Kết luận HS rút ra: đổi điểm nhìn giúp thấy hậu quả bên trong, không chỉ âm thanh thoáng qua; nhờ vậy người đọc hiểu vì sao văn bản kêu gọi đặt mình vào hoàn cảnh người khác.

Phân biệt được góp ý chân thành với chế giễu qua các tiêu chí: nêu hành vi, cách sửa, tôn trọng.

HS làm việc theo nhóm đôi với Phiếu học tập số 1 (phần C): lập bảng hai cột “Góp ý chân thành” và “Chế giễu”, ghi theo ba tiêu chí: nêu hành vi cần sửa, cách sửa, thái độ tôn trọng hay hạ thấp. Sau đó HS nối khái niệm với cách hiểu phù hợp (câu 7 của bài tập).

Bảng hai cột: Góp ý chân thành nêu việc cần sửa, gợi cách làm, giữ thái độ tôn trọng; chế giễu gắn nhãn hạ thấp con người và thường lôi đám đông vào. Cặp nối đúng: Cười nhạo – Hạ thấp người khác; Đặt mình vào người bị hại – Khơi sự đồng cảm; Góp ý chân thành – Hướng tới sửa việc, không xúc phạm.

Vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi đọc hiểu, phân biệt đúng sai và nêu nhận xét có dẫn chứng.

HS làm bài cá nhân trên Phiếu học tập số 2, sau đó đối chiếu theo cặp. Bài tập: (1) Văn bản phê phán loại tiếng cười nào? A. Cười nhạo gây tổn thương; B. Mọi tiếng cười trong cuộc sống; C. Chỉ tiếng cười khi đọc chuyện vui. (2) Người bị cười có thể chịu gì? A. Chỉ quan tâm người cười có vui không; B. Lo lắng và xấu hổ; C. Luôn hiểu đó là góp ý và không ảnh hưởng. (3) Tác giả đề xuất cách nhìn nào? Trả lời ngắn bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu. (4) Cách thay thế cần thiết là gì? A. Im lặng tuyệt đối trước mọi sai sót; B. Tìm cách làm người kia xấu hổ tương tự; C. Góp ý chân thành, tôn trọng. (5) Xác định đúng/sai: a) Cần phân biệt tiếng cười thân thiện với tiếng cười nhằm hạ thấp. b) Không chế giễu người khác có nghĩa phải cấm mọi tiếng cười. (6) Nhận xét một nét đáng chú ý của văn bản, có ít nhất một chi tiết cụ thể làm bằng chứng. GV hướng dẫn HS kiểm tra nhanh bằng bài tương tác trên NeoEdu sau khi làm xong.

Đáp án: (1) A. (2) B. (3) Đặt mình vào hoàn cảnh người khác (chấp nhận diễn đạt tương đương). (4) C. (5) a) Đúng; b) Sai. (6) Nhận xét có dẫn chứng: ví dụ “Lập luận làm rõ đường ranh giữa vui cùng nhau và vui vì ai đó bị tổn thương”, nêu nhận xét và giải thích tác dụng; chấp nhận cách hiểu khác có lí lẽ và bằng chứng từ ngữ liệu. Rubric câu 6 (2 điểm): nhận xét đúng, trọng tâm (0,5); chi tiết chính xác (0,5); giải thích nội dung/hình thức (0,75); diễn đạt (0,25). Đáp án số 3 chấm 1 điểm: nêu đúng ý (0,75); diễn đạt rõ (0,25).

Vận dụng kiến thức về góp ý chân thành để xử lí tình huống thực tế, nói và viết ngắn gọn có lí lẽ.

Tình huống: “Một bạn trả lời sai và cả lớp cười.” HS làm việc cá nhân trong 3 phút, viết một câu nói giúp lớp trở lại học tập mà không làm bạn xấu hổ thêm; sau đó luyện nói trong nhóm đôi và trình bày trước lớp. Về nhà: viết đoạn 5 đến 7 câu nêu một tình huống em từng thấy hoặc có thể gặp, trong đó có ít nhất một nhận xét và một dẫn chứng từ văn bản.

Câu nói mẫu: “Mình cũng từng nhầm chỗ này, chúng mình xem lại cách làm nhé.” Rubric câu 9 (2 điểm): ý kiến phù hợp vấn đề (0,5); lí do, dẫn chứng cụ thể (1); diễn đạt tôn trọng, rõ nghĩa (0,5). Sản phẩm về nhà là đoạn văn 5 đến 7 câu có nhận xét và dẫn chứng, không nhắc tên bạn cụ thể khi kể tình huống.