Giáo án Kể lại một truyền thuyết

Huy động vốn hiểu biết về truyền thuyết và chi tiết kì ảo đã học, dẫn dắt HS vào nhiệm vụ nói kể lại một truyền thuyết bằng lời riêng.

GV đặt câu hỏi: “Em đã học những truyền thuyết nào? Trong truyện ấy có chi tiết nào em thấy lạ, không có thật ngoài đời?” HS trả lời nhanh theo cặp hoặc cá nhân, sau đó GV nêu nhiệm vụ của tiết học.

HS nêu được tên ít nhất một truyền thuyết đã học (ví dụ Sơn Tinh, Thủy Tinh hoặc Thánh Gióng) và một chi tiết kì ảo trong truyện đó (ví dụ: nước dâng cao, Thánh Gióng lớn nhanh). HS xác định được mục tiêu: kể lại truyền thuyết bằng lời riêng, giữ sự việc và ý nghĩa chính, phân biệt yếu tố kì ảo với thông tin lịch sử.

Giúp HS nhận biết yếu tố kì ảo và phần thông tin lịch sử được truyền thuyết phản ánh; biết tách hai loại này khi kể lại và khi nhận xét.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đọc bài nói mẫu về Thánh Gióng (GV chiếu hoặc ghi bảng), tìm các chi tiết thuộc yếu tố kì ảo và các chi tiết phản ánh bối cảnh lịch sử ở mức khái quát, rồi điền vào phiếu. Câu hỏi gợi ý: “Chi tiết nào không thể xảy ra trong đời thực?” “Chi tiết nào cho biết có giặc đến xâm lược và dân chúng tham gia kháng chiến?”

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ. Dự kiến kết quả:
Yếu tố kì ảo: cậu bé lên ba chưa biết nói, cười; cậu lớn nhanh sau khi có ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt; roi gãy thì nhổ tre đánh giặc; chàng bay về trời.
Thông tin lịch sử khái quát: có giặc ngoại xâm; triều đình tìm người cứu nước; nhân dân cùng góp cơm áo để đánh giặc.
Kết luận HS rút ra: yếu tố kì ảo thể hiện sự tôn vinh người anh hùng trong trí tưởng tượng dân gian, không phải sự kiện để kiểm nghiệm bằng thực tế.

Hướng dẫn HS chọn người nghe, mục đích, các ý chính và lập ghi chú từ khóa; nắm vai trò của người nghe trong giao tiếp.

GV hướng dẫn các bước: chọn người nghe và mục đích (ví dụ: bạn cùng lớp, mục đích giới thiệu truyện và nêu suy nghĩ riêng); chọn các ý chính theo thứ tự sự việc; ghi từ khóa vào thẻ theo thứ tự: mở truyện và ngôi kể → sự việc theo thứ tự → chi tiết trọng tâm → điều muốn trao đổi. Người nói dùng ghi chú, nhìn người nghe; người nghe ghi ý, không ngắt lời và không bình phẩm ngoại hình. Điền Phiếu học tập số 2 phần ghi chú.

HS lập được một bộ ghi chú gồm khoảng 5–6 từ khóa cho bài nói về Thánh Gióng, ví dụ: “Phù Đổng – cậu bé lên ba – ngựa sắt, roi sắt – dân góp cơm áo – roi gãy, nhổ tre – giặc tan, bay về trời – sức mạnh cộng đồng”. Ghi chú không chép nguyên câu văn của bài nói mẫu. HS nêu được vai người nghe: lắng nghe, ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình.

Củng cố khả năng nghe hiểu thông tin trong đoạn nói, phân biệt đúng thông tin văn bản với suy luận.

GV phát đoạn nghe (hoặc đọc trực tiếp bài nói mẫu về Thánh Gióng) 2 lần. HS làm 4 câu trắc nghiệm:

1. Cộng đồng góp gì? A. Sách giáo khoa; B. Cơm áo; C. Vé xem phim.
2. Khi roi gãy, dùng gì? A. Cát; B. Sóng; C. Tre.
3. Chi tiết bay trời được hiểu thế nào? A. Tưởng tượng tôn vinh; B. Báo cáo hàng không; C. Dự báo thời tiết.
4. Ý chính người kể nhấn là gì? A. Chỉ của cải quan trọng; B. Sức mạnh cộng đồng; C. Mỗi người tách riêng.

Đáp án: 1. B (cơm áo); 2. C (tre); 3. A (tưởng tượng tôn vinh); 4. B (sức mạnh cộng đồng). HS giải thích được vì sao chọn đáp án bằng một câu trích từ đoạn nghe; không chọn đáp án thêm thông tin không được nói đến.

Luyện nói kể lại truyền thuyết bằng lời riêng 2–3 phút; luyện nghe, đặt câu hỏi làm rõ và nhận xét có dẫn chứng; luyện đáp lại ý kiến khác.

HS làm việc theo cặp: một HS nói bài nói về Thánh Gióng (hoặc truyện đã chọn) theo ghi chú, bạn nghe và ghi ý. Sau đó bạn nghe đặt một câu hỏi làm rõ và nêu một nhận xét có dẫn chứng; người nói đáp lại bằng lí do và sẵn sàng sửa. Đổi vai sau khi hoàn thành. Tiêu chí tham khảo: đủ nội dung trọng tâm (1,5 điểm); chi tiết hoặc lí lẽ (1 điểm); giọng nói rõ ràng (0,75 điểm); tương tác và thời gian (0,5 điểm); thái độ tôn trọng (0,25 điểm).

Mỗi HS nói được bài 2–3 phút đủ các sự việc chính; người nghe nêu được câu hỏi làm rõ, ví dụ: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?”. Nhận xét dẫn chứng mẫu: “Mình thấy chi tiết dân làng cùng góp cơm áo làm rõ sức mạnh cộng đồng.” Đáp lại mẫu: “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.” Sau đó HS ghi phản hồi vào Phiếu học tập số 2.

Vận dụng kiến thức về ghi chú, phân biệt yếu tố kì ảo với thông tin lịch sử và kĩ năng nói để kể lại một truyền thuyết khác.

HS chọn một truyền thuyết đã học (ví dụ Sơn Tinh, Thủy Tinh, Bánh chưng, bánh giầy) để lập ghi chú 5–6 từ khóa, đánh dấu chi tiết kì ảo và điều muốn trao đổi. Một số HS trình bày trước lớp khoảng 1 phút; phần còn lại hoàn thiện bài nói để trình bày ở nhà cho người thân, sau đó ghi lại ý kiến của người thân về một chi tiết kì ảo trong truyện.

Mỗi HS có ghi chú cho truyện đã chọn, ghi rõ ít nhất một chi tiết kì ảo và một sự việc phản ánh bối cảnh lịch sử khái quát. Sản phẩm về nhà: một bài nói 2–3 phút kể bằng lời riêng, có kèm ghi chú và một câu trao đổi về ý nghĩa truyện.