Giáo án Viết bài văn kể lại một trải nghiệm của em

Huy động vốn trải nghiệm của HS và dẫn dắt vào yêu cầu viết bài kể một trải nghiệm có thật.

HS nhớ lại một lần làm việc nhóm hoặc cùng bạn thực hiện một việc, sau đó trả lời câu hỏi: “Trong lần đó, điều gì khiến em bất ngờ hoặc phải suy nghĩ lại cách làm của mình?”

Mỗi HS nêu được một sự việc có thật, một cảm xúc và một điều em thấy khác đi sau trải nghiệm. Ví dụ dự kiến: “Em từng nghĩ mình làm đúng nên không nghe bạn góp ý, sau đó nhóm bị chậm tiến độ và em học được cách hỏi ý kiến trước khi quyết định.”

Nhận biết hoàn cảnh, sự việc, cảm xúc và điều thay đổi trong bài mẫu; phân biệt thông tin có trong bài với suy luận của người đọc.

HS đọc bài mẫu “Chiều thứ sáu, lớp tôi làm mô hình cầu giấy…” và hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi. Phiếu gồm các câu hỏi: (1) Hoàn cảnh diễn ra việc gì, ở đâu, với ai? (2) Sự việc nào tạo bước ngoặt? (3) Cảm xúc của người kể thay đổi thế nào? (4) Điều người kể nhận ra và thay đổi ở cuối bài là gì? (5) Trong các nhận định sau, nhận định nào là thông tin có trong bài, nhận định nào là suy luận riêng: “Hà là người điềm tĩnh.” / “Cầu đứng được lâu hơn sau khi sửa.” / “Tôi hiểu tự tin chỉ có ích khi đi cùng khả năng lắng nghe.”

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm các ý chính:

• Hoàn cảnh: chiều thứ sáu, lớp làm mô hình cầu giấy; người kể vốn được khen khéo tay nên tự tin quá mức.
• Sự việc bước ngoặt: người kể gạt ý kiến của Hà khi chưa nghe bạn giải thích; cầu oằn xuống khi đặt hai cuốn vở; người kể xin lỗi và cả nhóm thử cách gấp khác.
• Cảm xúc: từ nóng mặt, sợ bị trách sang nhận ra lỗi nằm ở thái độ coi thường ý kiến bạn.
• Điều thay đổi: từ hôm đó, trước khi quyết định trong nhóm, người kể hỏi thêm một ý kiến.
• Phân biệt: “Cầu đứng được lâu hơn sau khi sửa” là thông tin có trong bài; “Hà là người điềm tĩnh” là suy luận của người đọc vì văn bản chỉ kể Hà hỏi bình tĩnh; “Tôi hiểu tự tin chỉ có ích khi đi cùng khả năng lắng nghe” là nhận thức của người kể được nêu trực tiếp trong bài.

Xác định được trải nghiệm có thật của bản thân, chọn chi tiết trọng tâm và lập dàn ý ba phần theo yêu cầu của kiểu bài.

HS sử dụng Phiếu học tập số 2 để điền trải nghiệm của mình theo ba phần: Mở (hoàn cảnh, nhân vật), Thân (sự việc, bước ngoặt, cảm xúc), Kết (điều em thay đổi). Mỗi phần ghi tối đa 2 ý. Sau đó HS đối chiếu với checklist: đúng ngôi kể thứ nhất; có thời điểm và hành động cụ thể; có cảm xúc; có điều thay đổi; không nêu thông tin riêng tư của người khác.

Dàn ý cá nhân gồm ba phần, ví dụ: Mở – buổi chuẩn bị cho hoạt động lớp và cảm giác tự tin quá mức của tôi; Thân – tôi không nghe ý kiến của bạn, sản phẩm chưa đạt, cả nhóm cùng sửa lại; Kết – tôi học cách lắng nghe và nhận trách nhiệm trong nhóm. Checklist được đánh dấu đủ 5 mục.

Vận dụng kiến thức về bước ngoặt, yêu cầu kiểu bài và cách sửa câu mơ hồ để làm các bài tập luyện tập.

Nhóm 4 HS làm theo kĩ thuật khăn trải bàn với bốn bài tập: (1) Chọn chi tiết tạo bước ngoặt rõ nhất trong các phương án A, B, C. (2) Sắp xếp quy trình viết. (3) Nối phần Mở, Thân, Kết với nội dung tương ứng. (4) Đánh giá đúng/sai ba nhận định về yêu cầu kiểu bài. Sau đó nhóm sửa đoạn: “Hôm ấy vui lắm. Tôi làm hỏng. Bạn giúp. Tôi biết nhiều thứ.”

Đáp án:

• Bài 1: B. Chiếc cầu hỏng khiến tôi nhận ra mình chưa lắng nghe. Đây là chi tiết tạo bước ngoặt.
• Bài 2: Xác định đề tài, người đọc và yêu cầu → Tìm ý, lập dàn ý → Viết bản nháp bằng lời riêng → Đọc lại và chỉnh sửa.
• Bài 3: Ý 1 – Mở: buổi làm việc nhóm và sự tự tin quá mức của tôi; Ý 2 – Thân: tôi bỏ qua ý kiến bạn, mô hình hỏng, cả nhóm sửa cùng nhau; Ý 3 – Kết: tôi học cách nghe và nhận trách nhiệm.
• Bài 4: a) Đ; b) S; c) Đ.
• Bài sửa mẫu: “Chiều thứ sáu, tôi gạt ý kiến của Hà khi làm cầu giấy. Cầu hỏng, bạn vẫn giúp tôi gấp lại. Tôi xấu hổ, xin lỗi và học cách nghe trước khi quyết định.” Giải thích: bản sửa thêm thời điểm, hành động, cảm xúc và điều thay đổi.

Viết được đoạn văn hoặc bài văn kể một trải nghiệm có thật theo đúng yêu cầu, biết đánh giá bài bạn và tự chỉnh sửa bài của mình.

HS viết bài văn kể một trải nghiệm có thật của bản thân bằng ngôi thứ nhất, làm rõ hoàn cảnh, sự việc, cảm xúc và điều thay đổi. Không nêu thông tin riêng tư của bạn bè. Sau khi viết, HS đổi bài với bạn cùng bàn, đối chiếu theo rubric 4 điểm: đúng yêu cầu/thể loại (0,5); nội dung cụ thể, chi tiết phù hợp (2); bố cục và liên kết (0,75); diễn đạt, chính tả (0,5); cách nhìn riêng có căn cứ (0,25).

Bài văn hoặc đoạn văn kể trải nghiệm hoàn chỉnh, có đủ ba phần; phiếu nhận xét bài bạn gồm ít nhất hai ưu điểm có dẫn chứng và một góp ý cụ thể; bản tự chỉnh sửa có ghi rõ phần đã sửa. Ví dụ đoạn kết: “Từ hôm đó, trước khi quyết định trong nhóm, tôi luôn hỏi thêm ý kiến của các bạn.”