Giáo án Phiêu lưu cùng trang sách

Huy động trải nghiệm đọc sách và xem phim của HS; giúp HS xác định nhiệm vụ đối chiếu sách với phim chuyển thể trong bài.

GV mở trang bài học trên NeoEdu hoặc chiếu tên bài “Phiêu lưu cùng trang sách”, đặt ba câu hỏi:

• Em đã đọc truyện nào rồi xem phim chuyển thể từ truyện đó chưa?
• Khi xem phim, em thấy điều gì giống hoặc khác với lúc đọc sách?
• Theo em, vì sao một bộ phim lại có thể thêm nhân vật hoặc đổi cách kể so với sách?
  HS trả lời nhanh theo cặp, sau đó GV nêu nhiệm vụ của bài: mỗi nhóm chọn một cặp sách – phim cùng chủ đề, đối chiếu rồi thiết kế pô-xtơ.

Danh sách 3 đến 4 cặp sách – phim mà lớp nêu (ví dụ: Hoàng tử bé – phim The Little Prince, 2015). Kết luận nhiệm vụ: đối chiếu nội dung và hình thức, dẫn cảnh cụ thể, thiết kế pô-xtơ có lí do lựa chọn. Câu cần ghi nhớ: đọc sách và xem chuyển thể là hai trải nghiệm có liên quan nhưng không đồng nhất.

HS lập được bảng hai cột tương đồng và khác biệt về sự kiện, nhân vật và điểm nhìn giữa sách và phim, rút ra cách nhận xét có dẫn chứng.

Nhóm 4 đến 6 HS, kĩ thuật khăn trải bàn. Nhóm đọc phần “Hồ sơ đối chiếu gốc” trong bài học và đối chiếu với phần sách đã đọc của nhóm. Nhóm điền Phiếu học tập số 1, lập bảng hai cột: điểm tương đồng và khác biệt về sự kiện, nhân vật, điểm nhìn. Câu hỏi GV đặt ra cho nhóm:

• Phim và sách cùng mở đầu trao đổi về chủ đề nào?
• Phim thêm nhân vật, khung truyện nào? Điều đó thay đổi cách người xem tiếp cận câu chuyện như thế nào?
• Ai là người kể hoặc người đưa người xem vào câu chuyện trong phim?
  Mỗi ý phải kèm chi tiết cụ thể (trang sách hoặc cảnh phim đã xem) và chỉ ghi điều nhóm thực sự đọc hoặc xem.

Phiếu học tập số 1 hoàn thành. Kiến thức HS rút ra:

• Tương đồng: cả phần gặp cáo và phim đều mở trao đổi về tình bạn; hoàng tử nhận ra tình bạn cần thời gian, chăm sóc và trách nhiệm.
• Khác biệt: phim thêm câu chuyện về một cô bé và người phi công già; cô bé tiếp cận câu chuyện hoàng tử qua người hàng xóm ấy, tạo thêm một điểm nhìn.
• Nhận xét đúng: khác biệt về khung truyện cần được phân tích tác dụng, không tự động coi là lỗi; muốn đánh giá phải dẫn đúng một cảnh đã xem, không suy từ hồ sơ ra toàn bộ phim.

HS phân tích được cách phim dùng hoạt hình máy tính, hoạt hình dừng hình, âm thanh và nhịp dựng so với lời văn và tranh minh họa trong sách, và nêu tác dụng với người xem.

Nhóm tiếp tục làm việc với Phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra:

• Phim thể hiện thế giới cô bé bằng cách nào? Phần kể về hoàng tử dùng cách nào?
• Sách dùng lời văn và tranh để gợi hình ảnh ra sao? Phim thay bằng chuyển động, âm thanh và nhịp dựng thế nào?
• Cách làm đó tạo cảm xúc gì cho người xem so với người đọc?
  Nhóm chọn một cảnh phim đã xem và một đoạn sách tương ứng để đối chiếu, không dùng cảnh mà nhóm chưa xem.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, nêu: thế giới cô bé được thể hiện bằng hoạt hình máy tính; nhiều phần kể về hoàng tử dùng hoạt hình dừng hình; hình thức khác nhau là khác biệt về cách tổ chức và thể hiện, không phải bằng chứng phim chép nguyên mọi trang sách. Kiến thức HS rút ra: tác dụng của hình thức phải gắn với một cảnh cụ thể và với cảm nhận của người xem, người đọc.

HS vận dụng hồ sơ đối chiếu để trả lời đúng các câu hỏi về đạo diễn, khung truyện, đặc điểm của sách và phim; nhận diện kết luận vội.

HS làm cá nhân trong 8 phút, sau đó đổi chéo và chữa bài cùng bạn. Đề gồm các bài 2 đến 6 của bài học:

• Bài 2: Phim nêu trong hồ sơ do ai đạo diễn? A. Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri; B. Mark Osborne; C. Minh Khoa.
• Bài 3: Phim thêm khung truyện về ai? A. Hai anh em chia cây khế; B. Một nhóm thợ đóng thuyền; C. Cô bé và người phi công già.
• Bài 4: Nối đối tượng với đặc điểm: phần gặp cáo trong sách; thế giới cô bé trong phim; nhiều phần kể về hoàng tử trong phim.
• Bài 5: Đánh giá đúng/sai: a) Cần ghi rõ phiên bản phim và phần sách đã đối chiếu; b) Chỉ đọc hồ sơ giới thiệu là đủ tự nhận đã xem toàn bộ phim; c) Sự khác nhau về khung truyện cần được phân tích tác dụng, không tự động coi là lỗi.
• Bài 6: Dựa vào hồ sơ, nêu một điểm chung và một khác biệt giữa tác phẩm và phim; chỉ ra điều chưa đủ dữ kiện để kết luận.

Đáp án:

• Bài 2: B (Mark Osborne là đạo diễn; Ăng-toan đơ Xanh-tơ Ê-xu-pe-ri là tác giả sách).
• Bài 3: C (Cô bé và người phi công già).
• Bài 4: Phần gặp cáo trong sách – hoàng tử học về thời gian, chăm sóc và trách nhiệm trong tình bạn; thế giới cô bé trong phim – được thể hiện bằng hoạt hình máy tính; nhiều phần kể về hoàng tử trong phim – dùng hoạt hình dừng hình.
• Bài 5: a) Đúng; b) Sai; c) Đúng.
• Bài 6: Điểm chung là đặt vấn đề tình bạn; khác biệt là phim thêm khung cô bé và thể hiện bằng hình, tiếng. Chưa đủ dữ kiện để kết luận toàn phim hay hơn sách hoặc mọi cảnh đều giữ nguyên sách, chỉ từ hồ sơ. Chấp nhận cách lí giải khác có bằng chứng phù hợp.

HS thiết kế được pô-xtơ giới thiệu phim đã xem hoặc vẽ lại bìa cuốn sách yêu thích, có đủ thông tin, bằng chứng và hai lí do lựa chọn hình thức.

Nhóm làm việc trên giấy A3 hoặc A2 theo bố cục gợi ý: trên cùng ghi tên phim, đạo diễn, năm (hoặc tên sách, tác giả, bản dịch/ấn bản); giữa là hình một quyển sách mở và hai khoảng màu do nhóm tự vẽ, biểu thị hai lớp kể; bên dưới có lời mời Đọc và xem để so sánh cách tình bạn làm ta thay đổi. Nếu vẽ lại bìa sách, giữ tên và tác giả, ghi “minh họa do nhóm thực hiện”. Pô-xtơ không dùng ảnh nhân vật sao chép và phải ghi rõ đây không phải áp-phích chính thức của phim. Nhóm chuẩn bị 2 phút trình bày: nêu hai lí do chọn màu, hình và bố cục.

Pô-xtơ hoặc bản vẽ bìa sách có đủ: tên phim hoặc sách, đạo diễn hoặc tác giả, năm hoặc ấn bản; nguồn đã đọc hoặc xem; lời mời đối chiếu; hai lí do lựa chọn hình thức (ví dụ: hai khoảng màu biểu thị hai lớp kể nên chọn hai tông màu tương phản; hình quyển sách mở nhắc người xem đến nguồn gốc là truyện). Tiêu chí chấm: sản phẩm đủ thông tin và phân biệt với bản chính thức (1 điểm); nội dung gắn sách hoặc phim có bằng chứng (1 điểm); hình, lời riêng và lí do lựa chọn (1 điểm).