Giáo án Thánh Gióng

Kết nối trải nghiệm của HS với hình tượng người anh hùng, xác định vấn đề bài học: người anh hùng có tách khỏi cộng đồng hay không.

HS trả lời hai câu hỏi GV đặt ra: (1) Em coi ai là người anh hùng và việc làm nào của người đó khiến em ngưỡng mộ? (2) Theo em, người anh hùng có thể làm nên việc lớn một mình không? Vì sao?

Danh sách 2–3 phẩm chất hoặc việc làm của người anh hùng do HS nêu (ví dụ: dũng cảm, không ngại khó, biết giúp người khác). Câu hỏi định hướng được ghi lên bảng: Người anh hùng lớn lên từ sự giúp đỡ của cộng đồng hay tự thân? Hình tượng Thánh Gióng cho ta thấy điều gì?

Nêu được sự việc Gióng cất tiếng, lời xin của Gióng và cách Gióng lớn lên; giải thích được ý nghĩa đặt lí tưởng cứu nước lên trên chuyện riêng; phân biệt thông tin văn bản với suy luận.

HS đọc đoạn đầu của bản lược thuật (từ ba tuổi chưa nói đến lớn nhanh nhờ cơm áo dân làng), hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo nhóm bốn. Các câu hỏi: (1) Gióng cất tiếng khi nào? (2) Lời đầu tiên của Gióng xin những gì và hướng tới điều gì? (3) Gióng lớn nhanh nhờ ai? (4) Có ý nào là suy luận riêng của em không? Nếu có, em tìm bằng chứng trong văn bản để giải thích.

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ, trong đó: Gióng cất tiếng khi nghe sứ giả tìm người cứu nước; lời đầu tiên xin ngựa, roi và áo giáp sắt, hướng tới việc cứu nước nên thể hiện lí tưởng cộng đồng được đặt cao hơn chuyện riêng; Gióng lớn nhanh nhờ cơm áo của dân làng. Ví dụ phân biệt: Thông tin văn bản là Gióng cất tiếng khi nghe sứ giả; suy luận riêng là Gióng im lặng lâu vì chờ thời cơ, cần có bằng chứng là Gióng ba tuổi mới nói và chỉ cất lời khi có việc nước.

Giải thích được chi tiết Gióng lớn nhanh nhờ cơm áo dân làng; nhận ra sức mạnh kì ảo của người anh hùng có gốc từ cộng đồng.

Thảo luận nhóm bốn theo Phiếu học tập số 1 (cột thứ ba). Câu hỏi: (1) Vì sao tác giả dân gian để Gióng lớn nhanh nhờ cơm áo dân làng? (2) Sức mạnh phi thường của Gióng có tách anh hùng khỏi cộng đồng không? Vì sao? (3) Chi tiết nào trong bản lược thuật cho thấy Gióng được nhân dân nuôi dưỡng và ủng hộ?

Kết luận nhóm: Sức mạnh của Gióng tuy kì ảo nhưng có gốc cộng đồng. Cơm áo dân góp làm người anh hùng lớn lên, nên chi tiết này phóng đại nguồn lực chung chứ không tách Gióng khỏi nhân dân. Bằng chứng: Gióng lớn nhanh nhờ cơm áo của dân làng; Gióng ra trận vì được dân góp sức chuẩn bị ngựa, roi, áo giáp.

Giải thích được ý nghĩa của chi tiết roi gãy, nhổ tre đánh giặc và chi tiết bay về trời; nêu được sự không màng lợi riêng của Gióng.

HS đọc phần Ra trận và Kết thúc trong bản lược thuật, thảo luận theo cặp đôi: (1) Vì sao khi roi gãy, Gióng nhổ tre để tiếp tục đánh giặc? Tre gắn với đời sống của ai? (2) Sau khi giặc tan, Gióng không nhận của cải mà bay về trời. Chi tiết này tôn vinh điều gì? (3) Có nên giải thích việc bay về trời như hiện tượng vật lí không? Vì sao?

Kết luận của cặp đôi: Tre là vật gần gũi với đời sống làng quê, trở thành vũ khí chống giặc, thể hiện sức mạnh từ đời sống chung. Gióng bay về trời sau khi không nhận của cải, chi tiết này tôn vinh công lao và sự không màng lợi riêng. Không nên giải thích bay về trời như hiện tượng vật lí, vì đây là chi tiết kì ảo mang ý nghĩa tôn vinh.

Trả lời đúng câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và nối khái niệm dựa trên bản lược thuật; luyện phân biệt thông tin với suy luận.

HS làm Phiếu học tập số 2 cá nhân trong 8 phút, sau đó đối chiếu theo cặp đôi và cùng GV chữa bài. Đề bài gồm: Câu 1: Gióng cất tiếng khi nghe điều gì? A. Lời dân làng mời dự hội; B. Sứ giả tìm người cứu nước; C. Lời nhà vua ban thưởng sau chiến thắng. Câu 2: Ai góp cơm áo để Gióng lớn? A. Một mình nhà vua; B. Chỉ gia đình Gióng; C. Dân làng. Câu 3: Khi roi gãy, Gióng dùng gì để đánh giặc? Trả lời ngắn. Câu 4: Sau chiến thắng, Gióng làm gì? A. Bay về trời; B. Ở lại nhận của cải ban thưởng; C. Trở về tiếp tục cuộc sống như trước. Câu 5: Đúng hay sai? a) Cơm áo dân góp làm nổi nguồn sức mạnh cộng đồng. b) Kết thúc bay về trời là chứng cứ khoa học cho khả năng bay của con người. Câu 6: Nối chi tiết với cách hiểu phù hợp: Cơm áo dân góp; Tre đánh giặc; Bay về trời (với các cách hiểu: nguồn sức mạnh cộng đồng; vật quê hương thành vũ khí; sự tôn vinh người anh hùng).

Đáp án: Câu 1: B (Sứ giả tìm người cứu nước). Câu 2: C (Dân làng). Câu 3: Tre (nhổ tre làm vũ khí; chấp nhận cách diễn đạt tương đương). Câu 4: A (Bay về trời). Câu 5: a) Đúng; b) Sai (chi tiết kì ảo tôn vinh người anh hùng, không thay thế lời giải thích khoa học). Câu 6: Cơm áo dân góp – Nguồn sức mạnh cộng đồng; Tre đánh giặc – Vật quê hương thành vũ khí; Bay về trời – Sự tôn vinh người anh hùng.

Vận dụng cách nhận xét có dẫn chứng để viết đoạn văn ngắn về ý nghĩa của việc góp sức, liên hệ với bản thân và lớp học.

Viết đoạn văn 5–7 câu trả lời câu hỏi: Em hiểu góp sức trong cuộc sống học sinh thế nào? Hãy nêu một việc chung cụ thể (không đồng nhất việc học với đánh giặc), lí giải và dẫn ít nhất một chi tiết trong Thánh Gióng để so sánh. Đoạn văn cần đi từ nhận xét đến chi tiết rồi giải thích tác dụng.

Đoạn văn 5–7 câu có câu chủ đề nêu ý kiến; nêu một việc chung cụ thể, ví dụ: trong dự án nhóm, mỗi bạn đọc nguồn, vẽ sơ đồ, kiểm chính tả; có ít nhất một chi tiết trong Thánh Gióng (cơm áo dân góp hoặc tre đánh giặc) được dùng làm bằng chứng; có câu giải thích ý nghĩa; thành quả ghi nhận mọi đóng góp.