Giáo án Nếu cậu muốn có một người bạn…

Huy động trải nghiệm cá nhân về việc làm quen và kết bạn; dẫn HS vào câu hỏi trung tâm của bài: muốn có bạn thì cần điều gì.

HS trả lời câu hỏi GV đặt ra: “Em đã làm quen với một người bạn mới như thế nào?” và “Điều gì khiến em muốn gần gũi người đó hơn?”. Sau đó HS nêu ý kiến về câu hỏi trung tâm: “Muốn có một người bạn, cần điều gì?”.

Danh sách 3 đến 4 ý trên bảng, ví dụ: trò chuyện nhiều lần, cùng làm một việc, chia sẻ sở thích, không ép buộc nhau. GV dùng danh sách này làm điểm tựa để đối chiếu với văn bản ở các hoạt động sau.

HS nêu được điều kiện hình thành tình bạn theo bản lược thuật và phân biệt thông tin của văn bản với suy luận riêng.

HS đọc bản lược thuật và thực hiện Phiếu học tập số 1, phần A:

1. Hoàng tử gặp cáo trong hoàn cảnh nào?
2. Theo lời cáo, tình bạn có sẵn hay cần được xây dựng? Cần những điều gì?
3. Ghi một câu là thông tin của văn bản và một câu là suy luận riêng của em về việc làm quen.
   Lưu ý: bản lược thuật do người biên soạn viết, không phải nguyên văn tác phẩm; khi cần đối chiếu toàn văn, HS dùng SGK.

1. Hoàng tử gặp cáo khi đang buồn và cô đơn.
2. Tình bạn không có sẵn; hai người cần dành thời gian, làm quen dần và tạo những cuộc hẹn có ý nghĩa.
3. Thông tin của văn bản: “Tình bạn không có sẵn, cần dành thời gian và làm quen dần.” Suy luận riêng (ví dụ): “Muốn bạn tin mình thì không nên vội vàng, cần kiên nhẫn.” Kết luận HS rút ra: tình bạn là một quá trình gắn với tin cậy và tôn trọng ranh giới.

HS giải thích được ý nghĩa của hai chi tiết lúa mì và bông hồng, thấy ý nghĩa nằm ở quan hệ và sự gắn bó.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn. Nhóm 1 và 2 trả lời về chi tiết lúa mì; nhóm 3 và 4 trả lời về chi tiết bông hồng. Câu hỏi:

1. Lúa mì vốn có ích trực tiếp với cáo không? Vì sao sau khi gắn bó, màu lúa mì lại gợi nhớ mái tóc hoàng tử?
2. Vì sao hoàng tử thấy bông hồng của mình có ý nghĩa riêng?
3. Hai chi tiết cùng cho thấy điều gì về tình bạn?

Lúa mì: vốn không hữu ích trực tiếp; ý nghĩa đến từ kỉ niệm và sự gắn bó, nên màu lúa mì gợi nhớ mái tóc hoàng tử.
Bông hồng: không đặc biệt vì là loài hoa duy nhất; ý nghĩa đến từ việc hoàng tử đã chăm sóc và dành thời gian cho nó.
Kết luận chung: ý nghĩa của sự vật nằm trong quan hệ và sự gắn bó; tình bạn vừa là niềm vui vừa là trách nhiệm.

HS nắm được cấu trúc nhận xét – chi tiết – tác dụng và phân biệt đoạn phân tích với đoạn kể lại.

GV đọc một đoạn ngắn chỉ thuật lại việc hoàng tử gặp cáo và cáo nói về tình bạn, sau đó đọc đoạn phân tích mẫu trong bài (“Cáo không chỉ giảng giải mà đưa hoàng tử qua một trải nghiệm gắn bó…”). Câu hỏi: Đoạn phân tích khác đoạn kể lại ở điểm nào?

Đoạn phân tích có nhận xét nêu rõ ý kiến, dẫn chi tiết cụ thể (lúa mì, bông hồng, lời cáo) và giải thích tác dụng; đoạn kể lại chỉ thuật việc xảy ra. Khung ghi nhớ: Nhận xét (ý kiến) → Chi tiết (bằng chứng) → Tác dụng (giải thích).

Củng cố thông tin trong văn bản, phân biệt đúng sai và nối chi tiết với cách hiểu phù hợp.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần A (câu 2, 3, 5, 6, 7). Có thể đối chiếu nhanh trên trang bài học NeoEdu (phần bài tập tương tác).
Câu hỏi: 2) Hoàng tử gặp con vật nào? A. Cáo; B. Sói; C. Hươu. 3) Điều gì giúp tình bạn hình thành? A. Quà đắt tiền; B. Thời gian làm quen và tin cậy; C. Ép người khác nghe lời. 5) Vì sao bông hồng có ý nghĩa riêng? A. Nó lớn nhất thế giới; B. Không có hoa nào khác; C. Cậu đã chăm sóc và dành thời gian. 6) Xác định đúng hoặc sai: a) Màu lúa mì có ý nghĩa với cáo nhờ sự gắn bó với hoàng tử; b) Bông hồng quan trọng vì hoàng tử tin rằng trên đời không có bông hồng nào khác. 7) Nối: Những cuộc hẹn, Lúa mì, Bông hồng với các cách hiểu tương ứng.

2. A. Cáo.
3. B. Thời gian làm quen và tin cậy.
4. C. Cậu đã chăm sóc và dành thời gian.
5. a) Đúng. b) Sai: bông hồng quan trọng vì được chăm sóc, không phải vì là loài hoa duy nhất.
6. Những cuộc hẹn – thời gian xây dựng tin cậy; Lúa mì – dấu gợi nhớ người bạn; Bông hồng – tình cảm gắn với chăm sóc.

HS vận dụng khung nhận xét – chi tiết – tác dụng để trả lời câu hỏi ngắn và viết một nhận xét hoàn chỉnh.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B (câu 4 và câu 8):
4) Lúa mì gợi cáo nhớ điều gì? Trả lời ngắn bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu.
8) Phân tích một nét đáng chú ý của văn bản “Nếu cậu muốn có một người bạn…”, dùng ít nhất một chi tiết cụ thể làm bằng chứng.

Câu 4: Mái tóc hoàng tử. Thang điểm: nêu đúng ý 0,75; diễn đạt rõ 0,25 (chấp nhận diễn đạt tương đương).
Câu 8: Đoạn mẫu: “Cáo không chỉ giảng giải mà đưa hoàng tử qua một trải nghiệm gắn bó. Chi tiết lúa mì cho thấy tình bạn làm thế giới mang nghĩa mới. Từ đó hoàng tử hiểu bông hồng quan trọng vì thời gian và sự chăm sóc đã trao cho nó.” Thang điểm 2 điểm: nhận xét đúng trọng tâm 0,5; chi tiết chính xác 0,5; giải thích nội dung hoặc hình thức 0,75; diễn đạt 0,25. Chấp nhận cách hiểu khác nếu có lí lẽ và bằng chứng từ ngữ liệu.

HS vận dụng bài học về tình bạn cần thời gian và sự tôn trọng để đưa ra cách kết bạn phù hợp trong thực tế.

Tình huống: Có một học sinh mới chuyển đến lớp, ít nói và thường ngồi một mình. Làm thế nào để kết bạn với bạn ấy mà vẫn tôn trọng sự riêng tư và quyền từ chối của bạn ấy?
Mỗi nhóm 3 HS đóng vai hai bạn: một bạn mới muốn làm quen, một bạn chưa sẵn sàng. Sau đó viết 3 đến 5 câu nêu cách làm và lí do.

Ý kiến phù hợp: mời bạn tham gia một hoạt động chung như nhóm học tập; hỏi sở thích phù hợp; lắng nghe và cho bạn thời gian; không đòi mật khẩu, địa chỉ riêng và không ép bạn trò chuyện khi chưa sẵn sàng. Thang điểm 2 điểm: ý kiến phù hợp vấn đề 0,5; lí do hoặc dẫn chứng cụ thể 1; diễn đạt tôn trọng, rõ nghĩa 0,5.