Giáo án Bắt nạt

Huy động trải nghiệm của HS về hành vi bắt nạt và cách ứng xử khi chứng kiến; dẫn dắt vào thông điệp của bài thơ Bắt nạt.

GV đặt câu hỏi: “Trong lớp hoặc trên mạng, em đã thấy bạn nào bị trêu chọc, chế giễu chưa? Lúc đó em thường làm gì?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh. GV ghi nhanh các ý lên bảng, chia thành hai cột: “Làm cho bạn tổn thương” và “Giúp đỡ bạn”.

Bảng ý kiến của lớp gồm ít nhất hai cột: các hành vi làm tổn thương (ví dụ: chế giễu ngoại hình, cười theo, quay clip phát tán) và các hành vi giúp đỡ (ví dụ: lên tiếng can ngăn, hỏi thăm bạn, báo thầy cô). Từ đó HS nhận ra bắt nạt không chỉ là hành động của người gây hại mà còn liên quan đến người chứng kiến.

HS nêu được nội dung chính và giải thích tác dụng của giọng trò chuyện gần gũi, cấu trúc lặp lại lời ngăn, cùng thông điệp chủ động giúp đỡ trong bài thơ Bắt nạt.

HS đọc văn bản Bắt nạt trong SGK (hoặc đọc phần tóm lược và trích “Đừng bắt nạt, bạn ơi” trên máy chiếu; lưu ý đây là bản tóm lược do người biên soạn, muốn đối chiếu toàn văn cần dùng SGK). Làm việc theo nhóm 3 bằng kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1, mỗi nhóm nhận một khía cạnh: (1) Giọng nói gần gũi; (2) Lặp lại lời ngăn; (3) Từ không làm hại đến biết giúp. Câu hỏi gợi ý: “Lời gọi “bạn” cho thấy quan hệ giữa người nói và người nghe như thế nào?”; “Cấu trúc lặp lại tạo tác dụng gì cho thái độ của người nói?”; “Thông điệp về việc giúp đỡ được thể hiện qua chi tiết nào?”

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành của nhóm, gồm: chi tiết, đặc điểm và tác dụng. Kết quả dự kiến: (1) Giọng nói gần gũi: lời gọi “bạn” và câu ngắn tạo cảm giác thân mật, dễ tiếp nhận; dí dỏm làm nhẹ cảm giác lên lớp nhưng không làm nhẹ hậu quả của bắt nạt. (2) Lặp lại lời ngăn: tạo nhịp điệu, nhấn mạnh giới hạn không được vượt và mở rộng phạm vi bảo vệ từ con người sang sinh vật, môi trường. (3) Từ không làm hại đến biết giúp: đòi hỏi thái độ chủ động, không cười theo hay quay clip phát tán mà tìm sự hỗ trợ phù hợp. Kiến thức HS rút ra: Thái độ phản đối bắt nạt được thể hiện kiên quyết dù giọng điệu trò chuyện và có lúc dí dỏm.

HS nhận biết cấu trúc một đoạn nhận xét có dẫn chứng và phân biệt được đoạn phân tích với đoạn chỉ kể lại nội dung.

GV trình chiếu đoạn phân tích mẫu: “Sức thuyết phục của bài thơ nằm ở giọng trò chuyện mà kiên quyết. Lời gọi “bạn” không đẩy người nghe ra ngoài quan hệ; nhưng những lời ngăn liên tiếp buộc ta nhìn rõ giới hạn không được vượt.” GV đặt câu hỏi: “Một đoạn phân tích khác đoạn kể lại ở điểm nào?” và “Đoạn trên có những thành phần nào?” Sau đó GV yêu cầu HS đọc lại đoạn kể lại mẫu: “Bài thơ kể về việc người nói phản đối bắt nạt người yếu, các con vật và cây cối.” So sánh hai đoạn.

Kết quả dự kiến: Đoạn phân tích đi từ nhận xét (sức thuyết phục nằm ở giọng trò chuyện mà kiên quyết), dẫn chi tiết cụ thể (lời gọi “bạn”, những lời ngăn liên tiếp) và giải thích tác dụng (không đẩy người nghe ra ngoài quan hệ; buộc ta nhìn rõ giới hạn). Đoạn kể lại chỉ thuật nội dung, không nêu nhận xét và không giải thích tác dụng. Kiến thức HS rút ra: Quy trình viết nhận xét có dẫn chứng gồm ba bước: nêu nhận xét, dẫn chi tiết đúng ngữ liệu, giải thích tác dụng; khi viết cần tách rõ điều văn bản nói với suy luận của người viết.

Củng cố nội dung bài thơ, cách đọc hiểu và cách trình bày nhận xét có dẫn chứng thông qua các bài tập đã cho.

HS làm nhanh Phiếu học tập số 2 gồm các câu 2, 3, 5, 6, 7 (trắc nghiệm và đúng sai, nối) bằng thẻ đáp án hoặc bảng con. Sau đó HS làm câu 8 bằng cách trả lời nhanh miệng một ý nhận xét kèm một chi tiết. Đề các câu được ghi trong Phiếu học tập số 2.

Đáp án dự kiến: Câu 2: A (Phản đối bắt nạt). Câu 3: B (Trò chuyện cùng bạn). Câu 5: C (Tìm hỗ trợ an toàn khi thấy bắt nạt). Câu 6: a) Đ (giọng dí dỏm có thể đi cùng thái độ phản đối kiên quyết); b) S (lời thơ vui không làm hành vi bắt nạt thành trò chơi). Câu 7: Giọng dí dỏm – Lời nhắc dễ gần; Lời ngăn lặp lại – Nhấn mạnh thái độ phản đối; Bảo vệ kẻ yếu – Quan tâm vượt lợi ích riêng. Câu 8 (gợi ý trả lời): Sức thuyết phục của bài thơ nằm ở giọng trò chuyện mà kiên quyết; chi tiết lời gọi “bạn” và những lời ngăn liên tiếp chứng minh điều đó. Câu 4 (đối tượng được bảo vệ): người và các sinh vật yếu thế; chấp nhận cách nói tương đương dựa trên ngữ liệu.

HS vận dụng thông điệp của bài thơ để đề xuất những hành động bảo vệ bạn mà không làm lan thêm nội dung tổn thương.

GV nêu tình huống: “Em chứng kiến bạn bị chế giễu trong nhóm chat của lớp. Hãy nêu ba hành động bảo vệ bạn mà không làm lan thêm nội dung tổn thương.” HS suy nghĩ và ghi ra giấy nhỏ; về nhà viết đoạn ngắn 5 đến 7 câu nhận xét về một chi tiết trong bài thơ có dẫn chứng (theo câu 8 Phiếu học tập số 2).

Ba hành động dự kiến: (1) Không chia sẻ hoặc bình luận tiếp nội dung chế giễu. (2) Nhắn riêng hỏi thăm và hỗ trợ bạn. (3) Báo người lớn đáng tin cậy hoặc quản trị nhóm; nếu cần lưu bằng chứng thì lưu theo hướng dẫn và không công khai lại để gây thêm hại. Đoạn nhận xét về nhà đạt yêu cầu có nhận xét, dẫn chi tiết đúng ngữ liệu và giải thích tác dụng.