Giáo án Hang Én

Kích hoạt trải nghiệm thực tế của HS về việc tham quan hang động hoặc khu thiên nhiên, từ đó dẫn vào văn bản Hang Én.

GV đặt câu hỏi: “Em đã từng đến hang động hoặc một nơi có nhiều cây rừng, suối chưa? Khi bước vào, em cảm thấy thế nào? Em có thấy cần làm gì để không ảnh hưởng đến nơi đó không?”

HS nêu được ít nhất một cảm xúc (ví dụ: ngạc nhiên, sợ tối, thích thú) và ít nhất một việc cần làm khi tham quan (ví dụ: không bẻ cây, không vứt rác, đi theo hướng dẫn viên). Từ đó HS nhận ra cảm giác khám phá luôn đi cùng ý thức giữ gìn.

Nhận biết bố cục hành trình từ gần đến xa, từ bên ngoài vào trong và cách cảm giác của người đọc thay đổi theo bước đi.

GV yêu cầu HS đọc lại đoạn lược thuật (lưu ý đây là bản tóm lược do người biên soạn viết, không phải nguyên văn tác phẩm). Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo các chặng: (1) Đường đi và không gian sống của cư dân địa phương; (2) Bước vào hang; (3) Bên trong hang: quy mô, ánh sáng, khối đá, đàn én; (4) Đêm ở hang. Câu hỏi: “Từ chặng 1 đến chặng 4, không gian và cảm giác của người đi thay đổi như thế nào? Vì sao có thể nói vẻ đẹp Hang Én được phát hiện dần?”

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ, ví dụ: Chặng 1 – rừng, dòng suối – cảm giác chờ đợi; Chặng 2 – bước vào hang – ngỡ ngàng; Chặng 3 – quy mô rộng, ánh sáng, đá và đàn én – cảm giác vừa kì vĩ vừa nhỏ bé; Chặng 4 – đêm trong hang – nhận ra mình là khách. Kiến thức HS rút ra: bố cục đi từ gần đến xa, từ ngoài vào trong giúp vẻ đẹp được phát hiện dần thay vì công bố bằng một tính từ lớn; các mốc hành trình điều chỉnh cảm giác chờ đợi và ngỡ ngàng.

Phân biệt được thông tin có trong văn bản với suy luận riêng; giải thích được ý nghĩa của hình ảnh hang lớn, chim nhỏ và hình ảnh người đi là khách.

Phiếu học tập số 2 gồm hai cột: “Thông tin có trong văn bản” và “Suy luận của em”. Câu hỏi: (1) Hang lớn và chim nhỏ cùng xuất hiện nói lên điều gì? (2) Vì sao người đi nên xem mình là khách trong thế giới tự nhiên? (3) Đâu là thông tin văn bản đưa ra, đâu là điều em suy ra?

Phiếu học tập số 2 gồm các ý tiêu biểu: Thông tin văn bản: hang có quy mô rộng, có ánh sáng, có khối đá và đàn én làm tổ; người đi nhận ra mình là khách trong thế giới có nhịp sống riêng. Suy luận của HS (có lí lẽ): sự kì vĩ của thiên nhiên không loại bỏ nhu cầu bảo vệ những sinh thể mỏng manh; khám phá cần giới hạn để không làm xáo trộn điều mình ngưỡng mộ. Kiến thức HS rút ra: hình ảnh tỉ lệ lớn–nhỏ và tư thế khách giúp lời du kí mang ý nghĩa ứng xử.

Củng cố nhận biết thông tin trong văn bản, cảm giác theo hành trình và thái độ ứng xử với thiên nhiên.

HS làm nhanh các câu sau (có thể thực hiện trên trang bài tập tương tác NeoEdu): (1) Đường đến hang đi qua những cảnh gì? A. Chỉ đường nhựa sát đô thị; B. Chỉ bờ biển rộng; C. Rừng và suối. (2) Sinh vật nổi bật trong hang là gì? A. Én; B. Chủ yếu là các thú nuôi của người đi; C. Chủ yếu là côn trùng được đếm bằng bảng. (3) Người đi nên tự xem mình thế nào? A. Người chỉ cần chụp ảnh, bỏ qua quy tắc; B. Khách trong thế giới tự nhiên; C. Người sở hữu mọi thứ đã thấy. (4) Xác định đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Bố cục hành trình làm cảm giác về không gian thay đổi theo bước đi; b) Khám phá hang cho phép người khách tùy ý chạm tổ hoặc lấy đá mang về. (5) Nối: Bước vào hang – Chuyển đổi tầm nhìn và cảm giác; Đàn én – Sự sống cần bảo vệ; Người đi là khách – Thái độ tôn trọng tự nhiên.

Đáp án: (1) C; (2) A; (3) B; (4) a) Đ; b) S (người đi là khách trong nơi sống của sinh vật; ngưỡng mộ phải đi cùng giới hạn tác động); (5) Bước vào hang – Chuyển đổi tầm nhìn và cảm giác; Đàn én – Sự sống cần bảo vệ; Người đi là khách – Thái độ tôn trọng tự nhiên. HS tự chấm và sửa lỗi sai nếu có.

Vận dụng bài học để đưa ra ý kiến về cách ứng xử khi tham quan hang động, có lí lẽ và dẫn chứng từ văn bản.

GV nêu đề: “Nêu ba quy tắc khi tham quan hang hoặc khu thiên nhiên để bảo vệ cả người và sinh vật. Mỗi quy tắc cần có lí do cụ thể.” HS viết ngắn (5–7 câu) rồi chia sẻ trong nhóm đôi. Gợi ý: đi cùng hướng dẫn viên; không chạm tổ hoặc làm ồn gần chim; không lấy đá, mang rác ra theo quy định; không tự thử đường tối hoặc tách nhóm.

Đoạn viết gồm ba quy tắc, mỗi quy tắc có lí do và liên hệ đến ngữ liệu, ví dụ: “Không chạm vào tổ én vì đàn chim nhỏ rất dễ bị ảnh hưởng, như văn bản đã cho thấy sự sống nhỏ bé bên trong hang.” Tiêu chí chấm (2 điểm): ý kiến phù hợp vấn đề (0,5); lí do và dẫn chứng cụ thể (1); diễn đạt tôn trọng, rõ nghĩa (0,5). Chấp nhận cách hiểu khác có lí lẽ và bằng chứng từ ngữ liệu.