Giáo án Bài tập làm văn

Huy động trải nghiệm của HS về việc được người khác giúp làm bài; dẫn vào vấn đề: đâu là giúp đỡ, đâu là làm thay.

HS thảo luận cặp đôi trong 2 phút, trả lời câu hỏi: “Em đã bao giờ nhờ ai giúp làm bài tập hoặc bài viết chưa? Em nhờ điều gì và kết quả ra sao?”. Sau đó cả lớp nhận xét và GV nêu câu hỏi dẫn: “Theo em, giúp bạn viết bài và viết hộ bài khác nhau ở chỗ nào?”

Khoảng 2 đến 3 ý cá nhân được chia sẻ, ví dụ: nhờ bạn đọc lại đoạn văn và góp ý; nhờ người lớn kiểm tra lỗi chính tả; ý thức rằng nếu người khác viết hộ thì bài không còn là của mình. Từ đó HS nêu được vấn đề chính của bài: hỗ trợ học tập và làm thay có khác nhau không.

Nêu được đề tài, nhân vật và diễn biến chính; giải thích được tiếng cười do sự lệch nhau giữa mục đích giúp đỡ và kết quả.

GV trình chiếu bản lược thuật (nhấn mạnh đây là bản tóm lược do người biên soạn, không phải nguyên văn). Nhóm 4 HS sử dụng khăn trải bàn chia 4 phần: (1) Cậu học trò được giao đề gì và nhờ ai giúp? (2) Người lớn tham gia đã làm gì? (3) Sự can thiệp làm bài viết thêm rối ở chỗ nào? (4) Cuối cùng cậu làm gì và vì sao làm được? Mỗi thành viên ghi ý của mình vào một ô, sau đó nhóm thống nhất một ý. Đồng thời các nhóm trả lời câu hỏi chung: “Vì sao đoạn truyện này gây cười?”

Khăn trải bàn của nhóm với 4 ô trả lời: (1) Đề tài là người bạn thân; cậu nhờ bố giúp với hi vọng có bài tốt. (2) Cuộc trao đổi bị cuốn vào cách nghĩ và tranh luận của người lớn, những người giúp không thật sự biết người bạn trong trải nghiệm của cậu. (3) Sự can thiệp làm việc nhỏ thêm rối, bài xa dần trải nghiệm cần viết. (4) Cậu tự viết từ điều mình biết nên hoàn thành được bài. Kết luận: tiếng cười đến từ việc người lớn muốn giúp nhưng lại làm lệch đích, đi xa trải nghiệm của người viết.

Giải thích được vì sao biết viết không đồng nghĩa với biết kỉ niệm của người khác; nêu được giá trị của lời riêng và cách tự chủ đúng.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Các câu hỏi: (1) Vì sao người lớn biết viết vẫn không thể viết đúng trải nghiệm của cậu bé? (2) Người lớn nên làm gì để giúp, theo gợi ý của văn bản? (3) Vì sao kết thúc tự viết lại có ý nghĩa? (4) Tự làm có nghĩa là không được xin góp ý hay không? Vì sao?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với nội dung: (1) Người lớn có thể thạo ngôn ngữ nhưng không có trải nghiệm riêng của cậu; viết thay vì thế dễ thay luôn tiếng nói của cậu. (2) Người lớn cần hỏi và gợi cách nhìn, không áp trải nghiệm riêng vào bài. (3) Kết thúc tự viết trả việc học về người học và cho thấy giá trị lời riêng. (4) Không; người học vẫn có thể xin góp ý hoặc dùng tài liệu đúng cách, miễn là bài viết vẫn là tiếng nói của mình.

Phân biệt được thông tin có trong văn bản với suy luận riêng; biết trình bày một nhận xét có dẫn chứng theo trình tự: nhận xét, chi tiết, tác dụng.

GV trình chiếu hai nhóm câu. Nhóm A: “Cậu nhờ bố giúp.”, “Cuối cùng cậu tự viết từ điều mình biết.”. Nhóm B: “Cậu bé chắc chắn rất buồn.”, “Người bố hẳn là người rất yêu con.” HS xác định câu nào là thông tin có trong văn bản, câu nào là suy luận. Sau đó GV hướng dẫn cách viết một nhận xét có dẫn chứng theo khung: Nhận xét – Chi tiết – Tác dụng, rồi cả lớp viết thử một đoạn về tiếng cười của truyện.

HS xác định: nhóm A là thông tin của văn bản; nhóm B là suy luận riêng (chưa có chi tiết chứng minh trực tiếp trong bản lược thuật). Một đoạn nhận xét mẫu dạng: Tiếng cười của truyện đến từ sự lệch nhau giữa ý muốn giúp và kết quả (nhận xét). Cụ thể, người lớn bàn bạc sâu vào cách viết trong khi cậu bé có trải nghiệm riêng mà họ không biết (chi tiết). Qua đó, truyện phê phán việc làm thay, nhắc người học giữ tiếng nói của mình (tác dụng).

Củng cố kiến thức về đề tài, nhân vật, diễn biến, thông điệp và cách phân biệt thông tin với suy luận; vận dụng kiến thức để nhận xét có dẫn chứng.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu: (1) Đề tài bài tập làm văn là gì? A. Một cảnh thiên nhiên chưa đến tới; B. Một món quà muốn mua; C. Người bạn thân. (2) Cậu nhờ ai giúp ban đầu? A. Bố; B. Người bạn thân được tả trong bài; C. Thầy giáo viết thay ngay. (3) Cách hoàn thành cuối cùng là gì? A. Bỏ đề tài để viết chuyện khác; B. Tự viết từ điều mình biết; C. Giữ toàn bộ lời người lớn làm đáp án. (4) Đúng hay sai? a) Người kể có thể tạo tiếng cười bằng sự lệch nhau giữa ý định và kết quả. b) Để kể trải nghiệm chân thật, người viết chỉ cần chép trọn lời người lớn làm thay. (5) Nối: Nhờ bố – Mong hỗ trợ; Lời người lớn xa đề – Tình huống hài; Tự viết – Tiếng nói và trách nhiệm người học. (6) Phân tích một nét đáng chú ý của văn bản, dùng ít nhất một chi tiết làm bằng chứng.

Đáp án: (1) C; (2) A; (3) B; (4) a) Đ; b) S (câu chuyện gợi nhu cầu tự viết bằng trải nghiệm; giúp đỡ không nên lấy mất vai người viết); (5) Nhờ bố – Mong hỗ trợ; Lời người lớn xa đề – Tình huống hài; Tự viết – Tiếng nói và trách nhiệm người học; (6) Gợi ý: nhận xét đúng trọng tâm, chi tiết chính xác, giải thích nội dung hoặc hình thức; ví dụ “Người lớn có thể thạo ngôn ngữ nhưng không sở hữu trải nghiệm của cậu bé; vì thế, làm thay dễ thay luôn tiếng nói” cho thấy tiếng cười phê phán sự giúp đỡ không đúng chỗ. Chấp nhận cách hiểu khác có lí lẽ và bằng chứng từ ngữ liệu.

Vận dụng sự khác biệt giữa hỗ trợ hợp lí và làm thay để viết đoạn văn ngắn về một lần cần nhờ giúp trong đời sống.

HS viết một đoạn văn khoảng 5 đến 7 câu, nêu một tình huống em cần nhờ giúp khi làm bài (ví dụ bài văn, bài tập về nhà). Đoạn văn cần có: (1) lời nhờ hợp lí, nêu rõ phần cần góp ý; (2) lời nhờ không hợp lí nếu nhờ làm thay, và vì sao không nên; (3) một câu nêu cách em sẽ tự hoàn thành phần bài của mình. Có thể hoàn thành ở lớp hoặc về nhà.

Đoạn văn 5 đến 7 câu, ví dụ: “Em định nhờ chị đọc đoạn mở bài vì em chưa rõ đã nêu đủ đề tài chưa. Hợp lí là bạn đọc giúp xem đoạn nào chưa rõ và hỏi để mình bổ sung. Em không nhờ chị viết hộ cả bài vì như vậy bài văn không còn là của em. Sau khi chị góp ý, em sẽ tự viết lại đoạn mở bài và kiểm tra lại từng câu.” Đoạn văn có lời nhờ hợp lí, lí do cụ thể và cách tự hoàn thành.