NeoEdu
Giáo án Tin học 6
Tin họcLớp 6Phần 4. Chủ đề 4. Đạo đức, pháp luật và văn hóa trong môi trường số

Giáo án Bài 9. An toàn thông tin trên Internet

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được các loại thông tin cần bảo vệ khi tham gia Internet: thông tin cá nhân, vị trí, mật khẩu và mã xác thực.
  • Giải thích được vì sao mật khẩu nên dài, riêng cho từng tài khoản và vì sao xác thực nhiều yếu tố chỉ giảm rủi ro chứ không làm tài khoản tuyệt đối an toàn.
  • Nêu được cách xử lí khi bị đe dọa hoặc bắt nạt trên mạng: ngừng tương tác, giữ bằng chứng, chặn hoặc báo cáo, nhờ người lớn đáng tin và không trả đũa công khai.
  • Vận dụng được quy trình bốn bước để lập thẻ xử lí tình huống tài khoản lạ xin mã xác thực hoặc ảnh thẻ học sinh.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đối chiếu lựa chọn của mình với quy tắc bảo vệ thông tin và tự kiểm tra đáp án các bài tập trắc nghiệm, ghép đôi.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận theo nhóm 4 để phân loại thông tin và sắp xếp quy trình xử lí, trình bày kết quả và nhận xét sản phẩm của nhóm bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất cách xử lí một tình huống lừa đảo hoặc đe dọa trực tuyến, lập thẻ hướng dẫn ngắn gọn, dễ nhớ cho bạn bè.

b) Năng lực đặc thù

  • Ứng xử phù hợp trong môi trường số (NLb): HS nhận diện yêu cầu xin mã xác thực, ảnh thẻ học sinh là dấu hiệu nguy cơ, từ chối cung cấp và nhờ người lớn đáng tin hỗ trợ khi bị đe dọa.
  • Giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông (NLc): HS xác định đúng các bước xử lí khi có tài khoản lạ hoặc khi lỡ gửi mật khẩu, lập thẻ hướng dẫn xử lí tình huống có sự hỗ trợ của phương tiện số.
  • Hợp tác trong môi trường số (NLe): HS cùng nhóm thống nhất thẻ xử lí tình huống bằng tệp hoặc bản in, phân công người ghi, người trình bày và kiểm tra lại sản phẩm chung.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: HS không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực hay ảnh thẻ học sinh của mình và của bạn; báo người lớn khi gặp tình huống nguy cơ.
  • Nhân ái: HS không trách móc bạn bè khi bạn lỡ gửi mật khẩu, mà cùng bạn tìm cách xử lí và hỗ trợ bạn trình bày với người lớn.
  • Trung thực: HS báo cáo đúng kết quả tự kiểm tra và không sao chép sản phẩm của nhóm khác khi lập thẻ xử lí tình huống.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc màn hình, máy tính kết nối Internet để trình chiếu tình huống mở đầu và trang bài học.
  • Trang bài học NeoEdu có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác: neoedu.vn/learn/6/informatics/bai-9-an-toan-thong-tin-tren-internet (dùng để trình chiếu ví dụ và làm bài tập 1–5 theo hình thức trắc nghiệm, ghép đôi).
  • Bảng phụ hoặc slide ghi 4 bước xử lí tình huống và thang chấm 1 điểm của bài thực hành.
  • Thẻ in sẵn các nội dung thông tin để phân loại (tên một loài cây, một phép cộng, tên bài học, mật khẩu, mã xác thực, ảnh thẻ học sinh, địa chỉ nhà).
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 in cho mỗi nhóm.

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút, bút dạ và một tờ giấy A3 hoặc bảng nhóm để lập thẻ xử lí tình huống.
  • Thiết bị có kết nối Internet (nếu nhà trường có điều kiện) để truy cập trang bài học NeoEdu; nếu không có, HS làm bài trên phiếu và trả lời bằng giơ thẻ.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Tình huống khởi động: tin nhắn xin mã xác thực

a) Mục tiêu

Tạo tình huống gần gũi để HS nhận ra nguy cơ khi có người lạ yêu cầu mã xác thực và xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

b) Nội dung

GV trình chiếu tin nhắn: “Mình là bộ phận kĩ thuật, tài khoản của bạn có nguy cơ bị khóa. Bạn gửi mình mã xác thực và ảnh thẻ học sinh để xác minh nhé.”
GV đặt câu hỏi: (1) Tin nhắn này yêu cầu bạn gửi những thông tin gì? (2) Bạn có nên gửi không? Vì sao? (3) Nếu gặp tình huống này, bạn sẽ làm gì trước tiên?

c) Sản phẩm

HS nêu được: tin nhắn yêu cầu mã xác thực và ảnh thẻ học sinh; không nên gửi vì mã xác thực có thể cho phép người khác chiếm tài khoản và danh tính có thể bị giả mạo; việc đầu tiên là không trả lời, không gửi và báo người lớn. Từ đó GV nêu vấn đề: “Làm thế nào để bảo vệ thông tin cá nhân và xử lí khi gặp người lạ đòi thông tin trên Internet?”

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu tin nhắn và nêu ba câu hỏi, yêu cầu HS suy nghĩ 30 giây rồi giơ tay trả lời.

    Học sinh

    HS đọc tin nhắn, suy nghĩ và chuẩn bị câu trả lời.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gọi 2–3 HS trả lời nhanh, không yêu cầu hoàn chỉnh.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Mã xác thực và ảnh thẻ học sinh.” “Không nên gửi vì người khác có thể lấy tài khoản.” “Em sẽ không trả lời và báo thầy cô hoặc bố mẹ.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV tổng hợp ý kiến HS trên bảng, nhấn mạnh các thông tin không nên đưa cho người lạ.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi nhanh vào vở ý chính.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: thông tin cá nhân, vị trí, mật khẩu và mã xác thực cần được bảo vệ; giới thiệu nội dung bài học.

    Học sinh

    HS nêu lại vấn đề cần giải quyết của bài.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Nhận biết thông tin cần bảo vệ và vai trò của mật khẩu

a) Mục tiêu

HS phân loại được thông tin cần bảo vệ và giải thích được vì sao mật khẩu dài, riêng cho từng tài khoản và xác thực nhiều yếu tố giúp giảm rủi ro.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS nhận bộ thẻ thông tin gồm: tên một loài cây, một phép cộng, tên bài học, mật khẩu, mã xác thực, ảnh thẻ học sinh, địa chỉ nhà. HS phân loại thành “cần bảo vệ” và “không nhạy cảm”, sau đó trả lời: (1) Vì sao mật khẩu nên dài và riêng cho từng tài khoản? (2) Nếu một mật khẩu dùng cho nhiều tài khoản bị lộ thì điều gì có thể xảy ra? (3) Xác thực nhiều yếu tố có làm tài khoản tuyệt đối an toàn không?

c) Sản phẩm

Kết quả phân loại:

  • Cần bảo vệ: mật khẩu, mã xác thực, ảnh thẻ học sinh, địa chỉ nhà.
  • Không nhạy cảm: tên một loài cây, một phép cộng, tên bài học.
    Kết luận HS rút ra:
  • Mật khẩu dài, riêng cho từng tài khoản giúp giảm rủi ro khi một tài khoản bị lộ.
  • Nếu dùng chung một mật khẩu, kẻ xấu có thể thử mật khẩu đó ở dịch vụ khác.
  • Xác thực nhiều yếu tố giúp giảm rủi ro nhưng không làm tài khoản tuyệt đối an toàn.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát bộ thẻ thông tin và nêu ba câu hỏi trên bảng. Nhắc HS phân loại trong 4 phút.

    Học sinh

    Nhóm nhận thẻ, nhận nhiệm vụ, phân công người đọc thẻ, người xếp loại, người ghi kết quả.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở: “Nếu người khác biết thông tin này, họ có thể làm gì với tài khoản của bạn?”

    Học sinh

    HS xếp thẻ vào hai cột, thảo luận và ghi câu trả lời cho ba câu hỏi. Trả lời dự kiến: “Mật khẩu dùng chung thì kẻ xấu thử ở nhiều nơi.” “Có mã xác thực thêm vẫn có thể bị lừa.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả phân loại và câu trả lời; nhóm khác nhận xét, bổ sung.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; nhóm khác đặt câu hỏi hoặc bổ sung ý, ví dụ: “Ảnh thẻ học sinh cũng là thông tin cá nhân nên không nên gửi cho người lạ.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt kiến thức: thông tin cá nhân, vị trí, mật khẩu và mã xác thực cần được bảo vệ; mật khẩu dài, riêng cho từng tài khoản; xác thực nhiều yếu tố giúp giảm rủi ro nhưng không tuyệt đối. GV ghi các ý này lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi vào vở ba ý chốt và đánh dấu thông tin cần bảo vệ.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Quy trình xử lí tình huống và khi bị đe dọa trực tuyến

a) Mục tiêu

HS sắp xếp đúng thứ tự bốn bước xử lí một tài khoản lạ xin mã xác thực và nêu được cách ứng xử khi bị đe dọa hoặc bắt nạt trực tuyến.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: sắp xếp bốn bước xử lí theo quan hệ trước – sau, sau đó trả lời: Khi bị đe dọa trực tuyến cần làm gì? Vì sao không nên công khai trả đũa?

c) Sản phẩm

Thứ tự đúng: (1) Nhận diện yêu cầu dữ liệu nhạy cảm → (2) Không gửi mã hoặc ảnh và không mở liên kết lạ → (3) Lưu bằng chứng không phát tán công khai → (4) Báo người lớn và chặn báo cáo tài khoản.
Khi bị đe dọa hoặc bắt nạt: ngừng tương tác, giữ bằng chứng phù hợp, chặn hoặc báo cáo, nhờ người lớn đáng tin; không công khai trả đũa vì việc này có thể làm tình huống leo thang.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 và yêu cầu nhóm sắp xếp bốn bước trong 4 phút, sau đó thảo luận câu hỏi thứ hai.

    Học sinh

    Nhóm đọc các bước đã cho trong phiếu, thảo luận thứ tự trước – sau.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hỗ trợ bằng câu hỏi: “Bước nào phải làm trước khi gửi bất cứ thông tin gì?”

    Học sinh

    HS xếp thứ tự và ghi câu trả lời. Trả lời dự kiến: “Phải nhận ra đó là yêu cầu nhạy cảm trước.” “Không trả đũa vì có thể bị đẩy vào tình huống nguy hiểm hơn.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi một nhóm trình bày thứ tự và một nhóm khác nêu cách ứng xử khi bị đe dọa; yêu cầu nhóm khác so sánh với đáp án.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày; các nhóm khác đối chiếu và góp ý.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt thứ tự bốn bước và các biện pháp khi bị đe dọa, bắt nạt; nhắc HS: nếu đã gửi mã thì báo ngay người lớn, đổi mật khẩu qua trang chính thức và kiểm tra phiên đăng nhập cùng người lớn.

    Học sinh

    HS ghi thứ tự bốn bước và các biện pháp vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố bằng trắc nghiệm và ghép đôi

a) Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời đúng các câu hỏi nhận biết, đánh giá đúng hoặc sai và ghép đúng khái niệm với tác dụng.

b) Nội dung

GV trình chiếu hoặc HS làm trên trang bài học NeoEdu (bài tập tương tác) các câu sau:

  1. Thông tin nào không nên gửi cho người lạ? A. Mã xác thực tài khoản; B. Tên một loài cây; C. Một phép cộng; D. Tên bài học.
  2. Khi bị đe dọa trực tuyến, lựa chọn phù hợp là gì? A. Trả đũa công khai; B. Nhờ người lớn đáng tin và báo cáo; C. Gửi thêm ảnh riêng; D. Giữ bí mật với mọi người.
  3. Một mật khẩu dùng cho mọi tài khoản làm tăng hậu quả nếu bị lộ. (Đúng/Sai)
  4. Mã xác thực có thể chia sẻ nếu người nhắn nói mình là giáo viên. (Đúng/Sai)
  5. Ghép đôi: Mật khẩu – bí mật dùng xác thực; Chặn – hạn chế tài khoản liên hệ; Báo cáo – gửi vi phạm tới dịch vụ.

c) Sản phẩm

Đáp án:

  1. A (mã xác thực có thể cho phép chiếm tài khoản).
  2. B (tìm hỗ trợ giúp giảm nguy cơ và không leo thang).
  3. Đúng (kẻ xấu có thể thử mật khẩu đó ở dịch vụ khác).
  4. Sai (danh tính có thể bị giả mạo; không chia sẻ mã).
  5. Mật khẩu – bí mật dùng xác thực; Chặn – hạn chế tài khoản liên hệ; Báo cáo – gửi vi phạm tới dịch vụ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu luật chơi: mỗi câu HS suy nghĩ 20 giây rồi giơ thẻ A/B/C/D hoặc Đúng/Sai; câu 5 HS ghép đôi với bạn bên cạnh.

    Học sinh

    HS lắng nghe và chuẩn bị thẻ trả lời.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đọc từng câu, quan sát tỉ lệ giơ thẻ và yêu cầu HS giải thích ngắn khi đáp án chưa thống nhất.

    Học sinh

    HS trả lời bằng thẻ, ghép đôi câu 5 và giải thích lựa chọn của mình.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 1–2 HS giải thích câu 3 và câu 4; cho hiển thị đáp án trên màn hình.

    Học sinh

    HS giải thích: “Mật khẩu dùng chung thì bị lộ một chỗ là mất nhiều tài khoản.” “Người tự xưng giáo viên vẫn có thể là giả mạo nên không gửi mã.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt lại các kiến thức sai nhiều và nhấn mạnh: không chia sẻ mã xác thực trong bất kì trường hợp nào.

    Học sinh

    HS tự chấm bài, sửa lỗi và ghi lại câu sai vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Lập thẻ xử lí tình huống tài khoản lạ

a) Mục tiêu

HS vận dụng quy trình bốn bước để lập thẻ xử lí tình huống tài khoản lạ xin mã xác thực và ảnh thẻ học sinh, đồng thời tự đánh giá sản phẩm theo thang điểm.

b) Nội dung

Nhóm lập thẻ xử lí tình huống theo Phiếu học tập số 2: nhận diện yêu cầu dữ liệu nhạy cảm; không gửi mã hoặc ảnh và không mở liên kết lạ; lưu bằng chứng không phát tán công khai; báo người lớn và chặn báo cáo tài khoản. Sau khi hoàn thành, nhóm đối chiếu thẻ với thang 1 điểm: nhận diện 0,2; từ chối 0,3; bằng chứng 0,2; hỗ trợ và xử lí 0,3.

c) Sản phẩm

Thẻ hoàn chỉnh tham khảo: “Không gửi mã/ảnh. Xác minh qua nhà trường. Giữ tin nhắn để báo người lớn; chặn và báo cáo.” Nếu đã gửi mã thì báo ngay, đổi mật khẩu qua trang chính thức và kiểm tra phiên đăng nhập cùng người lớn.
Sản phẩm đạt đủ bốn ý theo thang điểm, mỗi nhóm tự chấm và ghi điểm dự kiến vào phiếu.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu: thẻ phải ngắn gọn, đủ bốn bước và dễ đọc; nhắc HS chỉ dùng tình huống giả định.

    Học sinh

    Nhóm nhận phiếu, đọc yêu cầu và phân công người viết, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc nhóm kiểm tra lại từng bước theo thang điểm; hỏi: “Nếu bạn đã lỡ gửi mã thì thẻ cần ghi thêm gì?”

    Học sinh

    HS viết thẻ, đối chiếu thang điểm và bổ sung ý nếu thiếu. Trả lời dự kiến: “Báo ngay, đổi mật khẩu qua trang chính thức.”

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 nhóm trình bày thẻ, các nhóm khác đánh giá theo thang điểm.

    Học sinh

    Đại diện nhóm đọc thẻ; nhóm khác nhận xét, chỉ ra ý đã đủ và ý còn thiếu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung, chốt quy trình xử lí và nhắc HS dán thẻ ở góc học tập hoặc bảng lớp.

    Học sinh

    HS ghi vào vở quy trình bốn bước và nội dung thẻ hoàn chỉnh.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ 1: Sắp xếp bốn bước xử lí một tài khoản lạ xin mã xác thực theo thứ tự trước – sau.

  • Lưu bằng chứng không phát tán công khai.
  • Nhận diện yêu cầu dữ liệu nhạy cảm.
  • Báo người lớn và chặn báo cáo tài khoản.
  • Không gửi mã hoặc ảnh và không mở liên kết lạ.

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi.

  • Khi bị đe dọa hoặc bắt nạt trực tuyến, cần làm những việc nào?
  • Vì sao không nên công khai trả đũa?

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Một tài khoản lạ xin mã xác thực và ảnh thẻ học sinh.

Nhóm hoàn thành thẻ xử lí tình huống theo các mục:

  • Bước 1 – Nhận diện yêu cầu dữ liệu nhạy cảm: ...
  • Bước 2 – Không gửi mã hoặc ảnh và không mở liên kết lạ: ...
  • Bước 3 – Lưu bằng chứng không phát tán công khai: ...
  • Bước 4 – Báo người lớn và chặn báo cáo tài khoản: ...
  • Ghi chú khi đã lỡ gửi mã: ...

Tự đánh giá theo thang 1 điểm (nhận diện 0,2; từ chối 0,3; bằng chứng 0,2; hỗ trợ và xử lí 0,3): nhóm tự chấm điểm .........

Hướng dẫn về nhà

  • Viết ba việc ưu tiên khi lỡ gửi mật khẩu cho người khác, không yêu cầu người khác cung cấp mật khẩu cho em. Gợi ý thang điểm: mỗi biện pháp hợp lí 0,3 (nhờ người lớn; đổi mật khẩu qua dịch vụ chính thức; đăng xuất phiên lạ và bật xác thực bổ sung nếu có); không xin bí mật 0,1.
  • Rà soát các tài khoản của em và ghi lại xem có mật khẩu nào dùng chung cho nhiều tài khoản không; nếu có, ghi kế hoạch đặt mật khẩu dài, riêng cho từng tài khoản và nhờ người lớn đáng tin cùng thực hiện.
  • Ôn lại thẻ xử lí tình huống của nhóm và học thuộc bốn bước; chia sẻ với một người thân trong gia đình cách nhận biết tin nhắn đòi mã xác thực.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.