Giáo án Đọc mở rộng

HS xác định được thể loại của hai ngữ liệu và nhiệm vụ đọc mở rộng cần thực hiện trong tiết học.

HS đọc thầm bài thơ Bến quê và phiếu hành trình; trả lời ba câu hỏi: (1) Bến quê được viết theo thể thơ nào, nhận biết qua dấu hiệu nào? (2) Phiếu hành trình thuộc loại văn bản nào, kể theo trình tự thời gian ra sao? (3) Nhiệm vụ của tiết học là gì: đọc, lập phiếu hay đọc diễn cảm?

HS nêu được: Bến quê là thơ lục bát vì các dòng xen kẽ 6 tiếng và 8 tiếng (dòng 1 có 6 tiếng, dòng 2 có 8 tiếng, dòng 3 có 6 tiếng, dòng 4 có 8 tiếng). Phiếu hành trình là ghi chép theo hành trình du kí, kể theo trình tự sáng đến bến rồi trở về. Nhiệm vụ: đọc hai thể loại, lập phiếu đúng đặc trưng và chia sẻ bằng chứng.

HS đếm được số tiếng từng dòng, nhận ra chuỗi vần nối trong lục bát và ngắt nhịp theo nghĩa; giải thích được tác dụng của hình ảnh chở nắng.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Các nhiệm vụ: (1) Đếm số tiếng từng dòng của Bến quê. (2) Đánh dấu các tiếng hiệp vần: tre, hè, sang, vàng, nhàng. (3) Ngắt nhịp dòng đầu theo nghĩa. (4) Nêu tác dụng của hình ảnh "Con đò chở nắng".

Kết quả HS cần ghi: Dòng 1 có 6 tiếng (Chiều/nghiêng/bóng/xuống/bờ/tre). Dòng 2 có 8 tiếng (Con/đò/chở/nắng/qua/hè/gió/sang). Dòng 3 có 6 tiếng (Tiếng/ai/gọi/giữa/mùa/vàng). Dòng 4 có 8 tiếng (Theo/chân/em/bước/nhẹ/nhàng/về/quê). Chuỗi vần: tre (tiếng 6 dòng lục 1) – hè (tiếng 6 dòng bát 2); sang (tiếng 8 dòng bát 2) – vàng (tiếng 6 dòng lục 3) – nhàng (tiếng 6 dòng bát 4). Ngắt nhịp dòng đầu: Chiều nghiêng / bóng xuống / bờ tre. Hình ảnh chở nắng khiến ánh sáng như cùng con đò đi qua, làm cảnh quê có chuyển động và ấm áp.

HS theo dõi được hành trình trong phiếu du kí và phân biệt sự việc ghi chép, chi tiết cảm giác, cảm xúc và điều chưa biết.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 2 để đọc phiếu hành trình giả định. Nhiệm vụ: (1) Ghi các chặng của hành trình. (2) Tách các sự việc được ghi lại, các chi tiết cảm giác, cảm xúc và điều người ghi chưa biết. (3) Nhận xét vì sao đây là mẫu giả định, không phải chuyến đi thật.

Hành trình: sáng thứ bảy, theo người thân đến bến sông; khi trở về. Sự việc ghi chép: hai người đang xếp giỏ tre vào góc có mái che; người ghi thấy hai chiếc giỏ có nắp. Chi tiết cảm giác: mùi gỗ ẩm từ chiếc đò vừa cập hòa với mùi lá (khứu giác). Cảm xúc: người ghi nhớ tiếng mái chèo hơn những tấm ảnh đã chụp. Điều chưa biết: tên làng làm giỏ, cần hỏi thêm. Nhận xét: đoạn văn là mẫu ghi chép giả định do người biên soạn viết, nên HS không được kể như việc thật của bản thân.

HS củng cố cách đếm tiếng, nhận biết thông tin chưa được xác định và nối đúng các tiếng hiệp vần trong lục bát.

Bài tập 2: Bến quê tổ chức số tiếng theo mẫu nào? A. 6–8–6–8; B. 5–5–5–5; C. 8–8–8–8.
Bài tập 3: Chi tiết nào được người ghi mẫu thừa nhận là chưa biết? A. Mùi gỗ ẩm; B. Tên làng làm giỏ; C. Có người xếp giỏ.
Bài tập 4: Nối cặp tiếng với vị trí hiệp vần trong Bến quê: tre–hè; sang–vàng; vàng–nhàng.
HS trả lời nhanh, sau đó đối chiếu với đáp án trên màn hình hoặc trên học liệu NeoEdu.

Đáp án bài 2: A (6–8–6–8). Đáp án bài 3: B (tên làng làm giỏ, người ghi nói cần hỏi thêm, không tự điền thành dữ kiện). Đáp án bài 4: tre–hè là vần nối tiếng 6 (dòng lục 1 với dòng bát 2); sang–vàng nối tiếng 8 dòng bát 2 với tiếng 6 dòng lục 3; vàng–nhàng nối tiếng 6 dòng lục 3 với tiếng 6 dòng bát 4. Chuỗi vần nối dòng 6 và dòng 8, không chỉ là hai tiếng cuối mỗi dòng.

HS vận dụng được việc tách ba loại thông tin trong phiếu và ngắt nhịp một cặp lục bát, giải thích được tác dụng của một hình ảnh.

Bài tập 5: Tách trong Phiếu hành trình một dữ kiện, một chi tiết cảm giác và một điều cần kiểm thêm, giải thích ranh giới.
Bài tập 6: Ngắt nhịp một cặp lục bát (dòng 1 và dòng 2 của Bến quê) và giải thích một tác dụng của hình ảnh chở nắng.
HS làm theo cặp, ghi bằng lời riêng, mỗi cặp chọn một bạn trình bày.

Đáp án bài 5 (chấm 2 điểm: đúng ba loại 1,5 điểm; giải thích ranh giới 0,5 điểm): dữ kiện là hai người xếp giỏ tre vào góc có mái che; chi tiết cảm giác là mùi gỗ ẩm từ chiếc đò; điều cần kiểm thêm là tên làng làm giỏ. Vì đây là mẫu giả định, không được coi là chuyến đi có thật. Đáp án bài 6 (chấm 2 điểm: ngắt theo nghĩa 1 điểm; giải thích hình ảnh 1 điểm): ngắt Chiều nghiêng / bóng xuống / bờ tre; Con đò / chở nắng / qua hè / gió sang. Hình ảnh chở nắng khiến ánh sáng như đi cùng con đò, tạo cảnh quê ấm và có chuyển động. Chấp nhận cách lí giải khác nếu có bằng chứng phù hợp.

HS vận dụng kĩ năng đã học để chọn một bài lục bát hoặc du kí về quê hương, đất nước ngoài sách giáo khoa, lập phiếu ghi nguồn và đọc diễn cảm một đoạn.

HS chọn một bài lục bát hoặc một đoạn du kí đã mang đến lớp (ghi tên tác giả, nguồn). Với lục bát: đếm tiếng, đánh dấu chuỗi vần, chọn một nhịp và một nét độc đáo. Với du kí: ghi hành trình, hai chi tiết quan sát, một cảm xúc và điều cần tra thêm. Sau đó đọc diễn cảm trước bạn cùng bàn, bạn nghe góp ý theo ba tiêu chí: đúng lời văn, nhịp hoặc giọng phù hợp, giải thích lựa chọn có căn cứ.

Phiếu đọc hoàn chỉnh của HS có: tên bài, tác giả hoặc dân gian, nguồn đọc; với lục bát: số tiếng từng dòng, chuỗi vần, một nhịp ngắt có lí do; với du kí: hành trình, hai chi tiết quan sát, một cảm xúc, một điều cần tra. Người nghe ghi nhận xét đúng căn cứ (đúng lời, nhịp hoặc giọng, giải thích lựa chọn) theo thang 3 điểm. Không dùng lời khen chung chung thay cho phân tích.