Giáo án Thách thức thứ hai: Sáng tạo cùng tác giả

HS nhớ lại truyện Thạch Sanh đã đọc và hiểu nhiệm vụ sáng tạo cùng tác giả: từ một văn bản đã đọc, chọn cách kể, vẽ, diễn hoặc viết thêm bằng lời riêng.

GV đưa câu hỏi khởi động: “Em nhớ những chi tiết nào trong truyện Thạch Sanh? Nếu được kể lại truyện theo cách của mình, em sẽ chọn cách nào: kể, vẽ, diễn hay viết thêm?” HS trả lời nhanh, sau đó GV nêu nhiệm vụ của bài trên bảng phụ.

• Danh sách 2–3 chi tiết của truyện Thạch Sanh mà HS nhớ, ví dụ: Thạch Sanh đánh thắng chằn tinh, đại bàng; Thạch Sanh dùng cây đàn thần; niêu cơm thần và việc Lý Thông lấy công.
• Nhận diện được nhiệm vụ: chọn một cách sáng tạo (kể, vẽ, diễn, viết thêm) từ một văn bản đã đọc, ghi rõ đâu là nguyên tác, đâu là sáng tạo, giữ ý nghĩa có căn cứ.

HS đọc tình huống mẫu về tờ gấp “chiến thắng và lòng nhân hậu”, nhận ra từng mặt của sản phẩm và phân biệt nguyên tác với phần sáng tạo, cũng như phân biệt thông tin của văn bản với suy luận riêng.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép ngắn (mỗi bạn đọc một mặt của tờ gấp mẫu, sau đó ghép lại). Nhiệm vụ: đọc tình huống thực hành gốc và điền Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Mặt đầu ghi gì? (2) Mặt giữa là gì và được tạo ra thế nào? (3) Mặt cuối là nguyên tác hay phần sáng tạo? Vì sao? (4) Khi góp ý, các bạn đã kiểm tra điều gì?

• Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ: mặt đầu ghi tên truyện Thạch Sanh và nguồn bản kể; mặt giữa là hình vẽ biểu tượng đàn và niêu cơm do nhóm tự vẽ, không cắt ảnh có bản quyền; mặt cuối là đoạn viết tưởng tượng về cuộc trò chuyện sau bữa ăn, ghi rõ “phần sáng tạo, không phải lời nguyên tác”.
• Kết luận HS rút ra: nguyên tác là nội dung có trong truyện đã đọc; phần sáng tạo là phần HS tự thêm, phải ghi rõ; khi góp ý, cần kiểm tra xem đoạn thêm có làm nhân vật Thạch Sanh thành người khoe quyền hay không, tức là có giữ ý nghĩa có căn cứ không.

HS nêu được các tiêu chí của sản phẩm sáng tạo và giới hạn cần tôn trọng (nguồn đọc, quyền tác giả, trích dẫn ngắn, ghi vai khi làm nhóm).

GV nêu tiêu chí: sản phẩm do người học tạo; có nguồn đọc rõ; không tự nhận đã đọc phần chưa đọc; chỉ trích ngắn khi có căn cứ, ưu tiên tóm lược và cách hiểu riêng; khi làm nhóm ghi vai và đóng góp; ảnh của người khác cần được đồng ý. HS làm việc theo cặp: đối chiếu một tình huống giả định “bạn A chép nguyên đoạn dài từ sách và không ghi nguồn” để nhận xét có đạt tiêu chí không và sửa thế nào.

• Danh sách 5 tiêu chí HS ghi được: (1) do người học tạo; (2) có nguồn đọc rõ; (3) không tự nhận đã đọc phần chưa đọc; (4) chỉ trích ngắn khi có căn cứ, ưu tiên tóm lược và lời riêng; (5) ghi vai nhóm, ảnh người khác cần được đồng ý.
• Nhận xét của cặp đôi: tình huống A chép dài và không ghi nguồn chưa đạt tiêu chí (2) và (4); cách sửa là ghi nguồn, rút gọn đoạn trích và viết lại bằng lời tóm lược của mình.

HS vận dụng kiến thức đã học để đọc hiểu tình huống thực hành và trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi ngắn có dẫn chứng.

HS làm việc cá nhân trên Phiếu học tập số 2 (hoặc bài tương tác trên NeoEdu), đọc lại tình huống thực hành gốc về tờ gấp “chiến thắng và lòng nhân hậu”. Các câu hỏi: (1) Truyện được chọn là gì? (2) Chủ đề tờ gấp là gì? (3) Mặt đầu ghi gì? (4) Ảnh được tạo thế nào? (5) Phần trò chuyện thêm được ghi thế nào? (6) Góp ý kiểm điều gì?

• Đáp án: (1) A. Thạch Sanh; (2) B. Chiến thắng và lòng nhân hậu; (3) Tên truyện Thạch Sanh và nguồn bản kể; (4) C. Nhóm tự vẽ; (5) A. Là phần sáng tạo; (6) Kiểm tra xem đoạn thêm có giữ ý nghĩa có căn cứ không, cụ thể là có làm Thạch Sanh thành người khoe quyền hay không.
• Mỗi câu được chấm: câu trắc nghiệm đúng hoàn toàn; câu trả lời ngắn đúng ý và diễn đạt rõ ràng, không bắt buộc trùng nguyên văn.

HS lập ý tưởng sáng tạo từ một truyện dân gian đã đọc (có chủ đề, nguồn, phần thêm và cách kiểm ý nghĩa), tự đánh giá sản phẩm bằng chi tiết cụ thể và nêu cách sửa.

HS chọn một truyện dân gian đã đọc và lập ý tưởng sáng tạo theo mẫu gồm: tên truyện và nguồn; chủ đề; hình thức sáng tạo (kể, vẽ, diễn, viết thêm); một chi tiết hoặc đoạn thêm bằng lời riêng; cách kiểm tra ý nghĩa có căn cứ. Sau đó tự đánh giá: nêu một điểm đã đạt bằng chi tiết cụ thể, một điểm cần sửa và cách sửa. Ví dụ tham khảo: vẽ hai ô “Cây khế của em và của anh”, ghi rõ giới hạn túi, thêm đối thoại về “biết đủ”, đánh dấu rõ là sáng tạo.

• Phiếu ý tưởng sáng tạo hoàn chỉnh: có tên truyện, nguồn, chủ đề, hình thức, đoạn thêm được đánh dấu “phần sáng tạo” và một câu nói rõ cách kiểm ý nghĩa (ví dụ: đối chiếu hai lượt truyện để không làm người em thành người tham).
• Tự đánh giá có căn cứ: “Phiếu đã có tên truyện và nguồn, nhưng nhận xét còn chung. Em sẽ thêm hành động của nhân vật và giải thích nó liên quan đến ý kiến thế nào.”