Giáo án Mây và sóng

Huy động trải nghiệm cá nhân về việc được mời đi chơi và cảm xúc nhớ người thân; dẫn HS vào nhiệm vụ đọc hiểu bài thơ Mây và sóng.

GV nêu câu hỏi: “Em đã bao giờ được bạn bè rủ đi chơi một nơi thú vị nhưng lại nhớ người ở nhà chưa? Khi đó em làm thế nào?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ nhanh với bạn cùng bàn. GV giới thiệu tác giả Ra-bin-đra-nát Ta-go và nêu nhiệm vụ: tìm xem nhân vật em bé trong bài thơ xử lí tình huống tương tự như thế nào.

Mỗi HS nêu được ít nhất một tình huống hoặc cảm xúc của bản thân liên quan đến lời mời đi chơi và nỗi nhớ người thân; HS xác định được câu hỏi trọng tâm của bài: em bé chọn đi hay ở, và vì sao.

Nhận ra hai lượt mời–đáp có các nét tương ứng và hiểu lặp cấu trúc tạo nhịp cảm xúc, còn hình ảnh mới làm cảm xúc phát triển.

HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS chia nhau 4 vị trí (mời gọi, hỏi cách đi, nhớ mẹ, tự sáng tạo trò chơi). Mỗi HS đọc lại SGK, tìm chi tiết tương ứng ở lượt mời thứ nhất và lượt mời thứ hai, ghi vào ô của mình trên khăn bàn, rồi thống nhất để hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV đặt các câu hỏi gợi mở: (1) Lượt mời thứ hai có giống lượt thứ nhất ở điểm nào? (2) Điều gì thay đổi, làm cảm xúc phát triển? (3) Vì sao lặp cấu trúc lại tạo nhịp cho bài thơ?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm: (a) Bốn nét tương ứng của hai cuộc đối thoại: mời gọi, hỏi cách đi, nhớ mẹ, tự sáng tạo trò chơi. (b) Chi tiết thay đổi ở lượt thứ hai: hình ảnh mới và trò chơi cùng mẹ, làm không gian bài thơ mở rộng và ấm áp hơn. (c) Kết luận: lặp cấu trúc tạo nhịp đọc và cảm xúc đều đặn; hình ảnh mới khiến cảm xúc phát triển từ hấp dẫn đến gắn bó với mẹ.

Cảm nhận được mây và sóng mở ra không gian xa rộng, hấp dẫn và khi trở thành trò chơi cùng mẹ thì vẻ đẹp không mất mà có thêm sự ấm áp.

GV tổ chức kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm cũ tách thành nhóm mới gồm 1 HS ở nhóm A (mây, sóng), 1 HS ở nhóm B (trò chơi bên mẹ), 1 HS ở nhóm C (cảm xúc của em bé). Mỗi HS đọc lại phần tương ứng và trình bày ngắn về chi tiết đã chọn. Sau đó nhóm mảnh ghép trả lời câu hỏi: (1) Mây và sóng gợi cho em không gian như thế nào? (2) Khi biến thành trò chơi cùng mẹ, hình ảnh ấy có mất đi vẻ đẹp không? Vì sao? (3) Chi tiết nào giúp em nhận ra sự ấm áp?

Nhóm mảnh ghép hoàn thành câu trả lời: (a) Mây và sóng mở ra thế giới xa rộng, hấp dẫn, gợi niềm khám phá. (b) Trò chơi bên mẹ không làm mất vẻ đẹp của trời và biển mà mang thêm sự ấm áp, vì hai mẹ con cùng hóa thành hình tượng trời biển trong tình yêu gần gũi. (c) Chi tiết chứng minh: em bé nhớ mẹ đang chờ và nghĩ ra trò chơi ở bên mẹ.

Hiểu em bé từ chối rời mẹ nhưng không từ bỏ khám phá; tập phân biệt thông tin trong văn bản với suy luận riêng khi nhận xét.

HS làm việc theo cặp đôi. Mỗi cặp hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm hai cột: “Thông tin có trong văn bản” và “Suy luận của em (kèm căn cứ)”. GV gợi ý: (1) Em bé từ chối đi theo lời mời vì lí do gì? (2) Em bé có từ bỏ hoàn toàn niềm vui khám phá không? Dựa vào chi tiết nào? (3) Cách đọc “trẻ không nên đi đâu” có phù hợp với phần cuối bài không? Vì sao?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh: (a) Thông tin: em bé nhớ mẹ đang chờ nên không muốn rời xa; em nghĩ ra trò chơi ở bên mẹ. (b) Suy luận có căn cứ: em từ chối rời mẹ chứ không từ bỏ mọi khám phá, vì phần cuối bài có sự sáng tạo trò chơi. (c) Kết luận: cách đọc cực đoan “trẻ không nên đi đâu” bỏ qua sức sáng tạo trong phần cuối bài, nên không phù hợp với nội dung văn bản.

Củng cố nhận biết thông tin, hiểu cấu trúc tương ứng của bài thơ và trả lời ngắn có căn cứ.

GV tổ chức trò chơi “Ai nhanh hơn” theo đội: lần lượt trả lời các câu trong phần bài tập. Các câu gồm: (Câu 1) Em bé kể chuyện với ai? A. Người bạn trong cuộc chơi; B. Những người trên mây; C. Mẹ. (Câu 2) Những lời mời đến từ đâu? A. Mây và sóng; B. Chỉ từ bạn cùng lứa ở làng; C. Chỉ từ những người đi biển thật. (Câu 3) Vì sao em không đi theo lời mời? Trả lời ngắn bằng lời của em. (Câu 4) Em giải quyết mong muốn vui chơi thế nào? A. Chọn ra đi mà không nói với mẹ; B. Nghĩ trò tưởng tượng cùng mẹ; C. Quyết định không chơi gì nữa. (Câu 5) Xác định đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Hai lượt mời gọi có cấu trúc tương ứng và dẫn đến trò chơi bên mẹ. b) Em bé từ chối lời mời vì không còn muốn vui chơi hay tưởng tượng. (Câu 6) Nối: Hai lần mời–đáp – Kết cấu tương ứng; Mây, sóng – Không gian mời gọi khám phá; Trò chơi bên mẹ – Tình thương gắn với sáng tạo.

Đề và đáp án: Câu 1: C (mẹ). Câu 2: A (mây và sóng). Câu 3: Gợi ý: em nhớ mẹ đang chờ nên không muốn rời xa; chấp nhận diễn đạt tương đương, dựa vào chi tiết của bản lược thuật (thang điểm: nêu đúng ý 0,75; diễn đạt rõ 0,25). Câu 4: B (nghĩ trò tưởng tượng cùng mẹ). Câu 5: a) Đ; b) S (em vẫn sáng tạo trò chơi với mẹ, lựa chọn tình thân không triệt tiêu trí tưởng tượng). Câu 6: Hai lần mời–đáp là kết cấu tương ứng; mây, sóng là không gian mời gọi khám phá; trò chơi bên mẹ là tình thương gắn với sáng tạo. Kết quả: HS tự chấm và báo số câu đúng trong đội.

Vận dụng cách em bé biến nỗi nhớ thành trò chơi chung để đề xuất hoạt động gắn kết với người thân trong gia đình, đồng thời biết tôn trọng thời gian và sự đồng ý của họ.

HS làm việc nhóm đôi, đề xuất một trò chơi tưởng tượng có thể chơi với người thân ở nhà. Mỗi đề xuất gồm: tên trò chơi, cách chơi ngắn (2 đến 3 câu), cách hỏi ý kiến người thân và dự kiến thời gian chơi. Nhiệm vụ: đề xuất ý kiến phù hợp vấn đề, nêu lí do hoặc dẫn chứng từ bài thơ, và diễn đạt sao cho tôn trọng người thân. Có thể dùng gợi ý: “Có thể biến góc đọc sách thành con tàu, mỗi người kể một điều ở ‘bến’ mình chọn.”

Mỗi nhóm đôi có một phiếu đề xuất gồm: (a) Tên trò chơi tưởng tượng và cách chơi ngắn gọn. (b) Lí do liên hệ với bài thơ: trò chơi gắn tình thương với sáng tạo, giống cách em bé nghĩ ra trò chơi bên mẹ. (c) Cách tôn trọng người thân: hỏi trước xem họ có rảnh không, đặt thời gian ngắn, cùng dọn sau khi chơi và không ép buộc họ tham gia. Thang đánh giá (GV tham khảo): ý kiến phù hợp vấn đề 0,5; lí do hoặc dẫn chứng cụ thể 1; diễn đạt tôn trọng, rõ nghĩa 0,5.