Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống gia đình

HS huy động trải nghiệm về chia sẻ việc nhà, giấc ngủ và thời gian dùng thiết bị; xác định được nhiệm vụ nói và nghe của bài học.

GV chiếu ba câu hỏi: (1) Trong nhà em, sau bữa tối ai làm việc gì? (2) Ngày đi học, em thường đi ngủ lúc mấy giờ? (3) Ngoài giờ học, em dùng điện thoại hoặc máy tính khoảng bao lâu mỗi ngày? HS trả lời miệng ngắn, sau đó đọc to nhiệm vụ: "Nêu ý kiến về chia sẻ việc nhà, giấc ngủ hoặc thời gian dùng thiết bị; có lí do, dẫn chứng và lắng nghe ý kiến khác."

Mỗi HS nêu được một thông tin thật về gia đình mình. Cả lớp nhận diện được bốn yêu cầu của nhiệm vụ: nêu ý kiến, có lí do, có dẫn chứng, lắng nghe ý kiến khác.

HS nêu được ba phần của bài nói trình bày ý kiến và vai trò của người nói, người nghe.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. HS đọc phần "Chuẩn bị bài nói và vai người nghe" và bài nói mẫu "Em đề nghị gia đình có mười lăm phút cùng dọn sau bữa tối…". Nhiệm vụ: (1) Tìm câu mở vấn đề, câu nêu lí do và dẫn chứng, câu kết luận. (2) Chỉ ra chi tiết cụ thể trong bài mẫu (mười lăm phút, lau bàn, xếp bát, đổi việc sang hôm sau) và nêu tác dụng. (3) Nêu những việc người nói cần làm và người nghe cần làm.

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với kết quả dự kiến:

• Mở vấn đề: "Em đề nghị gia đình có mười lăm phút cùng dọn sau bữa tối."
• Lí do và dẫn chứng: "Mỗi người nhận việc vừa sức: em lau bàn, anh xếp bát, người lớn làm việc với đồ nóng." và "Tuy nhiên, có ngày anh học muộn nên có thể đổi phần việc sang hôm sau." Tác dụng: cụ thể hoá đề nghị, cho thấy đề nghị có tính đến hoàn cảnh.
• Kết luận: "Mục đích là cùng chăm sóc không gian sống và biết công sức của nhau."
• Người nói: dùng ghi chú, nhìn người nghe, luyện một lần để kiểm thời gian.
• Người nghe: ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình.

HS nghe đoạn ngữ liệu gốc, trả lời đúng câu hỏi dựa trên thông tin có trong đoạn nghe và lập được ghi chú ba phần cho nhiệm vụ nói.

GV phát đoạn nghe. HS làm bốn câu trắc nghiệm (Bài tập 1–4) và lập ghi chú theo Bài tập 5. Có thể cho HS làm thêm bài tương tác trên trang NeoEdu sau khi nghe để kiểm tra.
Câu 1: Vấn đề được bàn là gì? A. Chọn môn thể thao; B. Đi du lịch; C. Chia sẻ việc nhà.
Câu 2: Em nhỏ có thể làm việc gì? A. Xếp sách; B. Sửa dây điện; C. Khiêng vật quá nặng.
Câu 3: Người nói nhận việc gì tuần trước? A. Sửa máy; B. Quét phòng; C. Nấu cả bữa tiệc.
Câu 4: Nếu có người bận, nên làm gì? A. Đổ lỗi; B. Bỏ hết việc; C. Trao đổi đổi việc.
Câu 5: Lập ghi chú để thực hiện nhiệm vụ nói theo ba phần.

Đáp án:

• Câu 1: C. Chia sẻ việc nhà. Đoạn nghe nêu rõ thông tin: "Chia sẻ việc nhà."
• Câu 2: A. Xếp sách. Đoạn nghe nêu rõ thông tin: "Xếp sách."
• Câu 3: B. Quét phòng. Đoạn nghe nêu rõ thông tin: "Quét phòng."
• Câu 4: C. Trao đổi đổi việc. Đoạn nghe nêu rõ thông tin: "Trao đổi đổi việc."
  Câu trả lời cần giữ đúng người, việc hoặc quan hệ mà câu hỏi yêu cầu, không thêm điều không được nói.
• Câu 5: Ghi chú gợi ý gồm ba phần, không chép cả bài: (1) Mở vấn đề: đề nghị 15 phút dọn sau bữa tối. (2) Chi tiết, lí do: chia việc vừa sức; đổi việc khi có người bận. (3) Kết luận: cùng chăm sóc không gian sống, biết công sức của nhau. Thang chấm 2 điểm: đủ ý đúng nhiệm vụ (1 điểm); từ khoá có thứ tự, không chép cả bài (1 điểm).

HS trình bày bài nói 2–3 phút có lí do và dẫn chứng; nghe và đặt câu hỏi làm rõ, nhận xét có dẫn chứng; đáp lại nhận xét bằng lí do và thái độ tôn trọng.

HS làm việc nhóm ba (người nói, người nghe, người quan sát), luân phiên đổi vai. Mỗi bạn nói 2–3 phút theo nhiệm vụ của bài. Người nghe đặt một câu hỏi làm rõ và nêu một nhận xét có dẫn chứng (Bài tập 7). Người nói đáp lại nhận xét với lí do và sẵn sàng sửa (Bài tập 8). Người quan sát chấm theo rubric trong Phiếu học tập số 2. Trước khi nói, mỗi HS luyện một lần để kiểm thời gian.

Đáp án và thang điểm:

• Bài tập 6 (bài nói 2–3 phút, tối đa 4 điểm): đủ nội dung/trọng tâm (1,5 điểm); chi tiết hoặc lí lẽ (1 điểm); giọng nói và ngôn ngữ hiểu được (0,75 điểm); tương tác và thời gian (0,5 điểm); thái độ tôn trọng (0,25 điểm). Bài nói được đánh giá theo rubric, không tự động chấm.
• Bài tập 7 (tối đa 2 điểm): hỏi đúng chỗ cần làm rõ (1 điểm); nhận xét cụ thể, lịch sự (1 điểm). Ví dụ: "Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?" Nhận xét một chi tiết thực sự có trong bài bạn, không phán xét con người.
• Bài tập 8 (tối đa 2 điểm): đáp trọng tâm có lí do (1 điểm); tôn trọng và nhận điều có thể sửa (1 điểm). Ví dụ: "Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi." Điều chỉnh theo bài thật.

HS vận dụng cấu trúc ba phần và cách trình bày có lí do, dẫn chứng để đề nghị một việc cụ thể trong gia đình mình.

HS chọn một việc trong gia đình (chia việc nhà, giờ đi ngủ hoặc thời gian dùng thiết bị) và viết ghi chú ba phần cho một đề nghị của riêng mình. Sau đó nói thử 2 phút với bạn cùng bàn. Về nhà, HS trình bày đề nghị với một người trong gia đình, ghi lại phản hồi và sửa một điểm.

Ghi chú ba phần của HS gồm: (1) Mở vấn đề: nêu đề nghị cụ thể. (2) Lí do và dẫn chứng: ít nhất một lí do và một chi tiết thực tế trong nhà. (3) Kết luận: mục đích hoặc điều mong muốn. Sản phẩm bổ sung: bản ghi phản hồi của người thân (2–3 dòng) và một điểm đã sửa.