Giáo án Viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

Huy động trải nghiệm của HS; nhận ra một bài thuyết minh thuật sự kiện cần có thời gian, địa điểm, mục đích, người tham gia và diễn biến theo trình tự.

GV nêu câu hỏi: “Em đã từng tham gia sự kiện nào ở trường hoặc lớp? Hãy kể cho bạn bên cạnh nghe trong 1 phút: sự kiện diễn ra khi nào, ở đâu, để làm gì, ai tham gia, trước hết làm gì, sau đó làm gì?”. HS ghi nhanh 4 ý chính ra nháp.

Mỗi HS có một câu trả lời đủ bốn ý: thời gian, địa điểm, mục đích, diễn biến theo trình tự. Kết luận ban đầu: muốn thuật lại một sự kiện, người viết phải đưa đủ các thông tin này và sắp xếp theo trình tự.

HS nêu được ba phần mở, thân, kết của bài mẫu và nhiệm vụ của từng phần; giải thích được vì sao phần thân phải theo trình tự thời gian.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, đọc bài mẫu trong SGK và dàn ý mẫu: Mở: ngày hội đổi sách giả định của lớp ở thư viện. Thân: chuẩn bị, khai mạc, giới thiệu và đổi sách, kiểm cuối. Kết: kết quả và ý nghĩa dựa trên hoạt động. Câu hỏi thảo luận: (1) Phần mở cho người đọc biết những thông tin nào? (2) Phần thân sắp xếp theo tiêu chí nào? Vì sao cần giữ đúng trình tự? (3) Phần kết khác phần thân ở điểm nào? (4) Vì sao bài mẫu được gọi là mẫu giả định? Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý riêng vào ô của mình, sau đó nhóm thống nhất ý chung ở giữa.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Mở: giới thiệu sự kiện, thời gian (chiều thứ sáu), địa điểm (thư viện lớp), mục đích (giúp học sinh chia sẻ sách đã đọc). Thân: theo trình tự mốc: chuẩn bị (kiểm sách, ghi lời giới thiệu ngắn, xếp bàn); khai mạc (nhắc quy tắc đổi tự nguyện, không chê sách cũ); giới thiệu và đổi sách (đặt câu hỏi trước khi quyết định, ghi sổ đối chiếu); kiểm cuối (gom sách chưa có người nhận, xếp kệ, dọn giấy). Kết: kết quả (điều muốn đọc tiếp) và ý nghĩa (biết thêm sở thích, giữ sách trong vòng sử dụng). Kết luận: bài thuyết minh thuật sự kiện có ba phần; phần thân theo mốc thời gian giúp người đọc theo dõi được diễn biến.

HS phân biệt được câu nêu thông tin có căn cứ với câu suy luận hoặc cảm xúc chưa có căn cứ; biết cách sửa câu thiếu căn cứ.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Các câu cần phân loại: a) Ngày hội được đặt vào chiều thứ sáu tại thư viện lớp. b) Chắc có hàng nghìn người dù em không đếm. c) Nhóm ghi sổ đối chiếu tên sách và số người đổi để không thất lạc. d) Ai cũng vui nhất thế giới. Câu hỏi: Câu nào là thông tin có thể kiểm tra? Câu nào là suy luận hoặc cảm xúc? Vì sao câu b và d cần sửa? Sửa câu b và d thế nào để có căn cứ?

Phiếu học tập số 2 đã điền. Thông tin có căn cứ: a và c (nêu thời gian, địa điểm và cách làm cụ thể được bài mẫu ghi). Suy luận hoặc cảm xúc chưa có căn cứ: b (ước lượng số người khi người viết không đếm) và d (khẳng định cảm xúc của tất cả mọi người). Cách sửa: thay bằng chi tiết kiểm được, ví dụ: “Sau phần giới thiệu, các nhóm đổi sách tự nguyện rồi đối chiếu sổ.” Kết luận: thông tin văn bản phải có căn cứ; suy luận cần ghi rõ là ý kiến và dựa trên chi tiết.

HS vận dụng yêu cầu của kiểu bài để chọn đáp án đúng, đánh giá các ý và viết lại đoạn văn có chi tiết cụ thể.

Bài 1 (cá nhân, 2 phút): Điều nào thuộc lối thuyết minh thuật một sự kiện? A. Chỉ kể tâm trạng tôi, bỏ hết trình tự. B. Nêu bối cảnh, diễn biến theo mốc và ý nghĩa hoạt động. C. Thêm nghi lễ chưa biết để sự kiện hấp dẫn hơn.
Bài 4 (cặp đôi, 3 phút): Đánh giá các ý: a) Thông tin về sự kiện thật cần được kiểm tra. b) Mẫu giả định có thể bị coi là bản tin sự kiện đã xảy ra mà không ghi rõ. c) Mốc chuẩn bị, diễn ra, kết thúc giúp người đọc theo dõi. (Đ hay S?)
Bài 6 (nhóm 2, 6 phút): Sửa đoạn sau cho rõ ý và đúng yêu cầu, giải thích một thay đổi: “Ngày hội có trước rồi sau, ai cũng vui nhất thế giới. Chắc có hàng nghìn người dù em không đếm.”
Bài 7 (cá nhân, 9 phút, viết 3–4 câu): Viết một phần quan trọng của bài thuyết minh (phần chuẩn bị hoặc phần khai mạc), chỉ ra một chi tiết cụ thể em dùng làm trọng tâm và lí do chọn. Có thể dùng Trang bài học NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp án trắc nghiệm.

Bài 1: B. Nêu bối cảnh, diễn biến theo mốc và ý nghĩa hoạt động; đây là yêu cầu của đúng kiểu bài.
Bài 4: a – Đ; b – S (mẫu giả định phải ghi rõ, nếu không sẽ bị hiểu là bản tin); c – Đ.
Bài 6: Bản sửa tham khảo: “Sau phần giới thiệu, các nhóm đổi sách tự nguyện rồi đối chiếu sổ.” Giải thích: người viết không biết số người tham gia nên không tự ghi hàng nghìn; cảm xúc cần dựa trên chi tiết và không khẳng định mọi người đều nghĩ giống nhau. Tiêu chí chấm: đúng loại văn bản (1 điểm), giải thích có lí (1 điểm).
Bài 7: Bài viết tham khảo phần chuẩn bị: “Trước buổi gặp, mỗi người kiểm sách còn dùng tốt và ghi một lời giới thiệu ngắn.” Chi tiết trọng tâm: việc kiểm sách và ghi lời giới thiệu, vì nó là bước mở đầu quyết định tính sẵn sàng của buổi đổi sách; lí do chọn được giải thích rõ. Tiêu chí chấm: phần viết đáp nhiệm vụ (1 điểm), chi tiết cụ thể và lí do (1 điểm).

HS viết được bài thuyết minh thuật lại một sinh hoạt văn hóa hoặc sự kiện em biết (thật hoặc mẫu giả định ghi rõ), có ba phần, trình tự rõ và chi tiết cụ thể; tự chỉnh sửa theo rubric.

Nhiệm vụ: Thuật một sinh hoạt văn hóa hoặc sự kiện em biết; giới thiệu thời gian, địa điểm, mục đích; trình tự các phần, người tham gia và ý nghĩa. Thông tin có thật hoặc ghi rõ mẫu giả định. Quy trình: viết nháp khoảng 15 phút theo dàn ý ba phần; tự sửa 5 phút theo checklist: gạch chi tiết chung chung, kiểm trình tự và đại từ, sửa chỗ mơ hồ; trao đổi chéo bài 5 phút, nhận xét bằng một câu có dẫn chứng.
Rubric 4 điểm: đúng yêu cầu và thể loại (0,5); nội dung cụ thể, dẫn chứng và chi tiết phù hợp (2); bố cục và liên kết (0,75); diễn đạt, chính tả (0,5); cách nhìn riêng có căn cứ (0,25).

Bài viết hoàn chỉnh gồm ba phần: mở (giới thiệu sự kiện, thời gian, địa điểm, mục đích); thân (các bước theo trình tự, người tham gia, diễn biến); kết (kết quả và ý nghĩa dựa trên hoạt động). Bài đạt yêu cầu khi thông tin được ghi rõ là thật hoặc giả định, các mốc thời gian sắp xếp đúng thứ tự, không có khẳng định vượt quá căn cứ. Nếu HS chưa hoàn thành, bài viết được hoàn thiện ở nhà.