Giáo án Thực hành đọc: Những cánh buồm

Huy động trải nghiệm của HS về câu hỏi và ước mơ thời thơ ấu, từ đó dẫn vào tình huống cha con trò chuyện trong văn bản.

GV đặt hai câu hỏi: “Khi còn nhỏ, em thường hỏi người lớn điều gì?” và “Em từng ước mình có thứ gì để đi đến một nơi thật xa?”. HS suy nghĩ rồi chia sẻ với bạn cùng bàn. Sau đó GV nêu nhiệm vụ đọc: tìm xem trong bản lược thuật, con nói gì, cha phản ứng ra sao và không gian diễn ra cuộc trò chuyện là nơi nào.

Mỗi HS nêu được ít nhất một câu hỏi hoặc ước mơ thời thơ ấu của mình. Qua đó HS bước đầu nhận ra chủ đề của văn bản là câu hỏi và khát vọng của trẻ nhỏ, cùng với sự lắng nghe của người lớn.

Nêu được không gian biển và câu hỏi của con khơi dậy khát vọng khám phá; bước đầu phân biệt thông tin văn bản với suy luận riêng.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, đọc đoạn lược thuật nói về biển và câu hỏi của con. Các câu hỏi: (1) Không gian nơi hai cha con đứng là ở đâu, được miêu tả thế nào? (2) Con đặt câu hỏi về điều gì? (3) Con ước điều gì? (4) Theo em, vì sao không gian rộng mở khiến câu hỏi của con có sức vang? Yêu cầu HS ghi rõ câu (1), (2), (3) là thông tin có trong văn bản, câu (4) là suy luận riêng và phải có lí lẽ.

Phiếu học tập số 1 được điền đủ:

• Thông tin văn bản: hai cha con đi bên biển; không gian mênh mông; con đặt câu hỏi về phía xa; con ước có cánh buồm để đi khám phá.
• Suy luận riêng: không gian rộng làm câu hỏi của con như vang xa, khơi dậy khát vọng đi tới những nơi chưa biết; lí lẽ dựa vào chi tiết “không gian mênh mông” và “đặt câu hỏi về phía xa”.
  Kiến thức HS rút ra: miêu tả không gian biển không đứng ngoài cuộc trò chuyện mà khơi dậy khát vọng của con.

Giải thích được cách cha đáp lại ước mơ của con và cách hiểu biểu tượng cánh buồm bám vào hoàn cảnh đối thoại, không gán ý nghĩa tùy ý.

HS làm việc theo nhóm bốn bằng kĩ thuật khăn trải bàn. Tờ khăn chia thành bốn ô: ô 1 “Cha lắng nghe và nhận ra điều gì?”; ô 2 “Cánh buồm là vật gì và gợi điều gì?”; ô 3 “Vì sao không nên hiểu cánh buồm chỉ là một món đồ cần mua?”; ô 4 (ô giữa) tổng hợp nhóm. Mỗi HS ghi ý kiến cá nhân vào ô của mình trong 3 phút, sau đó thống nhất ý chung vào ô giữa.

Khăn trải bàn của nhóm được điền đủ:

• Ô 1: cha lắng nghe, mỉm cười và nhận ra trong khát vọng của con ước mơ thuở nhỏ của mình (thông tin văn bản).
• Ô 2: cánh buồm là vật trên biển, đồng thời gợi phương tiện để đi tới ước mơ (cách hiểu biểu tượng).
• Ô 3: con không chỉ xin một vật cụ thể; ước mơ về cánh buồm gợi nhu cầu mở rộng hiểu biết, tới những nơi chưa biết.
• Ô giữa: đối thoại giữa hai thế hệ tạo sự tiếp nối; cách hiểu cánh buồm phải bám hoàn cảnh cha con đang trò chuyện bên biển.

Củng cố khả năng đọc hiểu, phân biệt thông tin với suy luận và trình bày ý kiến ngắn có dẫn chứng.

HS làm các câu hỏi trắc nghiệm và đúng sai trên bài tập tương tác của NeoEdu hoặc trình chiếu trên lớp. Các câu gồm: (1) Nhân vật đi cùng nhau là ai? (2) Họ đang ở không gian nào? (3) Cha nhận ra điều gì trong ước mơ con? (4) Đúng hay sai: cha nhận thấy ước mơ thuở nhỏ của mình trong khát vọng của con; cánh buồm trong lược ý chỉ có ý nghĩa một món đồ cần mua. (5) Nối chi tiết với cách hiểu: biển rộng – khơi gợi tò mò; câu hỏi của con – khát vọng khám phá; cha nhớ tuổi nhỏ – sự tiếp nối thế hệ. (6) Trả lời ngắn: con muốn điều gì? Trả lời bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu.

Đáp án và kết quả:

• Câu 1: A. Cha và con.
• Câu 2: B. Bên biển.
• Câu 3: C. Khát vọng tuổi nhỏ của mình.
• Câu 4: a) Đúng; b) Sai, vì ước muốn của con gợi khám phá và sự tiếp nối thế hệ, rộng hơn một yêu cầu vật chất.
• Câu 5: biển rộng gợi sự tò mò; câu hỏi của con gợi khát vọng khám phá; cha nhớ tuổi nhỏ gợi sự tiếp nối giữa các thế hệ.
• Câu 6: Con muốn có cánh buồm để đi khám phá. Chấp nhận cách diễn đạt tương đương, dựa vào chi tiết của bản lược thuật (thang điểm gợi ý: nêu đúng ý 0,75; diễn đạt rõ 0,25).

Vận dụng cách đặt câu hỏi gợi mở và nêu lí do để trò chuyện với người thân, từ đó hiểu thêm tình cảm và trải nghiệm của thế hệ trước.

HS viết một câu hỏi muốn hỏi người thân (bố, mẹ, ông, bà,...) về ước mơ hồi nhỏ và nêu vì sao câu trả lời có ích. Ví dụ mẫu: “Hồi bằng tuổi con, bố/mẹ muốn khám phá điều gì nhất?”. Sau đó HS thực hiện việc hỏi và ghi lại câu trả lời ở nhà.

Mỗi HS viết được:

• Một câu hỏi phù hợp với chủ đề ước mơ hồi nhỏ, diễn đạt lịch sự và rõ nghĩa.
• Một lí do cụ thể: câu trả lời giúp em hiểu người thân cũng từng tò mò và có khó khăn, từ đó trò chuyện thay vì chỉ nhìn họ như người đưa ra yêu cầu.
  Gợi ý chấm 2 điểm: ý phù hợp vấn đề 0,5; lí do cụ thể 1; diễn đạt tôn trọng, rõ nghĩa 0,5.