Giáo án Chia sẻ một trải nghiệm về nơi em sống hoặc từng đến

Huy động trải nghiệm cá nhân về nơi em sống hoặc từng đến; nhận ra một trải nghiệm đáng kể lại cần những gì để người nghe hiểu và nhớ.

GV đặt câu hỏi: "Em đã đến nơi nào khiến em nhớ mãi? Điều gì ở nơi đó khiến em nhớ?". HS suy nghĩ 1 phút, viết nhanh 3 từ khóa về nơi đó, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh trong 1 phút.

Mỗi HS có 3 từ khóa về một nơi đã đến (ví dụ: chợ quê, bến sông, thư viện trường) và một câu nêu lí do nhớ nơi đó. Lớp rút ra nhận định ban đầu: một bài kể hay cần có địa điểm rõ, chi tiết nhìn thấy được và cảm xúc của người kể.

Nêu được các yếu tố của bài nói trải nghiệm; phân biệt được thông tin đã kiểm với cảm nhận qua bài nói mẫu.

HS đọc bài nói mẫu về buổi đổi sách ở lớp và làm Phiếu học tập số 1 theo nhóm 4: (1) Xác định phần mở vấn đề, chi tiết, cảm xúc và điều hiểu thêm; (2) Gạch dưới câu thể hiện thông tin đã kiểm (điều người nói thấy, nghe, làm được) và khoanh câu thể hiện cảm nhận (điều người nói nghĩ, cảm thấy, rút ra); (3) Nêu tác dụng của một chi tiết quan sát đối với người nghe.

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ, ví dụ:

• Mở vấn đề: "Em muốn kể buổi đổi sách ở lớp."
• Chi tiết quan sát (thông tin): các bạn giới thiệu vì sao mình thích; ban đầu người nói còn ngại; sau một câu chuyện vui, mọi người hỏi nhau nhiều hơn; cần để lối đi rõ để ai cũng tới các góc.
• Cảm xúc và cảm nhận: "điều làm em nhớ không phải số sách nhiều"; "em thấy một cuốn sách cũ vẫn có thể đem niềm vui mới".
• Điều hiểu thêm: trải nghiệm làm lớp học quen thuộc thành nơi gặp những sở thích khác nhau.
• Tác dụng: chi tiết "mọi người hỏi nhau nhiều hơn" cho thấy không khí lớp học thay đổi, giúp người nghe tin vào sự thay đổi người nói kể.

Nêu được quy tắc của người nói và người nghe; giải thích được vì sao nhận xét cần gắn với chi tiết cụ thể và tác dụng của chi tiết.

GV trình bày quy tắc: người nói dùng ghi chú, nhìn người nghe, luyện một lần để kiểm thời gian; người nghe ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình. HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm: (1) Ghi ba phần của phần ghi chú cho bài nói (mở vấn đề, chi tiết/lí do, trả lời hoặc kết luận); (2) Viết một câu hỏi làm rõ và một nhận xét có dẫn chứng theo ví dụ trong sách; (3) Chỉ ra vì sao nhận xét "Bạn kể hay quá" chưa đủ.

Phiếu học tập số 2 được điền, ví dụ:

• Ghi chú ba phần: Mở vấn đề: "Buổi đổi sách ở lớp"; Chi tiết/lí do: "các bạn giới thiệu vì sao mình thích", "mọi người hỏi nhau nhiều hơn"; Kết luận: "trải nghiệm làm lớp học thành nơi gặp sở thích khác nhau".
• Câu hỏi làm rõ: "Bạn nói bạn đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?".
• Nhận xét có dẫn chứng: "Chi tiết câu chuyện vui làm không khí lớp thay đổi, giúp người nghe thấy rõ sự thay đổi của bạn."
• Nhận xét "Bạn kể hay quá" chưa đủ vì chưa chỉ ra chi tiết nào và tác dụng của nó.

Nghe và trả lời đúng thông tin trong đoạn nghe; lập được ghi chú có ba phần cho nhiệm vụ nói.

Bài tập 1–4 (nghe đoạn nghe trong sách, GV phát 2 lần): (1) Người nói đến đâu? A. Sân bay; B. Thư viện; C. Bến cá. (2) Thời điểm là gì? A. Sáng sớm; B. Nửa đêm; C. Trưa hè. (3) Bố nhắc đứng ở đâu? A. Trên thuyền lạ; B. Ngoài lối làm việc; C. Giữa đường chuyển thùng. (4) Người nói làm gì khi chưa biết tên cá? A. Tự bịa tên; B. Kết luận tất cả giống nhau; C. Ghi điều thấy và hỏi thêm. Bài tập 5: Lập ghi chú để thực hiện nhiệm vụ nói "Chia sẻ một trải nghiệm có địa điểm rõ, chi tiết quan sát, cảm xúc và điều hiểu thêm; phân biệt thông tin đã kiểm với cảm nhận".

Đáp án bài 1–4: 1–C (Bến cá); 2–A (Sáng sớm); 3–B (Ngoài lối làm việc); 4–C (Ghi điều thấy và hỏi thêm). Ghi chú bài 5 có ba phần: mở vấn đề, chi tiết/lí do, trả lời hoặc kết luận; dùng từ khóa, có thứ tự, không chép cả bài (đạt 2 điểm: đủ ý đúng nhiệm vụ 1 điểm; từ khóa có thứ tự 1 điểm). Mẫu tham khảo: "Mở: buổi đổi sách ở lớp / Chi tiết: bạn giới thiệu vì sao thích; câu chuyện vui / Kết: sở thích khác nhau gặp nhau".

Trình bày được bài nói 2–3 phút theo nhiệm vụ; nghe và đưa ra câu hỏi làm rõ, nhận xét có dẫn chứng, đáp lại nhận xét có lí do.

Bài tập 6: Thực hiện bài nói 2–3 phút theo nhiệm vụ đã nêu ở bài tập 5 (dựa trên ghi chú). Bài tập 7: Nghe một bạn trình bày rồi nêu một câu hỏi làm rõ và một nhận xét có dẫn chứng (ví dụ: "Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?"). Bài tập 8: Bạn không đồng ý với một nhận xét của người nghe; đáp lại bằng lí do, tôn trọng và sẵn sàng sửa (ví dụ: "Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi."). Rubric bài 6 (4 điểm) được dùng để nhóm đánh giá và GV chấm chọn lọc.

Đáp án/gợi ý chấm: bài 6 là bài nói 2–3 phút, rubric 4 điểm: nội dung và trọng tâm 1,5 điểm; chi tiết hoặc lí lẽ 1 điểm; giọng nói và ngôn ngữ hiểu được 0,75 điểm; tương tác và thời gian 0,5 điểm; thái độ tôn trọng 0,25 điểm. Bài 7 đạt 2 điểm: hỏi đúng chỗ cần làm rõ 1 điểm; nhận xét cụ thể, lịch sự 1 điểm. Bài 8 đạt 2 điểm: đáp trọng tâm có lí do 1 điểm; tôn trọng và nhận điều có thể sửa 1 điểm. GV không tự động chấm bài nói; người dạy nghe và đánh giá theo rubric. Sau luyện tập, mỗi HS nhận một điểm cần sửa cụ thể.

Vận dụng cấu trúc bài nói trải nghiệm để chuẩn bị bài nói hoàn chỉnh về một nơi em sống hoặc đã đến; phân biệt rõ thông tin đã kiểm với cảm nhận.

HS chọn một nơi em sống hoặc từng đến (chợ, bến sông, công viên, thư viện, thôn xóm...). Viết ghi chú ba phần và một đoạn nói 2–3 phút, đánh dấu từng câu là thông tin đã kiểm (điều em thấy, nghe, làm) hay cảm nhận (điều em nghĩ, cảm, rút ra). Luyện nói trước gương hoặc người thân, bấm giờ, nhờ người nghe đưa một điểm cần sửa.

Mỗi HS có một bản ghi chú ba phần có đánh dấu thông tin/cảm nhận và một bài nói được luyện ít nhất một lần, có một điểm cần sửa đã ghi nhận. Sản phẩm được nộp hoặc trình bày trong tiết sau.