Giáo án Viết bài văn kể lại một trải nghiệm của em

Huy động trải nghiệm thực tế của HS và xác định yêu cầu của đề bài viết kể lại một trải nghiệm chia sẻ hoặc được giúp đỡ.

HS nhớ lại một lần mình được bạn bè, người thân hoặc thầy cô giúp đỡ, sau đó trao đổi nhanh với bạn cùng bàn trong 1 phút. GV đặt câu hỏi: 'Lúc được giúp, em cảm thấy thế nào? Em có ngại không? Sau sự việc đó, em thay đổi điều gì?' Từ đó GV dẫn vào yêu cầu của đề: kể một trải nghiệm chia sẻ hoặc được giúp đỡ, chú ý cảm xúc, cách đối xử tôn trọng và thay đổi sau sự việc.

HS nêu được ít nhất một tình huống được giúp đỡ và một cảm xúc (ví dụ: ngại, biết ơn, vui). HS nhắc lại được ba yêu cầu của đề: (1) kể một trải nghiệm chia sẻ hoặc được giúp đỡ; (2) chú ý cảm xúc và cách đối xử tôn trọng; (3) nêu sự thay đổi sau sự việc.

HS nhận diện được bố cục mở, thân, kết của bài văn trải nghiệm và tác dụng của các chi tiết cảm xúc, cách ứng xử trong bài mẫu.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, đọc bài mẫu 'Tan học, trời bất ngờ đổ mưa...' và trả lời các câu hỏi: (1) Đoạn mở kể về sự việc nào? (2) Đoạn thân có những hành động nào của Linh? (3) Cảm xúc của người kể thay đổi thế nào từ đầu đến cuối? (4) Chi tiết nào cho thấy Linh giúp đỡ một cách tôn trọng? (5) Đoạn kết nêu bài học gì và được thể hiện bằng chi tiết nào?

Nhóm hoàn thành bảng nội dung: Mở – trời mưa, người kể quên áo mưa, ôm cặp, lo bố mẹ phải đi đón. Thân – Linh hỏi có muốn đi chung đến nhà bảo vệ không; người kể ngập ngừng; Linh đưa phần áo rộng sang phía người kể, hai đứa bước chậm; nhờ bác bảo vệ liên hệ người nhà; hôm sau người kể đề nghị cùng xếp sách. Kết – nhận sự giúp đỡ chân thành, chia sẻ không phải là ghi nợ. Tôn trọng – Linh không hỏi trước đám đông vì sao người kể bất cẩn; cảm xúc thay đổi từ ngại ngập ngừng sang không còn ngượng khi kể lại chuyện mưa.

HS sắp xếp đúng quy trình viết bài văn trải nghiệm và lập được dàn ý ba phần cho đề bài của mình.

HS sắp xếp lại bốn bước của quy trình viết: Xác định đề tài, người đọc và yêu cầu; Tìm ý, lập dàn ý; Viết bản nháp bằng lời riêng; Đọc lại và chỉnh sửa. Sau đó HS lập dàn ý cho trải nghiệm của mình theo ba phần: Mở, Thân, Kết. GV nhấn mạnh quy trình cho phép quay lại bước trước khi cần.

Quy trình đúng: (1) Xác định đề tài, người đọc và yêu cầu → (2) Tìm ý, lập dàn ý → (3) Viết bản nháp bằng lời riêng → (4) Đọc lại và chỉnh sửa. Dàn ý mẫu của HS gồm: Mở – nêu tình huống và bối cảnh; Thân – hành động của người giúp, cảm xúc của mình, cách ứng xử tôn trọng; Kết – sự thay đổi và bài học rút ra, không lặp lại cốt truyện.

HS vận dụng yêu cầu của kiểu bài để chọn đúng chi tiết, đánh giá đúng sai và sửa một đoạn văn cho rõ ý.

Bài 1: Chi tiết nào trực tiếp làm rõ sự tế nhị trong bài mẫu? A. Bạn kể trước lớp rằng tôi quên áo mưa; B. Tôi chỉ nói bạn rất tốt mà không kể hành động; C. Linh hỏi riêng rồi cùng đi chậm tới nhà bảo vệ.
Bài 4: Đánh giá các ý sau là Đ hay S: a) Cảm xúc ngại rồi biết nhận giúp đỡ có thể tạo mạch thay đổi; b) Kể được giúp đỡ buộc người kể phải công khai hoàn cảnh riêng của bạn; c) Một hành động nhỏ có thể làm bằng chứng cho tình cảm.
Bài 6: Sửa đoạn sau cho rõ ý và đúng yêu cầu, giải thích một thay đổi: 'Bạn giúp tôi nên tôi phải trả hết, mãi mãi không được từ chối bạn.'
HS làm cá nhân trong 4 phút (Phiếu học tập số 2), sau đó đổi chéo kiểm tra trong cặp.

Bài 1: C. Linh hỏi riêng rồi cùng đi chậm tới nhà bảo vệ. Đây là hành động thể hiện sự tế nhị, không làm người kể lộ lỗi trước đám đông.
Bài 4: a) Đ; b) S; c) Đ. Ý b sai vì giúp đỡ không buộc phải công khai hoàn cảnh riêng của bạn.
Bài 6: Sửa: 'Bạn giúp tôi qua đoạn đường mưa, tôi cảm ơn và sẵn lòng hỗ trợ khi phù hợp. Lòng biết ơn không có nghĩa phải làm mọi yêu cầu; quan hệ tốt vẫn tôn trọng giới hạn.' Giải thích: câu gốc mơ hồ ('trả hết', 'mãi mãi') và mâu thuẫn với tinh thần chia sẻ; bản sửa nêu rõ việc được giúp và thái độ biết ơn có giới hạn.

HS viết được một phần quan trọng của bài văn trải nghiệm (đoạn thân hoặc đoạn kết) có chi tiết cụ thể và tự chỉnh sửa theo rubric.

HS chọn một phần quan trọng của bài văn trải nghiệm của mình (đoạn thân hoặc đoạn kết) và viết khoảng 6 đến 8 câu. Yêu cầu: có ít nhất một chi tiết cụ thể về hành động, có cảm xúc và có câu thể hiện sự thay đổi sau sự việc. Sau khi viết, HS tự đối chiếu theo checklist: đúng yêu cầu kể trải nghiệm; có chi tiết cụ thể; câu liên kết với nhau; không mắc lỗi chính tả; cách nhìn riêng có căn cứ.

Đoạn văn của HS có cấu trúc mạch lạc, ví dụ đoạn thân: 'Hôm trời mưa, bạn Minh thấy tôi đứng ở cổng trường. Bạn đưa tôi chiếc ô rồi cùng đi bộ về phía đầu ngõ. Tôi ngại vì sợ làm phiền, nhưng bạn chỉ cười và nói đường gần thôi. Đến nhà, tôi cảm ơn bạn và nhận ra mình không cần giấu sự nhờ vả.' Checklist tự đánh giá có 5 mục theo rubric chấm 4 điểm: đúng yêu cầu/thể loại (0,5); nội dung cụ thể, chi tiết phù hợp (2); bố cục, liên kết (0,75); diễn đạt, chính tả (0,5); cách nhìn riêng có căn cứ (0,25).