Giáo án Bức tranh của em gái tôi

Huy động trải nghiệm của HS về cảm giác khi người thân hoặc bạn bè được khen, từ đó dẫn HS vào cảm xúc ghen tị và nhiệm vụ đọc hiểu điểm nhìn của truyện.

GV chiếu câu hỏi: “Em đã bao giờ thấy mình kém hơn anh, chị, em hoặc bạn khi họ được khen chưa? Lúc đó em nghĩ gì và cảm thấy thế nào?”. HS suy nghĩ cá nhân, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. GV nêu nhiệm vụ của bài: theo dõi người kể chuyện và cảm xúc của nhân vật anh trong truyện Bức tranh của em gái tôi.

HS nêu được ít nhất một cảm xúc (buồn, tủi thân, ghen, muốn cố gắng hơn…) và một tình huống cụ thể. HS ghi được nhiệm vụ cần tìm: người kể là ai, anh cảm nhận thế nào trước tài năng của em.

HS xác định được ngôi kể, điểm nhìn của người anh; phân biệt được thông tin có trong văn bản với suy luận riêng và thấy được giới hạn của điểm nhìn.

HS đọc phần lược thuật trong SGK và trên học liệu NeoEdu, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi gợi ý: (1) Truyện được kể theo ngôi thứ mấy, do ai kể? (2) Trước khi tài hội họa của em được phát hiện, anh nhìn em như thế nào? (3) Trong các nhận xét về anh, nhận xét nào là thông tin trong văn bản, nhận xét nào là suy luận cần đối chiếu thêm? (4) Vì sao người đọc cần đối chiếu nhận xét ban đầu của anh với hành động của em?

• Người kể là người anh, kể theo ngôi thứ nhất; điểm nhìn bên trong giúp người đọc thấy trực tiếp cảm xúc của anh.
• Thông tin văn bản: anh quen coi em gái Kiều Phương là đứa trẻ nghịch; khi tài hội họa của em được phát hiện, anh thấy mình kém cỏi và xa cách em.
• Suy luận cần đối chiếu: nhận định của anh về em ban đầu chưa hẳn đúng; hành động của em (vẽ bức tranh đầy tình yêu thương) cho thấy em luôn dành tình cảm cho anh.
• Kết luận HS rút ra: người đọc phân biệt được điều văn bản cho biết với điều mình suy ra và cần có bằng chứng khi nhận xét.

HS hiểu bức tranh là hình ảnh phản chiếu khoảng cách giữa cái tôi của người anh và tình thương của em; phân tích được diễn biến cảm xúc của anh và ý nghĩa của sự xấu hổ.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Trên khăn có 4 ô: Ô 1: Bức tranh phản chiếu điều gì? Ô 2: Anh ngỡ ngàng vì điều gì? Ô 3: Anh hãnh diện vì điều gì? Ô 4: Vì sao anh xấu hổ và sự xấu hổ có ý nghĩa gì? Mỗi thành viên viết ý kiến vào ô của mình, sau đó cả nhóm thống nhất ý chính ở giữa khăn. Yêu cầu: mỗi ý phải có một chi tiết trong lược thuật làm bằng chứng. Các nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 2.

• Ô 1: Bức tranh không chụp ngoại hình mà làm hiện khoảng cách giữa cái tôi anh đang sống và hình ảnh tốt đẹp trong tình thương của em.
• Ô 2: Anh ngỡ ngàng khi đứng trước bức tranh em vẽ, vì anh không ngờ em nhìn mình bằng cái nhìn trong sáng như vậy.
• Ô 3: Anh hãnh diện vì thấy mình được em trân trọng và yêu quý.
• Ô 4: Anh xấu hổ không chỉ vì thua tài em mà vì nhận ra lòng ích kỉ của mình trước sự trong sáng của em; đây là bước anh bắt đầu tự nhìn lại.
• Ý chính của nhóm: chuỗi cảm xúc ngỡ ngàng – hãnh diện – xấu hổ là một quá trình nhận thức, đưa nhân vật từ ghen tị đến tự đối diện bản thân.

HS vận dụng kiến thức về ngôi kể, thông tin trong văn bản và diễn biến cảm xúc để làm bài tập; tự kiểm tra và sửa lỗi.

HS làm các bài tập sau (lấy từ bài tập trong bài học):
Bài 2. Người kể là ai? A. Người em kể về anh; B. Người họa sĩ kể từ ngoài; C. Người anh.
Bài 3. Kiều Phương có tài gì? A. Hội họa; B. Nổi bật về âm nhạc; C. Nổi bật về kể chuyện.
Bài 4. Khi tài em được khen, anh có xu hướng gì? Trả lời ngắn bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu.
Bài 5. Tranh của em giúp anh nhận ra điều gì? A. Anh xác nhận việc xa lánh em là đúng; B. Khoảng cách giữa lòng mình và tình yêu của em; C. Anh nhận ra mình hơn em về mọi mặt.
Bài 6. Xác định đúng hoặc sai: a) Sự xấu hổ trước tranh cho thấy người anh bắt đầu tự nhìn lại. b) Tranh làm người anh xác nhận rằng thái độ ghen tị trước đó hoàn toàn đúng.
Bài 7. Nối chi tiết/khái niệm với cách hiểu phù hợp: Ngôi kể người anh; Bức tranh; Sự xấu hổ.

Đáp án:

• Bài 2: C (người anh).
• Bài 3: A (hội họa).
• Bài 4: Ghen tị và xa cách (nêu đúng ý 0,75 điểm; diễn đạt rõ 0,25 điểm; chấp nhận cách nói tương đương dựa vào chi tiết lược thuật).
• Bài 5: B (khoảng cách giữa lòng mình và tình yêu của em).
• Bài 6: a) Đ; b) S (cái nhìn trong sáng của em khiến anh xấu hổ, không phải được biện hộ cho sự ghen tị).
• Bài 7: Ngôi kể người anh – thấy trực tiếp xung đột nội tâm; Bức tranh – cái nhìn yêu thương của em; Sự xấu hổ – bước tự nhận ra ích kỉ.

HS vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn nhận xét 5–7 câu về một nét đáng chú ý của văn bản, có chi tiết làm dẫn chứng và giải thích tác dụng; biết trình bày theo trình tự từ nhận xét đến chi tiết rồi đến giải thích.

HS viết đoạn văn theo đề: Phân tích một nét đáng chú ý của văn bản Bức tranh của em gái tôi. Dùng ít nhất một chi tiết cụ thể làm bằng chứng. Yêu cầu: đi từ nhận xét đến chi tiết rồi giải thích tác dụng; phân biệt rõ điều văn bản cho biết với suy luận của mình. Gợi ý nét đáng chú ý: bức tranh, diễn biến cảm xúc của người anh, ngôi kể thứ nhất.

Đoạn văn mẫu (tham khảo ý, HS tự diễn đạt bằng lời của mình): Bức tranh là chi tiết đáng chú ý nhất của truyện. Đứng trước bức tranh em vẽ, người anh chuyển từ ngỡ ngàng, hãnh diện sang xấu hổ, cho thấy bức tranh không chỉ là tài năng của em mà còn là tấm gương phản chiếu khoảng cách giữa cái tôi của anh và tình thương của em. Nhờ ngôi kể thứ nhất, người đọc thấy rõ sự chuyển biến ấy từ bên trong, nhờ đó không chỉ biết ghen tị là không tốt mà còn thấy nó nảy sinh và được vượt qua như thế nào.
Tiêu chí chấm (2 điểm): nhận xét đúng, trọng tâm (0,5); chi tiết chính xác (0,5); giải thích nội dung hoặc hình thức (0,75); diễn đạt (0,25). Chấp nhận cách hiểu khác có lí lẽ và bằng chứng từ ngữ liệu.