Giáo án Kể lại một trải nghiệm của em

Huy động trải nghiệm của HS, giúp các em hình dung một sự việc đáng nhớ và nhận ra yêu cầu bài nói kể một trải nghiệm.

GV hỏi: “Trong năm học vừa qua, em nhớ nhất sự việc nào? Điều gì khiến em thay đổi cách nghĩ hoặc cách làm?” HS trao đổi 1 phút theo cặp đôi, sau đó 2–3 HS kể nhanh trong khoảng 30 giây. GV nêu nhiệm vụ bài học: kể một sự việc đáng nhớ theo ngôi thứ nhất, có bước ngoặt và cảm xúc; người nghe hỏi một chi tiết để hiểu rõ.

• HS kể được ít nhất một sự việc có thật của bản thân, chỉ ra được đâu là bước ngoặt (điều làm mọi việc thay đổi) và cảm xúc của mình lúc đó.
• HS nêu được ba yếu tố của bài nói: sự việc đáng nhớ, bước ngoặt, cảm xúc; và hai vai trò: người nói (kể theo ngôi thứ nhất) và người nghe (hỏi một chi tiết để hiểu rõ).
• Kết quả: HS ghi tên bài “Kể lại một trải nghiệm của em” và ba yếu tố trên vào vở.

HS nắm được cách chuẩn bị bài nói (chọn người nghe, mục đích, ý chính, ghi chú) và các quy tắc của vai người nghe.

HS đọc mục “Chuẩn bị bài nói và vai người nghe” trong sách. Theo nhóm 4 người, HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (gồm: chọn người nghe và mục đích; ba ý chính; ghi chú ba phần; quy tắc người nghe). GV yêu cầu mỗi nhóm trả lời: “Vì sao người nói không nên đọc nguyên văn bài viết?” và “Nếu bạn nghe muốn nhận xét ngoại hình người kể, bạn nên làm gì?”

• Kiến thức HS rút ra:
• Chọn người nghe và mục đích trước khi nói (ví dụ: bạn cùng lớp, mục đích là chia sẻ bài học về sự lắng nghe).
• Người nói chọn ba ý chính, viết ghi chú ba phần: mở vấn đề, chi tiết hoặc lí do, trả lời hoặc kết luận; dùng ghi chú và nhìn người nghe, không đọc nguyên văn.
• Người nghe ghi ý, không ngắt lời, không bình phẩm ngoại hình; khi chưa rõ thì đặt câu hỏi sau khi người nói kể xong.
• Phiếu học tập số 1 hoàn thành đủ các mục; câu trả lời dự kiến: “Đọc nguyên văn làm mất giao tiếp với người nghe và dễ quên ý”; “Nhận xét về ngoại hình không liên quan đến sự việc được kể, nên bạn chỉ nhận xét về nội dung và cách kể.”

HS nhận ra cấu trúc bước ngoặt và cảm xúc trong bài nói mẫu, phân biệt thông tin trong văn bản với suy luận riêng và nắm tiêu chí chấm bài nói.

GV đọc hoặc HS đọc bài nói mẫu về lần làm cầu giấy cùng nhóm trong sách. Nhóm thảo luận trả lời ba câu hỏi: (1) Bước ngoặt của câu chuyện là gì? (2) Những câu nào là thông tin của sự việc, câu nào là suy nghĩ, đánh giá của người kể? (3) Tiêu chí nào trong rubric (4 điểm) phù hợp để đánh giá bài nói này? Sau đó GV giới thiệu cách luyện một lần và sửa một điểm cụ thể sau khi nghe phản hồi.

• Bước ngoặt: “Khi cầu hỏng, bạn không trách mà rủ chúng tôi thử lại”, khiến người kể nhận ra mình cần lắng nghe; trước đó là việc người kể quá tự tin và bỏ qua đề nghị của Hà.
• Thông tin của sự việc: người kể làm cầu giấy cùng nhóm; cầu hỏng; cả nhóm chia việc; người kể hỏi ý kiến bạn trước các quyết định chung. Suy luận riêng: “Điều đáng nhớ không phải kết quả thi, mà là lúc tôi nhận ra mình cần lắng nghe.”
• Rubric 4 điểm: đủ nội dung và trọng tâm (1,5); chi tiết hoặc lí lẽ (1); giọng nói và ngôn ngữ hiểu được (0,75); tương tác và thời gian (0,5); thái độ tôn trọng (0,25).
• Quy trình luyện: nói thử một lần, bấm giờ, nghe phản hồi, chọn đúng một điểm cần sửa.

HS nghe hiểu đoạn nghe, trả lời đúng câu hỏi có đáp án và lập được ghi chú ba phần cho một bài nói.

GV phát đoạn nghe (ngữ liệu gốc riêng) và HS làm bài 1–4 trắc nghiệm: (1) Người kể nhận việc gì? A. Lau bảng; B. Tưới cây; C. Quét sân. (2) Ai làm thay? A. Người bảo vệ; B. Lan; C. Cô giáo. (3) Người kể nhận lỗi khi nào? A. Trước khi đi chơi; B. Một tháng sau; C. Sau tiết học. (4) Cách tránh quên về sau là gì? A. Ghi nhiệm vụ; B. Không nhận việc nào nữa; C. Đổ lỗi cho tổ. Sau đó HS làm bài 5: lập ghi chú để thực hiện nhiệm vụ nói (ba phần). HS có thể đối chiếu với học liệu NeoEdu.

• Đáp án bài 1: A (Lau bảng).
• Đáp án bài 2: B (Lan).
• Đáp án bài 3: C (Sau tiết học).
• Đáp án bài 4: A (Ghi nhiệm vụ).
• Bài 5 (2 điểm): đủ ý đúng nhiệm vụ (1); từ khóa có thứ tự, không chép cả bài (1). Ghi chú mẫu gồm ba phần: mở vấn đề (“Tôi muốn kể lần làm cầu giấy cùng nhóm”); chi tiết hoặc lí do (“Ban đầu tôi quá tự tin nên bỏ qua đề nghị của Hà; khi cầu hỏng, bạn rủ thử lại”); kết luận (“Điều đáng nhớ là lúc tôi nhận ra mình cần lắng nghe”).

HS trình bày bài nói 2–3 phút theo nhiệm vụ, đặt câu hỏi làm rõ, nhận xét có dẫn chứng và đáp lại ý kiến khác một cách tôn trọng.

Nhóm 4 HS. Mỗi HS nói 2–3 phút theo nhiệm vụ: kể một sự việc đáng nhớ theo ngôi thứ nhất, có bước ngoặt và cảm xúc; người nghe hỏi một chi tiết để hiểu rõ (bài 6). Sau mỗi bài nói, người nghe đặt một câu hỏi làm rõ và nhận xét có dẫn chứng (bài 7). Nếu người nghe có nhận xét không phù hợp, người nói đáp lại bằng lí do, tôn trọng và sẵn sàng sửa (bài 8). Người nghe ghi ý vào Phiếu học tập số 2. Ví dụ câu hỏi và nhận xét mẫu: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?”

• Bài 6 (4 điểm theo rubric): đủ nội dung và trọng tâm (1,5); chi tiết hoặc lí lẽ (1); giọng nói và ngôn ngữ hiểu được (0,75); tương tác và thời gian (0,5); thái độ tôn trọng (0,25). Bài nói mẫu để tham khảo: kể đúng ba phần, có bước ngoặt là cảm xúc xin lỗi và nhận ra cần lắng nghe.
• Bài 7 (2 điểm): hỏi đúng chỗ cần làm rõ (1); nhận xét cụ thể, lịch sự (1). Ví dụ: “Bạn nói đã thay đổi sau sự việc; hành động nào cho thấy điều đó?”
• Bài 8 (2 điểm): đáp trọng tâm có lí do (1); tôn trọng và nhận điều có thể sửa (1). Ví dụ: “Mình hiểu ý bạn. Mình chọn chi tiết này vì nó dẫn đến thay đổi chính. Tuy vậy, mình sẽ nói rõ thời điểm hơn để bạn dễ theo dõi.”
• Sản phẩm: mỗi HS có điểm tự đánh giá và một điểm cần sửa ghi trong vở.

HS vận dụng kĩ năng kể trải nghiệm vào tình huống thực tế ngoài lớp học, tự đánh giá và sửa một điểm cụ thể.

GV yêu cầu HS chọn một trải nghiệm thật của bản thân (ví dụ: một lần giúp đỡ bạn, một lần làm sai và sửa lỗi) để kể cho người thân nghe trong 2–3 phút. Người thân đặt một câu hỏi làm rõ chi tiết. HS ghi âm hoặc tự quay (nếu có thiết bị), nghe lại, tự chấm theo Phiếu học tập số 2, sửa một điểm và nộp lại ghi chú ba phần cùng phiếu tự đánh giá vào tiết sau.

• Ghi chú ba phần của trải nghiệm mới (mở vấn đề, chi tiết hoặc lí do, kết luận).
• Phiếu tự đánh giá theo rubric 4 điểm, có ghi rõ điểm đã sửa.
• Một câu hỏi làm rõ người thân đã đặt và câu trả lời của HS.
• Với học sinh cần luyện thêm phát âm, dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để tự kiểm tra.