Giáo án Trình bày suy nghĩ về tình cảm của con người với quê hương

Kích hoạt vốn trải nghiệm của HS về quê hương; dẫn dắt vào nhiệm vụ nói về tình quê bằng một cảnh, người hoặc việc cụ thể.

HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, rồi chia sẻ với bạn cùng bàn: “Điều gì ở nơi em sống khiến em nhớ nhất? Đó là một cảnh, một người hay một việc?” Sau đó 2–3 HS trình bày ngắn trước lớp (khoảng 30 giây mỗi em). GV ghi nhanh các ý lên bảng theo ba nhóm: cảnh, người, việc.

Danh sách 6–8 hình ảnh quê hương do HS nêu, được phân loại theo cảnh, người, việc. Ví dụ dự kiến: “con đường đến trường”, “cây đa đầu làng”, “bác bán hàng sáng sớm”, “việc dọn sân trường mỗi tuần”. HS nhận ra rằng tình quê thường gắn với những điều rất cụ thể.

Hệ thống hoá cách chuẩn bị bài nói về tình quê: chọn người nghe, mục đích, các ý chính, cách dùng ghi chú và vai trò của người nghe.

Nhóm 4 HS dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS nhận một trong bốn nội dung: (1) Chọn người nghe và mục đích; (2) Chọn ý chính; (3) Dùng ghi chú và cách nhìn người nghe; (4) Vai người nghe. Nhóm thảo luận 3 phút, ghi ý vào ô tương ứng trên khăn trải bàn. Câu hỏi gợi ý: “Vì sao phải xác định người nghe trước khi chuẩn bị ý?”; “Người nghe cần làm gì và không nên làm gì?”

Sơ đồ khăn trải bàn gồm bốn ô đã điền. Kết luận cần đạt: (1) Người nói chọn người nghe và mục đích để quyết định nội dung và cách nói; (2) Các ý chính phải nêu được một cảnh, người hoặc việc cụ thể kèm lí do và hành động phù hợp; (3) Người nói dùng ghi chú, nhìn người nghe, không đọc nguyên văn; (4) Người nghe ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình.

Nhận diện được các câu cung cấp thông tin cụ thể và các câu thể hiện suy luận, đánh giá của người nói trong bài nói mẫu.

HS đọc bài nói mẫu: “Em nhớ quê qua chiếc cầu nhỏ cạnh trường. Buổi sáng, có người dắt em bé qua, có bạn dừng nhường xe. Những điều ấy không đặc biệt đến mức thành danh lam, nhưng làm em thấy gắn bó. Em nghĩ yêu quê không cần chê nơi khác hoặc nói những câu quá lớn. Giữ đường sạch, tôn trọng kí ức người lớn và học điều chưa biết về nơi mình sống là những cách có thể làm ngay.” HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1 để phân loại từng câu.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành. Đáp án dự kiến:

• Thông tin cụ thể: “Em nhớ quê qua chiếc cầu nhỏ cạnh trường.”; “Buổi sáng, có người dắt em bé qua, có bạn dừng nhường xe.”
• Suy luận, đánh giá riêng: “Những điều ấy không đặc biệt đến mức thành danh lam.”; “làm em thấy gắn bó.”; “Em nghĩ yêu quê không cần chê nơi khác hoặc nói những câu quá lớn.”
• Đề xuất hành động (suy nghĩ riêng có định hướng): “Giữ đường sạch, tôn trọng kí ức người lớn và học điều chưa biết về nơi mình sống.”
  Kết luận: phần thông tin cụ thể làm bài nói đáng tin và có sức gợi; phần suy luận cho biết người nói nghĩ gì; cả hai cần được phân biệt rõ khi nhận xét bài bạn.

Luyện nghe lấy thông tin chi tiết và trả lời đúng câu hỏi; lập ghi chú ba phần theo nhiệm vụ nói về tình quê.

Bài tập 1–4 (nghe đoạn ghi âm, chọn đáp án):

1. Hình ảnh gắn với quê của người nói là gì? A. Con đường đến trường; B. Một sân bay; C. Một cuộc thi.
2. Bác hàng xóm làm gì? A. Xây tháp; B. Quét bùn ở đoạn dốc; C. Bán vé.
3. Âm thanh người nói nhớ là gì? A. Tiếng còi tàu; B. Tiếng trống; C. Tiếng chổi.
4. Thái độ nào bị bác bỏ? A. So quê mình hơn quê khác; B. Chăm nơi sống; C. Giữ rác đúng chỗ.
   Bài tập 5: Lập ghi chú để thực hiện nhiệm vụ nói: “Nêu suy nghĩ về tình quê bằng một cảnh, người hoặc việc cụ thể; có lí do và hành động phù hợp, không chỉ dùng khẩu hiệu.” Ghi ba phần: mở vấn đề, chi tiết/lí do, trả lời hoặc kết luận. Ghi chú chỉ dùng từ khóa, có thứ tự, không chép cả bài.
   HS có thể luyện thêm các câu tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm.

Đáp án bài 1–4: 1-A (Con đường đến trường); 2-B (Quét bùn ở đoạn dốc); 3-C (Tiếng chổi); 4-A (So quê mình hơn quê khác).
Ghi chú bài 5 dự kiến (từ khóa): Mở: chiếc cầu nhỏ cạnh trường | Chi tiết/lí do: buổi sáng, người dắt em bé, bạn nhường xe; làm em gắn bó | Kết luận/hành động: không chê nơi khác; giữ đường sạch, tôn trọng kí ức người lớn, học điều mới về nơi mình sống.
Gợi ý chấm bài 5 (2 điểm): đủ ý đúng nhiệm vụ (1); từ khóa có thứ tự, không chép cả bài (1).

Trình bày bài nói 2–3 phút về tình quê; nghe bạn, hỏi làm rõ, nhận xét có dẫn chứng, đáp lại ý kiến khác với thái độ tôn trọng.

Nhóm 3 HS. Mỗi HS nói 2–3 phút theo nhiệm vụ: “Nêu suy nghĩ về tình quê bằng một cảnh, người hoặc việc cụ thể; có lí do và hành động phù hợp, không chỉ dùng khẩu hiệu.” HS dùng ghi chú, nhìn người nghe. Người nghe dùng Phiếu học tập số 2 để ghi ý, sau đó nêu một câu hỏi làm rõ và một nhận xét có dẫn chứng (bài tập 7). Người nói đáp lại một nhận xét bằng lí do và sẵn sàng sửa (bài tập 8). Luyện một lần để kiểm thời gian, nghe phản hồi rồi sửa một điểm cụ thể rồi nói lại.
Gợi ý câu hỏi làm rõ: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?” Gợi ý đáp lại: “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.”
GV đi quanh lớp, chấm nhanh một số bài theo rubric. Lưu ý: bấm hoàn thành không đồng nghĩa với được chấm phát âm; bài nói cần người dạy nghe và đánh giá theo rubric.

Bài nói 2–3 phút của mỗi HS, có ghi chú. Phiếu học tập số 2 của người nghe có: ý chính của bạn, một câu hỏi làm rõ, một nhận xét có chi tiết cụ thể. Rubric GV chấm (tổng 4 điểm): đủ nội dung/trọng tâm (1,5); chi tiết hoặc lí lẽ (1); giọng nói/ngôn ngữ hiểu được (0,75); tương tác và thời gian (0,5); thái độ tôn trọng (0,25). Bài nói mẫu dùng để đối chiếu: Em nhớ quê qua chiếc cầu nhỏ cạnh trường… (đã nêu trong bài).

Vận dụng kiến thức về bài nói tình quê để lập ý cho bài nói thực tế của bản thân, gắn với một hành động cụ thể ở nơi mình sống.

HS chọn một cảnh, người hoặc việc thật ở nơi mình sống, lập dàn ý ba phần (mở vấn đề, chi tiết và lí do, hành động cụ thể) vào giấy nháp. Tham khảo các hành động trong bài nói mẫu: giữ đường sạch, tôn trọng kí ức người lớn, học điều chưa biết về nơi mình sống. HS không được chọn khẩu hiệu chung chung. Sau đó 2–3 HS chia sẻ dàn ý trước lớp. Bài tập về nhà: hoàn thiện bài nói 2–3 phút và thực hiện một hành động cụ thể đã chọn.

Dàn ý ba phần của mỗi HS, ví dụ: Mở: “Em nhớ bến nước đầu xóm.” | Chi tiết và lí do: “Buổi chiều, các bác dọn rác ở bến; em thấy nơi này gắn bó với mình vì lớn lên bên đó.” | Hành động: “Em sẽ nhặt rác quanh bến mỗi tuần một lần cùng bạn.” Kết luận cần đạt: mỗi HS có một hành động cụ thể, có lí do và có thể thực hiện được.