Giáo án Thực hành đọc: Những người bạn

Huy động trải nghiệm bạn bè của HS, tạo tâm thế đọc và xác định nhiệm vụ: tìm hiểu hai kiểu bạn bè trong văn bản và cách nhận xét có dẫn chứng.

GV đặt câu hỏi gợi mở: Em có người bạn nào khiến em vui vẻ, hào hứng không? Em có người bạn nào khiến em phải suy nghĩ lại cách nhìn của mình không? HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn. Từ đó GV dẫn vào bài: đọc văn bản Những người bạn để xem nhân vật Bê-tô nhận được gì từ hai người bạn Lai-ca và Bi-nô.

Mỗi HS nêu được một ý kiến ngắn về loại bạn khiến mình vui hoặc khiến mình suy nghĩ; xác định được nhiệm vụ của tiết học: đọc hiểu, phân biệt thông tin văn bản với suy luận riêng và viết nhận xét có dẫn chứng.

Nhận biết được người kể là Bê-tô, nhận ra nét nhân hóa của truyện đồng thoại và phân tích được cách Lai-ca và Bi-nô mở rộng trải nghiệm của người kể.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Phần 1: Ai là người kể chuyện? Bê-tô vừa giữ sinh hoạt của chó vừa có cảm xúc và nhận xét như người; điều đó thể hiện nét gì của truyện đồng thoại? Phần 2: Điền vào sơ đồ hai cột: Lai-ca mang đến điều gì cho Bê-tô? Bi-nô mang đến điều gì cho Bê-tô? Phần 3: Hai kiểu bạn có buộc người đọc phải chọn một và bỏ một không? Vì sao?

Sơ đồ so sánh trên Phiếu học tập số 1 gồm: Người kể là Bê-tô; nét nhân hóa là Bê-tô có sinh hoạt của chó nhưng cảm xúc và nhận xét như người. Lai-ca: niềm vui hoạt động, trò nghịch khiến Bê-tô vui vì có bạn cùng hứng thú. Bi-nô: giúp Bê-tô nghe mưa, nhìn ra vẻ đẹp sau mưa, mở khả năng quan sát và suy tưởng. Kết luận: hai kiểu bạn không loại trừ nhau; khác nhau có thể bổ sung cho nhau.

Giải thích được vì sao người đọc có thể hiểu sự hấp dẫn của trò nghịch nhưng vẫn phải nhận ra việc phá đồ cần được ngăn; phân biệt niềm vui với hành vi làm hỏng đồ vật.

HS làm việc theo cặp đôi, trả lời Phiếu học tập số 1, phần 4. Câu hỏi: Vì sao Bê-tô thấy trò nghịch hấp dẫn nhưng vẫn nhận ra việc phá đồ cần được ngăn? Câu hỏi thảo luận: Đồng cảm với một hành động có nghĩa là đồng ý làm theo hành động đó không? Hãy nêu một tình huống của lớp mình để minh họa, không nêu tên người thật.

Kết luận của cặp đôi: Trò nghịch hấp dẫn vì mang lại niềm vui và sự đồng điệu; nhưng hành vi làm hỏng đồ vật gây hậu quả cho người khác. Đồng cảm giúp hiểu cảm xúc; không đồng nghĩa với việc làm theo. Đồng cảm không xóa trách nhiệm.

Nhận biết cách viết một đoạn nhận xét có dẫn chứng; phân biệt được thông tin có trong văn bản với suy luận riêng của người đọc.

GV đưa ra đoạn phân tích mẫu (đoạn Ghi nhớ hoặc đoạn phân tích trong SGK) và đặt câu hỏi: Đoạn này đi từ đâu đến đâu? Đâu là thông tin có trong ngữ liệu, đâu là suy luận của người viết? Sau đó HS được hướng dẫn cấu trúc: nêu nhận xét, đưa chi tiết, giải thích tác dụng.

HS nhận ra cấu trúc: nhận xét (Hai người bạn mở rộng trải nghiệm của Bê-tô theo hai cách); chi tiết (Lai-ca đồng điệu trong trò nghịch; Bi-nô giúp nghe, nhìn, cảm nhận); tác dụng (gợi cách nhìn tình bạn cởi mở). Phân biệt: thông tin văn bản là nội dung có trong tóm lược; suy luận riêng là nhận định mà người đọc tự rút ra và cần có lí lẽ.

Củng cố khả năng đọc hiểu ngữ liệu, xác định đúng người, việc và quan hệ được hỏi; phân biệt đúng sai dựa vào bản tóm lược.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu 2, 3, 5, 6, 7 của phần Bài tập. Có thể chiếu bài tập tương tác trên trang NeoEdu để HS kiểm tra nhanh sau khi làm phiếu.

Đáp án: Câu 2: B (Bê-tô). Câu 3: C (Những trò nghịch). Câu 5: A (Những trải nghiệm khác nhau). Câu 6: a) Đ; b) S (đồng cảm không xóa trách nhiệm). Câu 7: Bê-tô tự kể về những người bạn – Ngôi kể thứ nhất; Lai-ca – Niềm vui nghịch ngợm; Bi-nô – Khả năng cảm nhận sâu hơn.

Vận dụng cách trả lời ngắn bằng lời của mình và viết nhận xét có dẫn chứng về một nét đáng chú ý của văn bản; biết nói về tình bạn một cách tôn trọng.

Câu 4: Bi-nô giúp Bê-tô chú ý điều gì? Trả lời ngắn bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu. Câu 8: Phân tích một nét đáng chú ý của văn bản Những người bạn, dùng ít nhất một chi tiết cụ thể làm bằng chứng (viết 4 đến 6 câu). Câu 9: So sánh một điểm chung và một điểm khác giữa người bạn giúp em vui và người bạn giúp em suy nghĩ; không nêu thông tin riêng tư.

Câu 4: Niềm vui nghe mưa và ngắm vẻ đẹp sau mưa (chấp nhận diễn đạt tương đương dựa vào chi tiết của bản lược thuật); thang điểm 1 điểm: nêu đúng ý 0,75; diễn đạt rõ 0,25. Câu 8: Gợi ý: Hai người bạn mở rộng trải nghiệm của Bê-tô theo hai cách; Lai-ca hấp dẫn nhờ sự đồng điệu trong trò nghịch, Bi-nô giúp người kể nghe, nhìn và cảm nhận điều trước đó chưa nhận ra; thang điểm 2 điểm: nhận xét trọng tâm 0,5; chi tiết chính xác 0,5; giải thích nội dung hoặc hình thức 0,75; diễn đạt 0,25. Câu 9: Gợi ý: Một bạn rủ em chơi cầu lông làm em vui; một bạn hỏi vì sao cần tuân thủ luật khiến em nghĩ sâu; điểm chung là đều tôn trọng em, điểm khác là đem lại trải nghiệm khác nhau; thang điểm 2 điểm.

Vận dụng cách viết nhận xét có dẫn chứng và phân biệt thông tin với suy luận riêng vào trải nghiệm bạn bè của bản thân, có tôn trọng và bảo vệ thông tin riêng tư.

HS viết một đoạn văn khoảng 6 đến 8 câu về một người bạn giúp em vui hoặc giúp em suy nghĩ, theo cấu trúc: nhận xét, chi tiết (có thể là hành động cụ thể hoặc tình huống không nêu tên thật), tác dụng với bản thân. Yêu cầu: ghi rõ đâu là điều em thấy, đâu là suy nghĩ của em. Có thể hoàn thành ở nhà nếu không đủ thời gian.

Đoạn văn gồm: một câu nhận xét về loại bạn; ít nhất một chi tiết cụ thể; một hoặc hai câu giải thích tác dụng; một câu thể hiện suy luận riêng và có lí lẽ đi kèm. Không nêu tên thật hay thông tin riêng tư của bạn.