Giáo án Trình bày ý kiến về một vấn đề trong đời sống được gợi ra từ cuốn sách đã đọc

Huy động trải nghiệm đọc sách; giúp HS xác định được một vấn đề trong đời sống được gợi ra từ cuốn sách và nêu quan điểm ban đầu.

HS nhớ lại cuốn sách đã đọc và trả lời câu hỏi: Trong cuốn sách em đã đọc, có tình huống nào khiến em suy nghĩ về cách ứng xử trong đời sống? Em nghĩ điều gì là đúng hoặc chưa đúng ở đó? GV dẫn vào bài bằng việc đưa ra trích dẫn “Lời ‘chỉ đùa’ không làm hậu quả biến mất” để HS suy nghĩ.

Mỗi HS nêu được một vấn đề cụ thể từ sách (ví dụ: trách nhiệm sau một trò đùa, sự giúp đỡ đúng cách, lời nói ảnh hưởng đến người khác) và viết được một câu nêu quan điểm ban đầu, ví dụ: “Em nghĩ người gây lỗi phải dừng lại và sửa lỗi, không thể lấy lí do chỉ đùa để bỏ qua.”

Giúp HS nhận diện được ba phần của bài nói và cách một bài nói có hai lí lẽ, chi tiết và chỉ rõ giới hạn.

HS làm việc nhóm bốn theo kĩ thuật khăn trải bàn: đọc bài nói mẫu trên slide và điền vào Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đoạn nào mở vấn đề? (2) Lí lẽ thứ nhất và thứ hai là gì, có chi tiết nào làm dẫn chứng? (3) Người nói đã chỉ rõ giới hạn nào của ý kiến? (4) Đoạn nào trả lời hoặc kết luận?

Phiếu học tập số 1 được điền đầy đủ: Mở vấn đề: “Từ Bài học đường đời đầu tiên, em muốn bàn về trách nhiệm sau một trò đùa.” Lí lẽ 1: lời “chỉ đùa” không làm hậu quả biến mất; dẫn chứng: Mèn gây chuyện nhưng Choắt chịu hại. Lí lẽ 2: người gây lỗi cần dừng, bảo vệ người bị hại và sửa phần mình có thể. Giới hạn: em không nói mọi trò đùa đều xấu; tiêu chí là sự đồng ý, an toàn và không làm ai bị hạ thấp. Kết: mong cùng xét một tình huống cụ thể thay vì chỉ dựa chữ “vui”.

Giúp HS phân biệt được điều văn bản nói với suy luận của người nói và biết vai người nghe cần làm gì.

HS làm việc cặp đôi: đọc các câu trong bài nói mẫu và phân loại vào hai cột “Thông tin từ văn bản” và “Suy luận riêng”. Câu hỏi GV đặt ra: Câu nào miêu tả đúng điều xảy ra trong tác phẩm? Câu nào là cách hiểu hoặc ý kiến của người nói? Người nghe cần làm gì khi lắng nghe (ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình)?

Thông tin từ văn bản: “Mèn gây chuyện nhưng Choắt chịu hại.” Suy luận riêng: “Vì vậy, người gây lỗi cần dừng, bảo vệ người bị hại và sửa phần mình có thể.” và “Em không nói mọi trò đùa đều xấu.” Vai người nghe: ghi ý chính, không ngắt lời, nhận xét nội dung chứ không bình phẩm ngoại hình hay con người.

Củng cố kĩ năng nghe nắm ý chính, nhận diện giới hạn và quy tắc trong bài nói; luyện nhận xét và đáp lại có căn cứ.

Bài tập 1–4 (nghe đoạn nghe riêng, trắc nghiệm): GV phát đoạn nghe, HS chọn đáp án cá nhân rồi kiểm tra trên học liệu số NeoEdu. Bài tập 7–8 (nói và nghe theo cặp): HS nghe bạn trình bày, nêu một câu hỏi làm rõ và một nhận xét; sau đó đáp lại một nhận xét bằng lí do và sẵn sàng sửa.

Bài 1: Ý kiến chính là gì? A. Luôn làm thay; B. Bỏ quy tắc; C. Giúp bạn tự làm → Đáp án C.
Bài 2: Vì sao làm thay có giới hạn? A. Mất cơ hội học; B. Luôn đắt tiền; C. Không có giấy → Đáp án A.
Bài 3: Người nói nêu giới hạn nào? A. Biết mọi ý tác giả; B. Chỉ dựa trích đoạn đã đọc; C. Đã đọc mọi sách → Đáp án B.
Bài 4: Quy tắc nào vẫn cần? A. Cười nhạo; B. Mọi người giống hệt; C. An toàn và trung thực → Đáp án C.
Bài 7 (gợi ý, 2 điểm): hỏi đúng chỗ cần làm rõ (1); nhận xét cụ thể, lịch sự (1). Ví dụ: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?”
Bài 8 (gợi ý, 2 điểm): đáp trọng tâm có lí do (1); tôn trọng và nhận điều có thể sửa (1). Ví dụ: “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.”

Vận dụng toàn bộ kiến thức để trình bày một ý kiến hoàn chỉnh về một vấn đề từ cuốn sách đã đọc; tự sửa một điểm dựa trên phản hồi.

HS lập ghi chú ba phần từ nhiệm vụ: Từ sách xác định vấn đề, phát biểu ý kiến có hai lí lẽ và chi tiết; chỉ rõ giới hạn phần đọc, nghe người khác và đáp có căn cứ. Nhóm ba luyện nói, mỗi bạn khoảng 1 phút (tổng khoảng 2–3 phút/bạn khi tính cả phản hồi); hai bạn còn lại ghi phản hồi theo Phiếu đánh giá bài nói. Mỗi bạn luyện một lần để kiểm thời gian, nghe phản hồi rồi sửa một điểm cụ thể.

Mỗi HS có bài nói hoàn chỉnh 2–3 phút gồm: vấn đề, hai lí lẽ kèm chi tiết, giới hạn ý kiến, kết luận. Phiếu đánh giá bài nói theo rubric 4 điểm: đủ nội dung và trọng tâm (1,5); chi tiết hoặc lí lẽ (1); giọng nói và ngôn ngữ hiểu được (0,75); tương tác và thời gian (0,5); thái độ tôn trọng (0,25). Mỗi HS nêu được một điểm đã sửa sau phản hồi.