Giáo án Thạch Sanh

Kích hoạt kiến thức nền về truyện cổ tích và tạo tâm thế cho bài học; xác định vấn đề: vì sao Thạch Sanh thắng nhưng không báo thù.

GV nêu câu hỏi: «Em đã từng đọc hoặc nghe truyện Thạch Sanh chưa? Theo em, người tốt trong truyện cổ tích thường có những phẩm chất nào?» Sau đó GV đặt câu hỏi dẫn dắt: «Nếu bị người khác cướp công, em sẽ phản ứng thế nào?». HS ghi nhanh câu trả lời ra giấy nháp rồi chia sẻ.

Danh sách 3 đến 4 phẩm chất của nhân vật người tốt (ví dụ: dũng cảm, thật thà, nhân hậu) và một câu nêu cảm nhận cá nhân về cách ứng xử khi bị cướp công. GV ghi nhận các ý lên bảng để so sánh ở các hoạt động sau.

Nêu được tóm tắt các sự kiện chính; phân tích được sự tương phản giữa hai cách sống qua hành động, phân biệt thông tin của văn bản với suy luận riêng.

HS đọc lược thuật trong SGK (hoặc trên bảng phụ). Nhóm 4 HS thực hiện Phiếu học tập số 1: (1) Liệt kê các việc Thạch Sanh làm và các việc Lí Thông làm. (2) Điền sự kiện vào hai cột đối lập. (3) Phân biệt: điều nào là thông tin có trong lược thuật, điều nào là suy luận của nhóm. GV hướng dẫn HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến cá nhân vào ô của mình, sau đó nhóm thống nhất ý kiến chung vào ô giữa.

Bảng đối chiếu hai cách sống, gồm: Thạch Sanh hành động vì cứu người (cứu công chúa bị đại bàng bắt, chịu nguy hiểm khi bị lấp cửa hang, không lấy báo thù làm mục đích); Lí Thông tính toán và cướp công (kết nghĩa để lợi dụng, đẩy Thạch Sanh vào chỗ nguy hiểm rồi cướp công diệt chằn tinh). Kết luận rút ra: chuỗi thử thách lặp lại các phẩm chất dũng cảm, thật thà của Thạch Sanh.

Giải thích được tác dụng của đàn thần và niêu cơm trong việc thể hiện chiều sâu chiến thắng và tinh thần nhân hậu; nhận ra ước mơ công bằng gắn với nhân hậu.

Lớp chia 4 nhóm theo kĩ thuật mảnh ghép: 2 nhóm nghiên cứu đàn thần, 2 nhóm nghiên cứu niêu cơm. Mỗi nhóm thực hiện Phiếu học tập số 2: (1) Chi tiết vật thần kì xuất hiện trong lược thuật là gì và gắn với tình huống nào? (2) Vật đó giúp Thạch Sanh điều gì? (3) Việc sử dụng vật đó khác với cách dùng bạo lực như thế nào? (4) Em suy luận điều gì về ước mơ của nhân dân khi kể chi tiết này? Ghi rõ đâu là thông tin, đâu là suy luận. Sau đó các HS từ nhóm đàn và nhóm niêu chia sẻ chéo với nhau.

Đàn thần: giúp nói rõ oan khuất, sự thật được nghe và nhận ra; thể hiện ước mơ sự thật cuối cùng được lộ ra. Niêu cơm: bữa ăn không cạn đãi quân sĩ, cho thấy thắng không nhất thiết bằng tiêu diệt, sự hào phóng tạo đường kết thúc hòa bình. Kết luận: hai vật thần kì làm rõ chiều sâu chiến thắng của Thạch Sanh; người tốt không chỉ mạnh hơn mà còn có cách dùng sức mạnh khác.

Vận dụng được cách viết đi từ nhận xét đến chi tiết rồi giải thích tác dụng; phân biệt đoạn kể lại và đoạn phân tích.

GV đọc cho HS nghe hai đoạn: một đoạn kể lại truyện (chỉ thuật lại việc đã xảy ra) và một đoạn phân tích trong phần Ghi nhớ. HS so sánh hai đoạn theo câu hỏi: «Đoạn phân tích khác đoạn kể lại ở điểm nào?». HS nêu cấu trúc đúng: nhận xét, chi tiết, giải thích tác dụng. Từ đó, HS viết nhanh một câu nhận xét về đàn thần có dẫn chứng.

Bảng so sánh: Đoạn kể lại chỉ nêu sự việc theo trình tự thời gian; đoạn phân tích đi từ nhận xét (ví dụ: «Đàn thần làm rõ chiều sâu chiến thắng của Thạch Sanh»), đưa chi tiết (đàn giúp sự thật được nghe) và giải thích tác dụng (ước mơ sự thật được nhận ra). Một câu mẫu do HS viết theo cấu trúc này.

Củng cố kiến thức về nhân vật, chi tiết và giá trị của niêu cơm; phân biệt thông tin và suy luận qua bài tập đúng sai.

HS làm Phiếu học tập số 3 (câu 1 đến câu 4), sau đó đối chiếu đáp án. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để tự kiểm tra thêm nếu có thời gian.
Câu 1. Ai lợi dụng và cướp công? A. Lí Thông; B. Thạch Sanh; C. Công chúa.
Câu 2. Thạch Sanh cứu công chúa trong tình huống nào? A. Hang chằn tinh khi chàng đi canh miếu; B. Hang đại bàng sau khi công chúa bị bắt; C. Nơi quân sĩ đang vây đánh.
Câu 3. Niêu cơm gợi giá trị gì? A. Giữ của cải để hưởng riêng sau chiến thắng; B. Khẳng định phải báo thù mọi đối thủ; C. Hào phóng và hóa giải.
Câu 4. Dựa vào lược thuật, xác định đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Đàn thần và niêu cơm đều tham gia giải quyết xung đột theo cách khác dùng bạo lực. b) Niêu cơm chỉ dùng khoe sự giàu có, không gắn chia sẻ hay hòa giải.

Đáp án: Câu 1: A (Lí Thông). Câu 2: B (hang đại bàng, sau khi công chúa bị bắt). Câu 3: C (hào phóng và hóa giải). Câu 4: a) Đ; b) S. Lí do: đàn giúp tỏ oan; bữa cơm không cạn đãi quân sĩ thể hiện nhân hậu và hướng đến hòa bình.

Nối được chi tiết, nhân vật với cách hiểu phù hợp, đi từ bằng chứng đến diễn giải.

HS thực hiện bài tập nối (câu 7 trong SGK): Thạch Sanh; Đàn thần; Niêu cơm nối với các cách hiểu: Dũng cảm và thật thà; Tiếng nói công lí; Chia sẻ và hòa bình. HS nêu căn cứ cho mỗi cặp nối (lấy từ lược thuật).

Kết quả nối đúng: Thạch Sanh – Dũng cảm và thật thà; Đàn thần – Tiếng nói công lí; Niêu cơm – Chia sẻ và hòa bình. Mỗi cặp có một câu căn cứ ngắn lấy từ lược thuật.

Vận dụng bài học về ứng xử nhân ái, công bằng để đề xuất cách giải quyết tình huống thực tế; rèn kĩ năng nói và nghe.

GV nêu tình huống: «Trong nhóm làm dự án, một bạn nhận hết công cho sản phẩm do cả nhóm làm. Em sẽ làm gì để tìm công bằng, không bạo lực và không bịa lỗi cho bạn?». HS đề xuất ít nhất hai cách, nêu lí do dựa trên bài học về Thạch Sanh. Phần viết chi tiết (câu 9 SGK) có thể giao về nhà.

Một đề xuất gồm: (1) Ghi chép rõ việc từng người đã làm; (2) Trao đổi thẳng thắn với nhóm, nói về việc làm, không xúc phạm con người; (3) Nhờ giáo viên hòa giải nếu cần. Lí do: như Thạch Sanh, người tốt tìm cách giải quyết bằng sự thật và hòa giải.