Giáo án Thực hành tiếng Việt (trang 35)

Huy động vốn hiểu biết sẵn có và xác định vấn đề: trong câu văn có những từ nào được lặp lại, lặp để làm gì.

HS đọc thầm câu “Bạn đi qua sân, đi qua ngõ, đi qua con đường dài.” và gạch chân từ ngữ được lặp lại. Trả lời hai câu hỏi: (1) Từ ngữ nào được lặp, lặp mấy lần? (2) Nếu bỏ phần lặp, câu văn còn gợi được hình ảnh như trên không?

Từ được lặp là “đi qua”, xuất hiện ba lần. Các địa điểm “sân”, “ngõ”, “con đường dài” được nối với nhau bằng cụm lặp, tạo cảm giác đi liên tiếp, nhịp đều. Nếu bỏ phần lặp, câu chỉ còn liệt kê địa điểm, hình ảnh hành trình kém rõ.

Nêu được khái niệm điệp ngữ và giải thích được tác dụng của điệp ngữ trong ngữ liệu; nhận ra khi nào lặp trở thành lỗi.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Phiếu gồm ba câu hỏi: (1) Điệp ngữ là gì? (2) Vì sao cụm “đi qua” được lặp và lặp như vậy gợi điều gì? (3) Lặp như thế nào thì trở thành lỗi diễn đạt?

Điệp ngữ là lặp từ hoặc cụm từ có chủ ý để nhấn mạnh, liên kết, tạo nhịp hoặc gợi mức độ kéo dài. Lặp “đi qua” nối các không gian sân, ngõ, con đường dài thành một hành trình nối tiếp. Lặp vô ý quá nhiều hoặc không có mục đích thì làm câu vụng, không phải mọi sự lặp đều hay.

Phân biệt được sắc thái nghĩa của các từ “kiên trì”, “cố chấp”, “tham lam” khi xét mục đích và cách đánh giá.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2. Nhóm nối từ với nét nghĩa tương ứng, sau đó trả lời câu hỏi: Vì sao “kiên trì” và “cố chấp” đều là giữ ý định nhưng không thể thay thế cho nhau? Cho ví dụ ngắn.

Kiên trì – bền bỉ theo mục tiêu có căn cứ; cố chấp – giữ ý bất chấp lí lẽ phù hợp; tham lam – muốn chiếm quá phần. Các từ có sắc thái đánh giá khác nhau: kiên trì được đánh giá tích cực khi mục đích, cách làm đúng; cố chấp phê phán việc không chịu xét lí lẽ. Vì vậy không thể thay từ lẫn nhau.

Củng cố khả năng nhận diện từ lặp, nêu tác dụng và đánh giá đúng sai về điệp ngữ.

HS làm bài tập 1 đến 5 trong SGK theo hình thức trò chơi “Giơ thẻ”: GV đọc hoặc trình chiếu từng câu, HS giơ thẻ đáp án hoặc viết nhanh vào bảng con. Bài 1 và 2 trắc nghiệm; bài 3 nối từ; bài 4 đánh giá Đ/S; bài 5 nêu từ ngữ được lặp.

Bài 1: D (đi qua xuất hiện ba lần). Bài 2: A (các không gian nối nhau bằng lặp). Bài 3: kiên trì – bền bỉ theo mục tiêu có căn cứ; cố chấp – giữ ý bất chấp lí lẽ phù hợp; tham lam – muốn chiếm quá phần. Bài 4: a) Đ; b) S; c) Đ (chỉ gọi lặp là hay là không đủ, cần xét cả câu). Bài 5: “đi qua” (phần lặp là đi qua).

Vận dụng điệp ngữ có chủ ý để viết câu nhấn mạnh ý, đồng thời sửa được câu lặp vô ý.

HS làm bài 6 và bài 7: (6) Viết một câu dùng điệp ngữ để nhấn sự kiên trì, kèm giải thích ngắn. (7) Sửa câu “Em rất thích truyện, truyện rất thích, truyện hay truyện đẹp” cho rõ, giữ một lặp có chủ ý nếu cần. HS đổi vở, kiểm tra chéo theo tiêu chí: câu đúng ngữ pháp, nhấn ý cụ thể, giải thích được mục đích lặp.

Bài 6 (gợi ý): “Em thử lại khi mô hình đổ, thử lại khi giấy rách, thử lại sau khi nghe góp ý.” Lặp “thử lại” nhấn quá trình không bỏ cuộc và có sửa cách làm. Bài 7 (gợi ý): “Em thích truyện vì cách nhân vật chọn điều tốt; em thích truyện vì lời kể mở thêm cách nhìn.” Lặp “em thích truyện” có mục đích, hai vế đưa ra hai lí do khác nhau.